Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Κυριακή, 23 Απριλίου 2017

Ο Άγιος Γεώργιος στην τέχνη. Εικόνες της μεταβυζαντινής περιόδου

Ο Άγιος Γεώργιος στη μεταβυζαντινή αγιογραφία

Σήμερα ήταν η εορτή του Αγίου Γεωργίου, ενός αγίου ιδιαίτερα αγαπητού, ενός αγίου τροπαιοφόρου, υπερασπιστή, μαχόμενου, αγωνιστή και νικητή. Για αυτό, σκέφτηκα κάποιες εικόνες αφιερωμένες στον δημοφιλή άγιο, του οποίου το όνομα είναι ιδιαίτερο διαδεδομένο.
   Επιλέγω τρεις εικόνες που προέρχονται από τον Ελληνισμό της περιφέρειας. Τρεις εικόνες που αναφέρονται στη δρακοντομαχία του αγίου και αφηγούνται το πιο γνωστό του θαύμα, τη νικηφόρα μάχη του με τον δράκοντα.

Νικόλαος Καντούνης (1768-1834), Άγιος Γεώργιος. Μουσείο Βυζαντινού και Χριστιανικού Πολιτισμού. Αθήνα. Οι μορφές αποδίδονται ρεαλιστικά, αλλά η ατμόσφαιρα είναι ρομαντική. Υπέροχα εκφραστικό το γλυκύτατο βλέμμα του αλόγου που κοιτάζει προς τον ουρανό.

   Είναι η τυπική απεικόνιση του Αγίου Γεωργίου. Ο άγιος παριστάνεται έφιππος τη στιγμή που καρφώνει με το δόρυ τον δράκοντα. Στα δεξιά του βλέπουμε ένα πύργο που θυμίζει Δυτική φεουδαρχία, ενώ στην εικόνα υπάρχουν και ενδείξεις τοπίου. Η εικόνα φέρει την υπογραφή "χειρ Νικολάου Καντούνη ιερέως". Ο Νικόλαος Καντούνης (1768-1834) ήταν Ζακύνθιος με καταγωγή από πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια. Εργάστηκε στη Ζάκυνθο όπου ήταν Ορθόδοξος ιερέας. Ωστόσο, είναι εμφανής η επιρροή της Δυτικής τεχνοτροπίας στο έργο του. Ο ζωγράφος κινείται έξω από την ατμόσφαιρα της βυζαντινής παράδοσης. Γεγονός που δικαιολογείται από το γεγονός ότι τα Επτάνησα βρίσκονταν πάντα κοντά στις πολιτιστικές επιρροές από τη Δύση, λόγω γεωγραφικής θέσης, αλλά και λόγω της Βενετοκρατίας.

     Από μία Βενετοκρατούμενη περιοχή προέρχεται και η παρακάτω εικόνα. Από την Κρήτη.

Γεώργιος Κλόντζας, Άγιος Γεώργιος ο Δρακοντοκτόνος. Β᾽μισό του 16ου αιώνα. Μουσείο Βυζαντινού και Χριστιανικού Πολιτισμού. Αθήνα. 

Στην παραπάνω εικόνα αποδίδεται αριστοτεχνικά μία σκηνή από το μύθο του Αγίου Γεωργίου. Σύμφωνα με το μύθο, η πόλη Αλαγία βρισκόταν υπό την κυριαρχία ενός δράκοντα, ο οποίος εμπόδιζε την ύδρευσή της, γιατί είχε υπό τον έλεγχό του την πηγή της υδροδότησης. Οι κάτοικοι, για να έχουν νερό, αναγκάστηκαν να του προσφέρουν τακτικά μία νεαρή κοπέλα. Στην εικόνα ο άγιος Γεώργιος με στρατιωτική στολή και έφιππος σκοτώνει τον φτερωτό δράκοντα με το δόρυ του και διασώζει την κόρη του βασιλιά της πόλης. Στο βάθος δεξιά, βλέπουμε τον βασιλιά και τη βασίλισσα να κρατούν το στέμμα και τα κλειδιά της πόλης για να τα προσφέρουν στον άγιο από ευγνωμοσύνη. Ευγενείς και στρατιώτες συμπληρώνουν την πολυπρόσωπη σύνθεση. Τα κτίρια και κάστρο της πόλης θυμίζουν Δύση. Πιθανόν απεικονίζεται ο Χάνδακας (το σημερινό Ηράκλειο).

...Και τέλος ένα αριστούργημα, ένα πραγματικό κομψοτέχνημα. Ο άγιος Γεώργιος ο δρακοντοκτόνος. Χρυσοκέντητη εικόνα σε πολύτιμο οστρεοκόσμητο πλαίσιο. Από την Αργυρούπολη του Πόντου. 

Μοναχή Αγάθη, Ο Άγιος Γεώργιος ο δρακοντοκτόνος. 1729. Μουσείο Μπενάκη. 

Σάββατο, 22 Απριλίου 2017

Το Πασχαλινό τραπέζι. Πίνακες Ρώσων ζωγράφων

Το  Πασχαλινό τραπέζι

    Οι μέρες του Πάσχα έχουν περάσει. Τελειώνει η εβδομάδα της Διακινησίμου.  Ας αποχαιρετήσουμε το Πάσχα με πίνακες Ρώσων ζωγράφων που απεικονίζουν το πασχαλινό τραπέζι της ρωσικής παράδοσης.

Stanislav Zhukovski (1873-1944), Πασχαλινό τραπέζι. 1911. Ιδιωτική Συλλογή.

Stanislav Zhukovski (1873-1944), Πασχαλινό τραπέζι. 1912. Εθνική Πινακοθήκη της Ουκρανίας. Κίεβο. Από το ανοιχτό παράθυρο διακρίνουμε το δάσος.

Ο Stanislav Zhukovski απεικονίζει σε διάφορες παραλλαγές το πασχαλινό τραπέζι. Χρωματιστά αυγά, ανοιξιάτικα πολύχρωμα λουλούδια, διάφορα γλυκά και φρούτα και φυσικά σαμοβάρι για τσάι...

Stanislav Zhukovski (1873-1944), Πασχαλινό τραπέζι. 1915. Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα.

Nikolaj Bogdanov Belsky (1868-1945), Πασχαλινό τραπέζι. Ιδιωτική Συλλογή. Ένας υπέροχος πίνακας με νεκρή φύση από ένα μεγάλο ζωγράφο.

Boris Kustodiev, Πασχαλινό φιλί. 1912. Ιδιωτική Συλλογή. Φιλιούνται για τις πασχαλινές ευχές. Ο άντρας κρατά κόκκινο αυγό. Διακρίνουμε το πασχαλινό τραπέζι με τα αυγά.






Δευτέρα, 17 Απριλίου 2017

Πίνακες του Maurice Denis για το Πάσχα και ένα ποίημα για την αγάπη του Νικηφόρου Βρεττάκου

Πίνακες για το Πάσχα  του Maurice Denis και ο Μικρός Κορυδαλλός του Νικηφόρου Βρεττάκου

 ´Εγινε η Ανάσταση και πέρασε η πρώτη ημέρα της Ανάστασης, η Ημέρα της Αγάπης...
Το Μυστήριο της Ανάστασης στην καρδιά της Άνοιξης, το μήνα Απρίλιο, συναρπάζει τον Γάλλο συμβολιστή ζωγράφο Maurice Denis (1870-1943). Σκηνές της Αναστάσεως σε μυστηριακά ανοιξιάτικα τοπία απεικονίζουν οι παρακάτω πίνακες του Denis. Εικόνες  ονειρικές,  μαγικές,  ποιητικές μας μεταφέρουν σ᾽ένα φανταστικό ουτοπικό χώρο...Γυναίκες που μαζεύουν λουλούδια, για να τα προσφέρουν στον τάφο του Χριστού, αιθέριες λευκοφορεμένες μορφές, χορευτικές φιγούρες που μαθαίνουν το χαρμόσυνο νέο της Ανάστασης, το νέο της ελπίδας και της αγάπης για όλον τον κόσμο. Από τη γαλήνη και τη σιωπή του τάφου, έρχεται η χαρά της Ανάστασης, το τραγούδι της Αγάπης...

Maurice Denis, Το πρωί της Ανάστασης στα μεγάλα δέντρα. 1928.

Maurice Denis, Άγιες γυναίκες δίπλα στον τάφο. 1894.

...και επειδή η Ανάσταση είναι η Γιορτή της Αγάπης, θυμήθηκα στίχους του Νικηφόρου Βρεττάκου.

"...Και η σιωπηλή παρουσία σου μ' έμαθε πως σιωπή δεν υπάρχει.
Άκουσα να θροΐζει η ψυχή σου όπως ένας πευκώνας το καλοκαίρι.
Τα δάχτυλά σου μ' αγγίξαν σαν ένα σμήνος πουλιών.
Κι όταν χαμογελάς ακούω μιαν άρπα.
Κι όταν σκέφτεσαι ακούω που σκέφτεσαι.
Κι όταν αγαπάς τα παιδιά που ευλόγησεν ο Ιησούς, πάλι, ακούω.
Κι ακούω το ρόδινο σύννεφο όταν ακουμπάει στο βουνό.
Κι ακούω το στάχυ όταν πίνει μια σταγόνα νερού.
Κι όταν τη νύχτα κοιτάζεις τον ουρανό
ακούω τ' αστέρι που πλέει μες στο βλέμμα σου.

Maurice Denis, Το μυστήριο του Πάσχα. 1891. Ινστιτούτο Τέχνης. Σικάγο.

Maurice Denis, To πρωινό της Ανἀστασης ή το Μυστήριο της Ανάστασης. 1891.

Κι είναι αυτό που ακούω πολύ δυνατότερο
απ' αυτό που γράφω κι απ' αυτό που μπορώ να σου ειπώ.
Όλα είναι γραμμένα. Αρκεί να μπορεί να διαβάζει η καρδιά
τα ψηφία της κτίσεως. Οι στίχοι είναι αντίλαλοι.
Απόψε τελειώσανε όλες οι λέξεις μου.
Ακούω το ποτάμι ζητώντας να ξεκλέψω τα λόγια του.
Αφουγκράζομαι στο άπειρο το χαίρε των κόσμων
που παραπλέουν ο ένας τον άλλο
 – χαιρετιώνται κι αποχωρίζονται.
Αλλά η γλώσσα του σύμπαντος έχει μια μόνο λέξη.
Όλα λένε: «Αγάπη». Κι όταν γράφω «αγάπη» δεν έχω πια άλλο.
Αλλά εγώ σ' αγαπώ. Και γι' αυτό κομματιάζω
τη λέξη «αγάπη» σε χιλιάδες ρινίσματα
και ζυμώνω τα χρώματα, όχι σα να 'ναι να ειπώ ή να γράψω,
αλλά
σα να 'μαι ο παντοκράτορας ενός μεγάλου περβολιού
και να θέλουν τα χέρια μου να υφάνουνε κρίνα.

Aπόσπασμα από το ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου, Ο χορός του κορυδαλλού

Maurice Denis, Το πρωινό του Πάσχα. 1891-93.

Μaurice Denis, Απρίλιος ή το Μυστήριο του Πάσχα. 1897.


Σάββατο, 15 Απριλίου 2017

Ο Χριστός και τα παιδιά. Γιάννης Ρίτσος, Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού

Καλή Ανάσταση με τη φωνή ενός μικρού παιδιού!...

...Ας ακούσουμε τη φωνή του ποιητικού υποκειμένου από το Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού του Γιάννη Ρίτσου. Απευθύνεται στον Χριστό...


Fritz von Uhde, Aφήστε τα παιδιά να έλθουν σε μένα. 1883.


«...Χριστέ μου, γιατί φόρεσες αυτό το πένθιμο μακρύ φουστάνι κι αυτά τ’ αγκάθια στο κεφάλι σου; Χαθήκαν τα λουλούδια;
Ή τάχατε, αν φορούσες παπαρούνες πάνου στ’ αχτένιστα μαλλιά δε θα σ’ ανοίγανε την πόρτα τ’ ουρανού;
Μη χαμογελάς που’ χω κ’ εγώ δεμένο το κεφάλι.
Είναι που γλίστρησα προχτές μέσα στα βάτα κυνηγώντας πεταλούδες.
Έλα να πιαστούμε απ’ το χέρι σαν παιδιά και να πάμε στους αγρούς να σε μάθω φλογέρα.
Δεν ταιριάζουν στο νέο πρόσωπό σου οι ρυτίδες της μητέρας όταν αφήνει μια στιγμή τη δουλειά και κοιτάζει απ’ το παράθυρο το νέο φεγγάρι.
Πάμε να σου κόψω τα λυπημένα μαλλιά σου με το ίδιο μεγάλο ψαλίδι
που κουρεύουν τα πρόβατα.
Και, να δεις, ο Θεός θα μας αγαπήσει, θα μας βάλει να κάτσουμε στα πόδια του και θα χαμογελάσει γλυκά καθώς εμείς θα στολίζουμε τα μακριά μουστάκια του με μαργαρίτες.
Κι όταν βραδιάσει θα ζέψουμε το μικρό του τ’ αμάξι που το σέρνουν
οι γρύλλοι και θα περάσουμε στη μέση του παράδεισου ενώ οι άγγελοι θ’ ανάβουν τ’ αστέρια για να φωτίζουν τα παιδάκια που μείνανε κάπου στον κάμπο...».

Απόσπασμα 
Γιάννης Ρίτσος, Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού (1938)


Edward Atkinson Hornel, Πασχαλινά αυγά που κυλάνε. 1905. Calderdale Metropolitan Borough Council.

olling Easter E

http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=3593
https://artuk.org/discover/artworks/rolling-easter-eggs-21356

Νικηφόρος Βρεττάκος, Τα γόνατα του Ιησού. Σαλβαντόρ Νταλί, Η Σταύρωση

Νικηφόρος Βρεττάκος, τα γόνατα του Ιησού
και η Σταύρωση του Σαλβαντόρ Νταλί

 Το κρατούσα "φυλαγμένο" αυτό το ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου...Με συγκινεί βαθύτατα το βλέμμα του ποιητή στο σταυρό το μαρτυρίου, το βλέμμα του ποιητή στα γόνατα του Ιησού... Στη Σταύρωση υποφέρει το Σώμα. Ο "άνθρωπος Χριστός" πρέπει να υπερνικήσει τον αβάσταχτο πόνο του σώματός του...Γνωρίζει τη θεϊκή του φύση, γνωρίζει ότι ήρθε για να αναστηθεί, ότι ο πόνος θα περάσει... Η γνώση αυτή όμως δεν τον ανακουφίζει. Ο σωματικός, όμως, πόνος, γίνεται πόνος ψυχής... τον καταβάλλει... και καθώς χάνει τη σωματική του δύναμη, αισθάνεται να τον εγκαταλείπουν και οι ψυχικές του δυνάμεις...γιατί τελικά στον Σταυρό είναι άνθρωπος...

Salvador Dali, H Σταύρωση (Corpus Hypercubes), 1954. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη. Μοναδικό, εξαιρετικό έργο δια χειρός ενός σουρεαλιστή ζωγράφου. Το βλέμμα του ζωγράφου στο σώμα του Χριστού, που αποδίδεται όμως υπερεαλιστικά, εξωπραγματικά, ιδεαλιστικά σχεδόν...ένα σώμα γλυπτού, χωρίς αίμα...

Καρφωμένα στ' αγριόξυλο του σταυρού, σχηματίζουν 
μι' αμβλεία γωνία.
Είναι τα ίδια τα γόνατα 
που προβάτιζαν, παίζοντας, γύρω απ' το κόκκινο 
φουστάνι της μάνας του, 
όταν ήτανε βρέφος δέκα μηνών.

Που αργότερα, έφηβος, τ' ακούμπαγε κάτω 
στη γη πριονίζοντας το ξύλο ενός κέδρου. 
Που λύθηκαν κι έπεσαν, ένας σωρός, 
—μια νύχτα που η άνοιξη ήταν αβάσταγη 
και μύριζε η γης κι ο ουρανός λεμονάνθι— 
στο Όρος των Ελαιών.

Κι είναι ακόμη τα γόνατα 
που κάθιζε, αμίλητος, δυο δυο τα παιδιά 
κι απλώνοντας δίπλα του, πάνω στη γη, 
το απέραντο χέρι του, τα φίλευεν 
ένα λουλουδάκι —
κομμένο 
απ' τον πλούτο του σύμπαντος.

Salvador Dali, Ο Χριστός στον Σταυρό του Αγ. Ιωάννη. 1951. Kelvingrove Πινακοθήκη Τέχνης και Μουσείο. Γλασκόβη. Από τα πιο δημοφιλή έργα της Πινακοθήκης. Πρόκειται για ένα εμβληματικό έργο τέχνης, πολύ σπάνιο ως προς τη σύλληψη του θέματος. Ο Νταλί εμπνεύστηκε το έργο από το μεσαιωνικό σχέδιο ενός Ισπανού μοναχού του 16ου αιώνα. Κάτω από το Σταυρό απεικονίζεται μία ιδανική θαλασσινή εικόνα, το ισπανικό λιμάνι Ligat, η γενέτειρα του Νταλί.

http://www.metmuseum.org/art/collection/search/488880
http://www.glasgowlife.org.uk/museums/kelvingrove/about/collection-highlights/Pages/Christ-of-St-John-on-the-Cross.aspx
http://www.csgimages.org.uk/indexplus/gallery/Highlights.html?s=FhGPthcpZdp&f=7&vf=1

Παρασκευή, 14 Απριλίου 2017

Ποιήματα για τη Μεγάλη Εβδομάδα. Νίκος Γκάτσος, Μέρες Επιταφίου και Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco)

Νίκου Γκάτσου, Μέρες Επιταφίου

   
   Οδεύομεν προς το τέλος της Μεγάλης Εβδομάδας, της Εβδομάδας των Παθών του Κυρίου. Για αυτό, "Μέρες Επιταφίου" από τον ποιητή Νίκο Γκάτσο πλαισιωμένες από πίνακες του μοναδικού Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.


Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco), H Παρθένος Μαρία. 1585. Μουσείο Καλών Τεχνών. Στρασβούργο.

Μεγάλη Δευτέρα

Περίμενέ με μάνα μου περίμενέ με ακόμα
ώσπου να φτάσει η άνοιξη στο παγωμένο χώμα.

Περίμενέ με μάνα μου σαν το πουλί του νότου

που σμίγει μάτι και φτερό να βρει τον ουρανό του.


Περίμενέ με μάνα μου κάποια Παρασκευή σου

στην πύλη του παράδεισου στο φρέαρ της αβύσσου.


Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (EL Greco), Μαρία Μαγδαληνή. 1585- 1590. Moυσείο Cau Ferrat.

Μεγάλη Τρίτη


Κάτω απ’ τα λάβαρα της Ρώμης
στην τέντα της Μαγδαληνής
εσύ πατέρας της συγγνώμης
κι εμείς παιδιά της ηδονής.

Βραχνή ακούστηκε η κραυγή

στα καπηλειά της πολιτείας

εσύ αμνίον για σφαγή

κι εμείς κριοί της αμαρτίας.


Δε σε πτοήσαν οι Πιλάτοι

ούτ’ ο καιρός που ειν΄ εγγύς

εσύ στων ουρανών τα πλάτη

κι εμείς παρείσακτοι της γης.


Μεγάλη Τετάρτη


Τετάρτη των τεφρών και των παθών
ο θάνατος δεν έχει παρελθόν.
Τετάρτη των ψυχών και των αγγέλων
ο θάνατος δεν έχει ούτε μέλλον.

Του σύμπαντος ηχεί το εκκρεμές

ξυπνήστε ν’ αποδώσουμε τιμές.

Φανήκαν οι ουράνιοι στρατηλάτες

σα σκοτεινού Ρουβίκωνα Γαλάτες.


Της γης αναθαρρήσαν οι πληγές.

Πότε θ’ ανάψει ο ήλιος πυρκαγιές

να κάψουν το παλάτι του Ηρώδη

και τ’ άνθος του κακού να γίνει ρόδι.


Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco), o Χριστός στο όρος των Ελαιών. 1600-1610. Μουσείο Καλών Τεχνών. Λιλ Γαλλίας. Ένα αριστούργημα. 

Μεγάλη Πέμπτη


Αυτός που κρέμασε τον ήλιο
στο μεσοδόκι τ’ ουρανού
κρέμεται σήμερα σε ξύλο
ίλεως Κύριε γενού!
Και στ’ ασπαλάθια της ερήμου
μια μάνα φώναξε: «παιδί μου»!

Με του Απριλιού τ’ αρχαία μάγια

με των δαιμόνων το φιλί

μπήκε στο σπίτι κουκουβάγια

μπήκε κοράκι στην αυλή.

Κι όλα τ‘ αγρίμια στο λαγκάδι

πήραν το δρόμο για τον Άδη.


Θα ξανασπείρει καλοκαίρια

στην άγρια παγωνιά του νου

αυτός που κάρφωσε τ’ αστέρια

στην άγια σκέπη τ’ ουρανού.

Κι εγώ κι εσύ κι εμείς κι οι άλλοι

θα γεννηθούμε τότε πάλι.


Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco), o Χριστός προσεύχεται. 1595-1597. Eθνική Πινακοθήκη. Πράγα.


Μεγάλη Παρασκευή

Βαριά τα βήματά μου σέρνω
στο φως της μέρας το θαμπό
κρίνα της άνοιξης σου φέρνω
και στο σταυρό σου τ’ ακουμπώ
φίλε δακρυοπότιστε
των πρωτίστων πρώτιστε.
των πρωτίστων πρώτιστε.

Άρρωστος κύλησε ο αιώνας

κι ο ήλιος βγαίνει μισερός

σαν το φτερό της χελιδόνας

που το σακάτεψε ο καιρός

φίλε τρισμακάριστε

των αρίστων άριστε.

των αρίστων άριστε.

Σήμερα ο Άδης ηνεώχθη

γεφύρι εγίνη ο Γολγοθάς

και στου θανάτου εσύ την όχθη

άφατο δρόμο ακολουθάς

έγγιστε κι ανέγγιστε

των μεγίστων μέγιστε.

των μεγίστων μέγιστε.


Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco), Ο Χριστός αίρων τον σταυρόν του μαρτυρίου. 1577-1587. Μητροπολιτικο Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη.

Μέγα Σάββατον


Όλα στερέψαν σιγά σιγά.
Τα περιστέρια πετούν αργά
σε λίμνες άνυδρες βάλτους υγρούς
σε διψασμένους κήπους κι αγρούς.

Πίσω απ’ τους λόφους τους χαμηλούς

με τους προφήτες και τους τρελούς

στέκουν παράμερα τρία παιδιά

σα γλαροπούλια στην αμμουδιά.


Μες στων καιρών την ανημποριά

διώξε το γρέγο και το βοριά

και ξαναγύρισε ήλιε στη γη

Πέμπτη, 13 Απριλίου 2017

Προσευχή. Ένα ποίημα του Γιάννη Βαρβέρη και πίνακες του Θεόδωρου Ράλλη

Γιάννης Βαρβέρης, Το κερί

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Εσωτερικό εκκλησίας. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα.

Θεόδωρος Ράλλης, Ικεσία. 1909. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα.

Αυτό το κερί που άναψα
περαστικός από τον οίκο Σου
δεν είναι η προσευχή μου
για να Σε φτάσει εκεί ψηλά
δεν είναι οι παρακλήσεις μου
ούτε βεβαίως καμιά ελπίδα
που εναπέθεσα σε Σένα.
Η καθαρότητα της ύλης του
δε συμβολίζει το ακηλίδωτο
της πρόθεσής μου
και η μαλακή υφή του
καθόλου δεν υπόσχεται
την εύπλαστη μεταστροφή μου
στη μετάνοια
όπως οι αλληγορίες εγγράματων πιστών Σου
ξέρουν να τυλίγουν.
Μπορεί να μοιάζει μ' όλα τ' άλλα

όμως αυτό
ανάφτηκε για να Σου πει
πως ευτυχώς
στέκομαι εδώ αβοήθητος
και πως ακόμα
όσο μπορώ θα λάμπω.

Από την ποιητική συλλογή του Γιάννη Βαρβέρη,  «Ο άνθρωπος μόνος»,  εκδ. Κέδρος, 2009.

Σάββατο, 8 Απριλίου 2017

Κική Δημουλά, Του Λαζάρου. Ένα ποίημα για το Σάββατο του Λαζάρου

Σάββατο του Λαζάρου...

...είναι σήμερα. Σύννεφα...και μάλλον ψιλοβρέχει σιγανά. Ανοιξιάτικη βροχούλα που θυμίζει Φθινόπωρο. Σε λίγο αρχίζει η Μεγάλη Εβδομάδα, η Εβδομάδα των Παθών του Πάσχα...και οδεύομεν προς την Ανάσταση του Κυρίου για ακόμη μια χρονιά.
  Από το Σάββατο του Λαζάρου στο Μεγάλο Σάββατο, από την Ανάσταση του Λαζάρου στην Ανάσταση του Κυρίου. Αυτός που ανέστησε, θα αναστηθεί και ο ίδιος, σκέφτομαι. Θυμάμαι ένα ποίημα της Κικής Δημουλά με θέμα ένα Σάββατο του Λαζάρου, ένα Σάββατο με ψιλόβροχο. Το ποιητικό υποκείμενο αποδομεί τον θρησκευτικό μύθο και τον αναπλάθει σε προσωπική ιστορία.

Henry Ossawa Tanner (1859-1936), Η Ανάσταση του Λαζάρου. 1896. Μουσείο του Ορσέ. Παρίσι.

Κική Δημουλά, Του Λαζάρου

Nεφοσκεπές ψιλόβροχο ημέρας.
Kάτι μωραί καμπάνες πιτσιλάνε
τον ύπνο του Λαζάρου να εξέλθει.
Kαλά στοκαρισμένο το φως γύρω γύρω.

Eίχα και γω να δεύρο κάποιους έξω
μα δε μου αποκρίθηκαν αν θέλουν.

Πώς ν' αποκριθούν 
με ωτακουστή που άφησες καλά στοκαρισμένο
το φως γύρω γύρω.

Kι έπειτα γιατί τους ρωτάς αν θέλουν.
Tο θαύμα δε ρωτάει.
Σ' αρπάζει από το αυτί και
σέρνοντας σε πετάει στο φως.
Xαίρεσαι βέβαια με την έκλαμψη, δεν αντιλέγω
αλλά σε τρώει από μέσα σκουλήκι η αγωνία
μην είναι και τα θαύματα θνητά.

Άστους λοιπόν καλύτερα εκεί
μην έχωμεν να άρωμεν για δεύτερη φορά
κενόν τον κράββατόν τους.

Tίποτα δεν άκουσες;
Kι όμως, όλην αυτή την ώρα εδώ μέσα
με άλλα κουβεντιάζοντας να πάρω λίγο αέρα
σε σένανε μιλούσα εκεί κάτω.
ότι δε σε προσφώνησα;
Mε ποιο απ' όλα τα Λερναία ονόματα 
να σε πρωτοφωνάξω.
Όποιο κι αν κόψω αποζητώντας σε
φυτρώνει αμέσως άλλο.
Από την ποιητική συλλογή, Ενός Λεπτού μαζί, εκδ. Ίκαρος 1998.

...Και αν ο Λάζαρος δεν επιθυμεί την Ανάσταση;


Salvador Dali, "Λάζαρε, Δεύρο Έξω". 1964. (Κατά Ιωάννου 11:44). Ένας ονειρικός πίνακας του χαρισματικού Dali.


Τετάρτη, 5 Απριλίου 2017

Πασχαλιές. Πίνακες του Μihail Vrubel ...και ο Απρίλης είναι σκληρός μήνας...

Πασχαλιές

    ...Έχουν ανθίσει οι πασχαλιές... Μια ελαφριά μεθυστική ευωδιά μου το θύμισε στον απογευματινό μου περίπατο...και σκέφτηκα ότι έρχεται για ακόμα μια χρονιά το Πάσχα...ότι ήλθε ο Απρίλης ο μήνας του Πάσχα και της Πασχαλιάς...ο πιο "σκληρός" μήνας, γιατί σου θυμίζει ότι δεν μπορείς να λησμονήσεις τις αισθήσεις και τα αισθήματα...

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1900. 

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1900.  Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα.

    Για αυτό, λοιπόν, πίνακες με πασχαλιές ενός πολύ ιδιότυπου ζωγράφου, του Ρώσου Mihail Aleksandrovich Vrubel (1856-1910), που θεωρείται ότι ανήκει στους Ρώσους ζωγράφους του συμβολισμού και του κινήματος  Art Nouveau. Στην πραγματικότητα, όμως, η τέχνη του Vrubel έχει τις ρίζες της στη ζωγραφική της Ύστερης Βυζαντινής Περιόδου και της Πρώιμης Αναγέννησης.  Ο Vrubel έχει ζωγραφίσει μία σειρά από μωβ πασχαλιές, απόκοσμες, μεταφυσικές, σχεδόν "ανατριχιαστικές", ίσως αισθησιακές...
  
Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1900. Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα. Μία μαυροφορεμένη μορφή διακρίνεται στη άκρη, μέσα στις πασχαλιές...

...και θυμάμαι τους στίχους του Τ. Σ. Έλιοτ από την "Έρημη Χώρα".

Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός, γεννώντας 
Μες απ’ την πεθαμένη γη τις πασχαλιές, σμίγοντας 
Θύμηση κι επιθυμία, ταράζοντας
Με τη βροχή της άνοιξης ρίζες οκνές...

Απόσπασμα από την "Έρημη Χώρα" του Τ. Σ. Έλιοτ 
σε μετάφραση Γιώργου Σεφέρη

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1901. Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα. Μία λευκοφορεμένη γυναικεία μορφή στο παγκάκι. Πάνω της σχεδόν απειλητική η πασχαλιά...

Κυριακή, 2 Απριλίου 2017

Ένα ποίημα της Κικής Δημουλά για τις Κυριακές του Απρίλη και πίνακες του William Henry Margetson.

Κική Δημουλά, οι λυπημένες φράσεις

Πρώτη Κυριακή του Απρίλη σήμερα. Η Άνοιξη έχει έρθει για τα καλά και εισέρχεται παντού, διεισδύει μέσα μας και αναταράσσει το σώμα και την ψυχή μας. Ο Απρίλης είναι η καρδιά της Άνοιξης, μίας εποχής "σκληρής" και σχεδόν μοιραίας, γιατί μας φέρνει αντιμέτωπους με την Αναγέννηση της φύσης, την επίγνωση του κύκλου της ζωής και την αδυναμία των ανθρώπων να σταματήσουν τη ροή του χρόνου και την αμετάκλητη πορεία προς τη λήξη, προς το τέλος. Για αυτό, θυμήθηκα το ποίημα της Κικής Δημουλά "οι λυπημένες φράσεις" που αναφέρεται σε μία Κυριακή του Απριλίου.
  Το ποιητικό υποκείμενο περιγράφει με ρεαλιστικές αλλά και ταυτόχρονα λυρικές εικόνες τη μονοτονία μιας Ανοιξιάτικης Κυριακής, μίας Κυριακής του Απριλίου. Μιλά με "λυπημένες φράσεις", γιατί αισθάνεται μοναξιά και θλίψη, αισθήματα που γίνονται πιο έντονα και δυνατά σε μία Ανοιξιάτικη Κυριακή. Το ποίημα συνοδεύεται με "λουλουδιασμένους" ανοιξιάτικους πίνακες του Άγγλου ζωγράφου William Henry Margetson (1861-1940) που απεικονίζει όμορφες και αιθέριες γυναικείες μορφές σε στιγμές της καθημερινότητας.


William Henry Margetson (1861-1940)Στην πόρτα του αγροτικού σπιτιού. Γύρω στα 1900.

William Henry Margetson (1861-1940), Η νέα ημέρα.


William Henry Margetson (1861-1940), Προάγγελοι της Άνοιξης. 1911.

Μὲ ἡμέρα ἀρχίζει ἡ ἑβδομάδα,
μὲ ἡμέρα τελειώνει.
Κι ἡ Κυριακή, κόμπος σφιχτὸς
νὰ μὴ λυθοῦν οἱ ἑβδομάδες.
Ἔρχεται πάντα ἀπὸ τὸ ἴδιο Σαββατόβραδο
καὶ φέρνει λίγο ὕπνο παραπάνω τὸ πρωὶ
καὶ τὸ θεό, ὅσο τὸν δίνουν οἱ ὀρθρινὲς καμπάνες.
Λίγο νὰ σταθεῖς στ᾿ ἀνοιχτὰ παράθυρα
καὶ νὰ κοντοσταθεῖς σ᾿ αὐτὰ ποὺ δὲν συμβαίνουν,
περνάει ἡ ὥρα.
Δημοτικὰ τραγούδια ἀπ᾿ τὰ παράθυρα
ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖκα θὰ σὲ πάρει,
σιγὰ-σιγὰ ἡ Κυριακὴ μεσουρανεῖ
σὰν τρομαγμένη ἀπορία.

William Henry Margetson (1861-1940), Γυναίκα σε ανοιξιάτικο τοπίο. 1924.

William Henry Margetson (1861-1940)Γυναίκα της Εδουαρδινής εποχής με πανσέδες.

Στὶς γειτονιὲς
περνᾶνε γύφτισσες νὰ πῶ τὸ ριζικό σου,
ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖκα θὰ σὲ πάρει,
δημοτικὰ τραγούδια ἀπ᾿ τὰ παράθυρα, ριζικά.
Πιὸ πέρα κάποιο ντέφι, ἕν᾿ ἀρκουδάκι
δεῖξε πῶς βάζουν πούδρα τὰ κορίτσια
στὸν καθρέφτη, πῶς γδύνεται ἡ Μονρόε...
Μὴ γελᾷς. Βρέθηκε κάποτε νεκρὴ ἡ Μονρόε.
Μὲ πράγματα ποὺ δὲν ἀντέχουν μὴ γελᾷς.
Ἄχ, οἱ λυπημένες φράσεις, οἱ λυπημένες λέξεις,
πῶς μοιάζουν στοὺς τυφλοὺς ὀργανοπαῖχτες
στοὺς δρόμους τοὺς ἐμπορικούς, τὶς Κυριακές.

William Henry Margetson (1861-1940), Πρωινή βόλτα.

William Henry Margetson (1861-1940), Άνοιξη.

Νὰ εἴχαμε μίαν ἄνοιξη.
Μὴ γελᾷς.
Μὲ πράγματα ποὺ δὲν ὑπάρχουν μὴ γελᾷς.
Ἂς λένε τὰ πουλιὰ κι οἱ μυρωδιὲς στὰ πλάγια
πῶς εἶναι Ἀπρίλης.
Τὸ λένε τὰ πουλιὰ κι οἱ ἔρωτες τῶν ἄλλων.
Ἐμένα μ᾿ ἐξαπατοῦνε οἱ θεοὶ
κάθε ποὺ ἀλλάζει ὁ καιρός,
κάθε ποὺ δὲν ἀλλάζει.
Μὴ γελᾷς.
Ἔαρ δὲν γίνεται
μὲ ρίμες
ἥλιοι-Ἀπρίλιοι,
ἥλιοι-Ἀπρίλιοι,
ὁμοιοκατάληκτες στιγμές,
χρόνος χρωμάτων,
στρέμματα φωτός,
χαμομηλιῶν ἀνυπομονησία νὰ μυρίσουν.
Δημοτικὰ τραγούδια ἀπ᾿ τὰ παράθυρα
ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖκα θὰ σὲ πάρει,
καὶ ὅλα τ᾿ ἄλλα τρόποι
γιὰ νὰ πεθαίνουνε ἀνώδυνα τὰ ἡμερολόγια.

Τὴν Κυριακὴ τραβάει σὲ μάκρος
τῶν τραγουδιῶν ἡ ἀγωνία
ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ-

Ἄχ, οἱ λυπημένες φράσεις, οἱ λυπημένες λέξεις,
στοὺς δρόμους τοὺς ἐμπορικούς,
τὶς Κυριακὲς τὶς ἀνοιξιάτικες.


William Henry Margetson (1861-1940)Ποτίζοντας τους νάρκισους.

William Henry Margetson (1861-1940), Ποτίζοντας τα λουλούδια.

William Henry Margetson (1861-1940),  Tαχτοποιώντας λουλούδια. Γύρω στα 1920.


Παρασκευή, 31 Μαρτίου 2017

Η Άνοιξη στη ζωγραφική. Γυναίκες με λουλούδια του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Robert Lewis Reid

Πορτραίτα γυναικών με λουλούδια του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή
Robert Lewis Reid

  Εκπνέει ο Μάρτης ...και έρχεται ο Απρίλιος...Βρισκόμαστε στην καρδιά της Άνοιξης. Η μέρα μεγαλώνει κάθε μέρα και γίνεται πιο φωτεινή! Οι αχτίνες του ήλιου δυναμώνουν....Δέντρα σε ανθοφορία, λουλούδια παντού...Χρώματα και ευωδιές... Κύματα και δονήσεις. Η φύση αναγεννάται για ακόμη μία χρονιά...
 Για αυτό, ας δούμε πίνακες του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Robert Lewis Reid (1862-1929), που απεικονίζουν πορτρέτα γυναικών σε Ανοιξιάτικα τοπία...

Robert Lewis Reid, Γυναίκα στη βεράντα με λουλούδια. 1906. Σε περισυλλογή και περίσκεψη η γυναικεία μορφή αγγίζει την τεράστια γλάστρα. Πίσω της ένας κήπος όπου τα λουλούδια έχουν θεριέψει.

 Σκέφτομαι ότι για όσους δεν έχουν τη δύναμη να "αναγεννηθούν" η Άνοιξη είναι "σκληρή" εποχή. Μας φέρνει αντιμέτωπους με την αδυναμία της "ανανέωσης", με την επίγνωση της αναπόφευκτης "γήρανσης"...μας αναστατώνει η Άνοιξη, μας αναταράσσει...ξυπνά επιθυμίες και πόθους... Είναι ένας αγώνας καθημερινός η Άνοιξη. Για αυτό,  δεν πρέπει να μας βρει απροετοίμαστους, όπως λέει ο Γιάννης Ρίτσος.

Robert Lewis Reid, Κρίνοι. 1895-1900. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη.


“Η άνοιξη αυτή μας βρήκε όλους απροετοίμαστους
κι ανόρεξους ή αδιάφορους –
απροετοίμαστη κι η άνοιξη, σε κάθε της βήμα κοντοστέκεται
σαστίζει και σωπαίνει κάτω απ’ τα λίγα της δέντρα– δε ρωτάει.
Το φως επιστρέφει
απ’ το περσινό καλοκαίρι κατάκοπο κι αφηρημένο, απόμακρο,
παραξενεμένο απ’ την καινούρια του νεότητα…”
Γ. Ρίτσος, Οδηγός ασανσέρ, Κέδρος
Robert Lewis Reid, Το κίτρινο λουλούδι (ή η γυναίκα του καλλιτέχνη). 1908.
Robert Lewis Reid, Γυναίκα σε κήπο. 1900.
 Robert Lewis Reid, Άνοιξη. 1906

Robert Lewis Reid, Κοπέλα με λουλούδια.
Robert Lewis Reid, Ανοιξιάτικο μπουκέτο.
Robert Lewis Reid, Άνοιξη. 1910.
Robert Lewis Reid,  Νούφαρα. 1908.

Robert Lewis Reid, Το τρίο. 1898.