Ποιήματα για τα Χριστούγεννα: Μίλτος Σαχτούρης, Ο νεκρός των γιορτών, τα λυπημένα Χριστούγεννα των ποιητών

    Είναι δύο ποιήματα του Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005) για τα Χριστούγεννα. Ξέρω ότι δεν θα σας βοηθήσουν να αισθανθείτε ευχάριστα...όμως, τα Χριστούγεννα, παρά τα λαμπερά φωτάκια που αναβοσβήνουν στους δρόμους, στα μπαλκόνια και στα χριστουγεννιάτικα δένδρα, παρά τις στολισμένες βιτρίνες των καταστημάτων, παρά τις εξιδανικευμένες εικόνες που βλέπουμε στις χριστουγεννιάτικες κάρτες, παρά τα δώρα, τα χαμόγελα και τις ευχές που ανταλλάσσουμε, παρά, τέλος πάντων, όλο αυτό το φως που λάμπει...κρύβουν θλίψη και δυστυχία...
   Γιατί, τελικά, τα Χριστούγεννα είναι φωτεινά, ακριβώς γιατί είναι και λυπημένα. Μία Γέννηση μπορεί να σώσει τον κόσμο; Όλοι γνωρίζουν ότι η Γέννηση είναι η αρχή μίας πορείας που οδηγεί κάποια στιγμή-αργά ή γρήγορα - στο θάνατο.

Ο Μίλτος Σαχτούρης. Ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Η ποίησή του κινείται στην ατμόσφαιρα του συμβολισμού και του υπερρεαλισμού.

Μίλτος Σαχτούρης, Ο νεκρός στις γιορτές

Ἐδῶ καὶ πολλὰ χρόνια

σὰν πλησιάζουν τὰ Χριστούγεννα

(αὐτός) ὁ νεκρὸς γεννιέται μέσα μου

δὲ θέλει δῶρα

δὲ θέλει χρήματα

πάγο καὶ χρόνια

χιόνια καὶ πάγο

σκισμένα ροῦχα

ἀχνὰ παπούτσια

ὁ χρυσὸς νεκρὸς

θὰ βγεῖ ἔξω

δὲν τὸν γνωρίζει κανένας

τὸν ἀλήτη νεκρὸ

θὰ κάτσει στὸ πικρὸ καφενεῖο

νὰ πιεῖ τὸν καφέ του

κι ὕστερα πάλι

σὲ λίγες μέρες

ἥσυχα θὰ πεθάνει

(ὁ νεκρός)

ὅταν ἔρθει ὁ χρόνος

κι ὅλες οἱ ρόδες

κόκκινες ὅπως πρῶτα

θὰ γυρίζουν πάλι.

Από τη συλλογή Εκτοπλάσματα (1986)

Μίλτος Σαχτούρης, Τα λυπημένα Χριστούγεννα των ποιητών

Στὴν Ἑλένη Θ. Κωνσταντινίδη

Εἶναι τὰ λυπημένα Χριστούγεννα 1987
εἶναι τὰ χαρούμενα Χριστούγεννα 1987
ναί, τὰ χαρούμενα Χριστούγεννα 1987!
σκέπτομαι τόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα...
Ἄ! ναὶ εἶναι πάρα πολλά.
Πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα πέρασε
ὁ Διονύσιος Σολωμὸς
πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα πέρασε
ὁ Νίκος Ἐγγονόπουλος
πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα πέρασε
ὁ Μπουζιάνης
πόσα ὁ Σκλάβος
πόσα ὁ Καρυωτάκης
πόσα δυστυχισμένα Χριστούγεννα
πέρασε ὁ Σκαλκώτας
πόσα
πόσα
Δυστυχισμένα Χριστούγεννα τῶν Ποιητῶν.

Από τη συλλογή Καταβύθιση  (1990)

Γιώργος Μπουζιάνης, Άνθη. 1916-1917. Eθνική Πινακοθήκη Αθηνών.

Βλ. http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/miltos_saxtoyrhs_poems.htm
http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=363
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=247&artwork_id=64242

Οι πρώτες Χριστουγεννιάτικες κάρτες.

    Οι πρώτες Χριστουγεννιάτικες κάρτες. Κάρτες της Βικτωριανής Εποχής

   Οι πρώτες Χριστουγεννιάτικες κάρτες, από όσο τουλάχιστον γνωρίζουμε, είναι δημιούργημα των συνθηκών της βιομηχανικής επανάστασης και του καπιταλισμού που αναδύθηκε στη Βικτωριανή Αγγλία. Το Χειμώνα του 1843 στο Λονδίνο ένας πλούσιος Βρεττανός επιχειρηματίας, ο Sir Henry Cole, επειδή ήταν πολύ απασχολημένος (o χρόνος είναι πολύτιμος για να τον αφιερώνεις σε δραστηριότητες που δεν αποφέρουν οικονομικό κέρδος) να γράψει ευχές στην οικογένεια, τους φίλους και τους εμπορικούς συνεργάτες του, ανέθεσε στον φίλο του, τον ζωγράφο John Callcott Horsley, να σχεδιάσει μία κάρτα με εικόνα και ένα σύντομο χαιρετισμό.

   Έτσι κάπως, λέγεται, ότι γεννήθηκε η πρώτη χριστουγεννιάτικη κάρτα...Ο Horsley σχεδίασε ένα τρίπτυχο που συμφωνούσε με το χριστουγεννιάτικο πνεύμα της Βικτωριανής εποχής στην Αγγλία. Στο κέντρο απεικονίζεται ένα οικογενειακό εορταστικό χριστουγεννιάτικο τραπέζι, ενώ στα δύο άκρα βλέπουμε σκηνές αγαθοεργίας. Πλούσιοι φιλάνθρωποι ντύνουν γυμνά παιδιά και ταϊζουν πεινασμένους...Κάτω ακριβώς από την κεντρική εικόνα διαβάζουμε τη γνωστή στερεότυπη πλέον ευχή: “A Merry Christmas and a Happy New Year to You.” ("Χαρούμενα Χριστούγεννα και Ευτυχισμένος ο Νέος Χρόνος σε σένα ή σε σας"). Από τις 1000 κάρτες που κυκλοφόρησαν, έχουν διασωθεί γύρω στις 12 σε ιδιωτικές συλλογές. Ανάμεσα σ᾽αυτές υπάρχει η κάρτα που ο Cole έστειλε στη γιαγιά του.

 Η πρώτη χριστουγεννιάτικη κάρτα απεικονίζει μία ισχυρή αντίθεση. Το πλούσιο χριστουγεννιάτικο τραπέζι της κεντρικής εικόνας έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους  φτωχούς-γυμνούς και πεινασμένους που απεικονίζονται δεξιά και αριστερά. Βέβαια ο σκοπός του καλλιτέχνη δεν ήταν να ασκήσει κοινωνική κριτική, σκοπός του ήταν μάλλον να τονίσει το θεάρεστον της φιλανθρωπίας τις ημέρες των Χριστουγέννων. 

   Από τα μέσα του 19ου αιώνα, λοιπόν, αρχίζουν να κυκλοφορούν οι χριστουγεννιάτικες κάρτες στην Αγγλία και αμέσως γίνονται πολύ δημοφιλείς. Πολύ γρήγορα αυτή η βρεττανική "ταχυδρομική" συνήθεια περνάει και στις ΗΠΑ. Γύρω στα 1875 ο Luis Prang, ένας Πολωνός από τη Σιλησία λιθογράφος που ζούσε στη Βοστόνη των ΗΠΑ, αρχίζει να ασχολείται με τη δημιουργία και την εκτύπωση σε χαρτί μικρών επιχρωματισμένων εικόνων με ευχές για τα Χριστούγεννα και το Νέο Έτος. Τη δεκαετία του 1880 ο Prang έχει γίνει διάσημος για τις χριστουγεννιάτικες κάρτες του.

Χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang.

Μία αληθινά παραμυθένια κάρτα του Prang. Αγγελάκια και παιδάκια ψάλλουν μπροστά από ένα χριστουγεννιάτικο δένδρο.

Μία ακόμα παραμυθένια χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang.

Χριστουγεννιάτικες κάρτες του Prang που απεικονίζουν βάζα με λουλούδια. Στην αρχή οι χριστουγεννιάτικες κάρτες της Βικτωριανής εποχής δεν περιείχαν θρησκευτικά θέματα, όπως η Γέννηση, και χιονισμένα τοπία. Τα πιο συνηθισμένα θέματα ήταν τα λουλούδια, τα παιδάκια και τα αγγελάκια.

Χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang. 1882. Ένα κοριτσάκι κρεμάει ένα στολίδι στο δένδρο.

Χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang. Παιδάκια επικοινωνούν με τον Άη Βασίλη για να του ζητήσουν δώρα. Μετά το 1875.

Χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang. 1882.

Χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang. 1878. Ένα αγόρι και ένα κορίτσι κάνουν πατινάζ.

Δύο χριστουγεννιάτικες κάρτες του Prang με παρόμοιο θέμα. Ένα μικρό κορίτσι ονειρεύεται στο δωμάτιο του το χριστουγεννιάτικο δένδρο και τον Άη Βασίλη.

Χριστουγεννιάτικη κάρτα που απεικονίζει κοριτσάκια με χειμωνιάτικα ρούχα.

Μία κάρτα του Prang  με χιονισμένο τοπίο. Η εικόνα είναι ονειρική, μαγική. Ένας Άη Βασίλης με φαναράκι και έλατο στην πλάτη περπατά στο χιόνι και έχει για παρέα το τάρανδο με το αγγελάκι... 

Μία ακόμα υπέροχη χριστουγεννιάτικη κάρτα του Prang. 1878.

Βικτωριανή Χριστουγεννιάτικη κάρτα με παιδάκια που κρατούν λουλούδια. Γύρω στα 1870.

Βικτωριανή Χριστουγεννιάτικη κάρτα με κέντημα λουλουδιών και γκυ.

Βικτωριανή χριστουγεννιάτικη κάρτα των αρχών του 20ού αιώνα. Απεικονίζει έναν Άγγλο ταχυδρόμο να αδειάζει το ταχυδρομικό κουτί για να παραδώσει τις χριστουγεννιάτικες κάρτες. Τα βρεττανικά ταχυδρομεία ήταν ανοιχτά και την ημέρα των Χριστουγέννων για να παραδίδουν τις χριστουγεννιάτικες κάρτες.

Καληνύχτα! Ονειρευτείτε τις εικόνες αυτών χριστουγεννιάτικων καρτών!

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Greeting_card_Christmas_Victorian_1885.jpg
http://www.emotionscards.com/museum/john_calcott_horsley_ra_1817.html
http://www.mentalfloss.com/blogs/archives/43471#ixzz2Fj7fRPP5
http://scout901.hubpages.com/hub/Louis-Prang-vintage-Christmas-Card-creator

Οι Άγγελοι στη ζωγραφική: Οι Άγγελοι μουσικοί του Χανς Μέμλινγκ

Χανς Μέμλινγκ, Άγγελοι Μουσικοί

   

    Τα Χριστούγεννα είναι η Γιορτή των Αγγέλων. Γλυκά, χαριτωμένα αγγελάκια που παίζουν διάφορα μουσικά όργανα, άδουν και δοξολογούν τη Γέννηση του Θείου Βρέφους, συντροφεύοντας τη νεαρή μητέρα, τη Μαρία. 

    Ο Χανς Μέμλινγκ, ο Φλαμανδός ζωγράφος γερμανικής καταγωγής που εργάστηκε, για πολλά χρόνια έως το θάνατό του, στη Μπρυζ, έχει απεικονίσει σε πολλούς πίνακές του αγγελούδια να παίζουν μουσικά όργανα...Ένα από τα πιο γνωστά έργα του είναι οι Άγγελοι Μουσικοί, μία πραγματική ορχήστρα Αγγέλων που δίνουν μουσική συναυλία.

    Δείτε τους Μουσικούς Αγγέλους του Χανς Μέμλινγκ και προσπαθείσθε να ακούσετε τις εξαίσιες θεϊκές μελωδίες της μουσικής τους.

Χανς Μέμλινγκ, Άγγελοι μουσικοί. 1480. Βασιλικό Μουσείο Καλών Τεχνών στο Antwerp.

Χανς Μέμλινγκ, Άγγελοι μουσικοί. Λεπτομέρεια.

   Δείτε και άλλους πίνακες του Μέμλινγκ με μουσικούς αγγέλους να στέκονται δίπλα στην Παναγία και το νεογέννητο υιό της.

Χανς Μέμλινγκ, Ένθρονη Παρθένος με το Θείο Βρέφος  και δύο μουσικούς αγγέλους. 1465-67. Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City.

Χανς Μέμλινγκ, Η Παρθένος με το Θείο Βρέφος και δύο μουσικούς αγγέλους. Μετά το 1479. National Gallery of Art. Washington.

Σε παραλλαγή το θέμα του προηγούμενου πίνακα. Απεικονίζει μία Παναγία με το Θείο Βρέφος και δύο μουσικούς αγγέλους. 1480. Βρίσκεται στην Πινακοθήκη Uffizi της Φλωρεντίας.

Χανς Μέμλινγκ, Η Παρθένος με το Θείο Βρέφος και την Αγ. Αικατερίνη της Αλεξάνδρειας και την Αγ. Βαρβάρα. Δίπλα και δεξιά και αριστερά της Παναγίας διακρίνονται δύο μουσικοί άγγελοι. 1480. Metropolitan Museum of Art. N. York.

Χανς Μέμλινγκ, Η Παρθένος με το Θείο Βρέφος και δύο αγγέλους. 1480-1490. Μuseo del Prado. Ο ένας άγγελος είναι μουσικός, παίζει βιολί.

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hans_Memling_-_Angel_Musicians_-_WGA14934.jpg

http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/hans-memling-the-virgin-and-child-with-an-angel
http://www.abcgallery.com/M/memling/memling11.html
http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/hans-memling-the-virgin-and-child-with-an-angel
http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=48
Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City
http://www.virtualuffizi.com/uffizi1/Uffizi_Pictures.asp?Contatore=136

Ποιήματα για το Χειμώνα: Κ.Γ. Καρυωτάκης, Χιόνι

Κ. Γ. Καρυωτάκης, Χιόνι

Τί καλά που ’ναι στο σπίτι μαςτώρα που όξω πέφτει χιόνι!Το μπερντέ παραμερίζοντας,τ’ άσπρο βλέπω εκεί σεντόνι5να σκεπάζει όλα τα πράματα:δρόμους, σπίτια, δένδρα, φύλλα.Πόσο βλέπω μ’ ευχαρίστησημαζεμένη τόση ασπρίλα! Όμως κάτου, τουρτουρίζοντας10το κορίτσι εκείνο τρέχει.Τώρα στάθηκε στην πόρτα μας.Ψωμί λέγει πως δεν έχει,πως κρυώνει, πως επάγωσε…«Έλα μέσα, κοριτσάκι.15Το τραπέζι μας εστρώθηκεκι αναμμένο είναι το τζάκι.»

Κλ. Μονέ, Το κόκκινο σάλι (προσωπογραφία της κ. Μονέ). 1873. Cleveland Museum of Art.

http://www.clevelandart.org/art/1958.39

Τα Χριστούγεννα στη ζωγραφική: H γέννηση του Χριστού και η προσκύνηση των μάγων σε ένα τρίπτυχο του Χανς Μέμλινγκ

Ένα τρίπτυχο του Χανς Μέμλινγκ

   

     Είναι μία ακόμα υπέροχη σκηνή Γέννησης δια χειρός του Φλαμανδού ζωγράφου Χανς Μέμλινγκ. Η γλυκειά νεαρή Μαρία κοιτάζει με τρυφερότητα και δέος το νεογέννητο βρέφος της και προσεύχεται μαζί με δύο χαριτωμένα αγγελάκια υπό το βλέμμα των ζώων του στάβλου. Πίσω της ο σεβάσμιος Ιωσήφ κρατά ένα αναμμένο κερί.

Χανς Μέμλινγκ, Η Γέννηση. 1479-1480. Museo del Prado.

   H σκηνή της Γέννησης είναι το αριστερό κομμάτι ενός εξαιρετικής ποιότητας τρίπτυχου του Μέμλινγκ. Στο κέντρο απεικονίζεται η σκηνή της προσκύνησης των μάγων, ενώ στα  αριστερά βλέπουμε τη σκηνή της Γέννησης και στα δεξιά τη σκηνή του εξαγνισμού του Ιησού στο ναό.

Χανς Μέμλινγκ, Η Γέννησις του Χριστού και Προσκύνησις των Μάγων. 1479-1480. Τρίπτυχο. Museo del Prado.

Χανς Μέμλινγκ, Η προσκύνησις των μάγων. 1479-1480. Είναι η κεντρική σκηνή του τρίπτυχου. Museo del Prado.

http://www.museodelprado.es/en/the-collection/online-gallery/on-line-gallery/obra/nativity-the-adoration-of-the-magi-purification/

Τα Χριστούγεννα στη ζωγραφική: πίνακες του Χανς Μέμλινγκ

Η Γέννηση του Χριστού στη ζωγραφική: πίνακες του Φλαμανδού ζωγράφου Χανς Μέμλινγκ

    ...Δέκα περίπου ημέρες έμειναν για τα Χριστούγεννα. Νομίζω πως πλέον πρέπει να αρχίσω να σας αφιερώνω πίνακες με χριστουγεννιάτικα θέματα. Ιδού, λοιπόν, οι πρώτοι πίνακες με θέμα τα Χριστούγεννα, που σας παρουσιάζω φέτος. Επέλεξα τον Χανς Μέμλινγκ (1430/1440-1494), αγαπημένο ζωγράφο. Τρία έργα του με θέμα τη Γέννηση του Χριστού.

      Ο Χανς Μέμλινγκ (Hans Memling) είναι ένας από τους κύριους εκπροσώπους της Φλαμανδικής ζωγραφικής των μέσων του 15ου αιώνα. Αν και είχε γερμανική καταγωγή (γεννήθηκε στο Seligenstadt που βρίσκεται κάπου στην περιοχή της Φραγκφούρτης του Μάιν),  έζησε  και δημιούργησε τα έργα του στις Κάτω Χώρες. Δε γνωρίζουμε πολλά για τις σπουδές του. Ίσως μαθήτευσε στα εργαστήρια της Κολωνίας. Πάντως, γύρω στα 1465 βρίσκεται ήδη στις Βρυξέλλες και από το 1466 έχει εγκατασταθεί και εργάζεται στη Μπρυζ, μία από τις πιο σημαντικές πόλεις των Κάτων Χωρών την εποχή της Αναγέννησης.   

         Ο Μέμλινγκ θεωρείται ένας από τους πιο γνωστούς ζωγράφους που συνδέθηκε με τη Μπρυζ (στην πόλη υπάρχει Μουσείο με έργα του) και είναι πολύ πιθανό να υπήρξε μαθητής ενός επίσης σημαντικού Φλαμανδού ζωγράφου, του Rogier van der Weyden, τον οποίο οι ιστορικοί της τέχνης θεωρούν ότι o Μέμλινγκ  ξεπέρασε. 

            Οι τρεις παρακάτω πίνακες του Μέμλινγκ είναι από τους πιο αγαπημένους μου. Η σκηνή διαδραματίζεται στο στάβλο υπό το γλυκύτατο βλέμμα αθώων ζώων. Η νεαρή Μαρία κοιτάει με τρυφερότητα αλλά και ευλάβεια το γυμνό νεογέννητό της βρέφος, ενώ ο γηραιός Ιωσήφ, σοβαρός και σκεπτικός, κρατάει ένα αναμμένο κερί. Στους δύο πίνακες τρία χαριτωμένα αγγελάκια παρίστανται και άδουν, δοξολογώντας τη Γέννηση του Χριστού.

Χανς Μέμλινγκ, Η Γέννηση του Χριστού. 1465. Birmingham Museums and Art Gallery.

Χαρακτηριστικές σκηνές από τη Φλαμανδική ύπαιθρο εγκιβωτίζονται στην κεντρική σκηνή των έργων. Ο Μέμλινγκ με αριστοτεχνικό τρόπο απεικονίζει με λεπτομέρεια φλαμανδικά τοπία στα παράθυρα του στάβλου.

Χανς Μέμλινγκ, Η Γέννηση του Χριστού. 1475-1500. Ιδιωτική Συλλογή.

Στον τρίτο πίνακα η σκηνή χαρακτηρίζεται από απλότητα και γίνεται πιο απόκοσμη. Ο ζωγράφος εστιάζει στο  πρόσωπο της Μαρίας...

Χανς Μέμλινγκ, Η Γέννηση του Χριστού. 1470-72. Museum Angewandte kunst.  Cologne (Μουσείο Αρχαίας Τέχνης-Κολωνία).

http://www.bmagprints.org.uk/image/407338/hans-memling-the-nativity
http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/m/memling/index.html
http://www.hansmemling.org/
http://www.artbible.info/art/large/524.html

Η μητρότητα στη ζωγραφική: Leonardo Da Vinci, Η Παρθένος με το Βρέφος και η Αγ. Άννα

Λ. Ντα Βίντσι, Η Παναγία με το Βρέφος και η Αγ. Άννα

    

   Είναι ένας από τους εμβληματικούς πίνακες του Λεονάρντο Ντα Βίντσι. Απεικονίζει μία γλυκύτατη θρησκευτική οικογενειακή σκηνή. 

  Δύο μητέρες και ένα βρέφος: Η Αγία Άννα κρατά με αγάπη και τρυφερότητα την κόρη της, Μαρία, στα γόνατά της, ενώ εκείνη κρατά το μικρό Χριστό. Η σκηνή χαρακτηρίζεται από κίνηση και συγκίνηση. Η Μαρία προσπαθεί να συγκρατήσει το βρέφος που μετά βίας στέκεται στα πόδια του και που στα χεράκια του κρατά ένα λευκό προβατάκι. Ο συνειρμός με τον αμνό του Θεού και τη θυσία είναι βέβαια προφανής. Ο μικρός Χριστός έχει γυρίσει το πρόσωπό του και κοιτάζει τη μητέρα του, ενώ το προβατάκι είναι στραμμένο προς αυτόν. Το βλέμμα της Αγ. Άννας και της Παναγίας εκπέμπει την απόλυτη λατρεία προς το Θείο Βρέφος...Τα πρόσωπα των δύο γυναικών ακτινοβολούν από τη ζεστασιά της στοργής, προκαλώντας στους  θεατές γαλήνη και ευφορία.

L. Da Vinci, Η Παναγία με το Βρέφος και η Αγία Άννα. Γύρω στα 1508. Λούβρο-Παρίσι.

http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/virgin-and-child-saint-anne