Φθινόπωρο. Ένα ποίημα του Βίκτωρα Ουγκώ

Το Φθινόπωρο στην ποίηση και τη ζωγραφική

W. Paul Davis, Φθινοπωρινή ειδυλλιακή σκηνή. 1891. Μουσείο της Ν. Ζηλανδίας TE PAPA TONGAREWA.

Βίκτωρ Ουγκώ, Φθινόπωρο

Τώρα η αυγή δεν είναι πια σαν πρώτα ξάστερη

τόσο ζεστός δεν είναι πια ο αγέρας

τόσο καθάριος ο ουρανός..

Πέρασαν οι μεγάλες μέρες

τελειώνουν οι χαριτωμένοι μήνες,

αλίμονο, να που τα δέντρα κιόλας κιτρινίζουν!

Με πόσο γρήγορο περπάτημα φεύγει ο καιρός!

Νομίζεις πως τα μάτια μας που θάμπωνε το καλοκαίρι

μόλις επρόλαβαν να δουν τα πράσινα φυλλώματα.

Για όποιον ωσάν κι εμένα ζει με τα παράθυρα ανοιχτά

πικρό είναι το φθινόπωρο

με το βοριά του και την καταχνιά του

και το χαμένο καλοκαίρι φίλος που έφυγε.

«Χαίρετε», λέει τούτη η φωνή που κλαίει μες στην ψυχή μου,

χαίρε γαλάζιε μου ουρανέ που μια ζεστή πνοή χαϊδεύει!

Χαρές του ολάνοιχτου ύπαιθρου

μέσα στα δάση θόρυβοι φτερών,

περίπατοι, ρεματαριές γιομάτες μακρινές φωνές,

λουλούδια, ευτυχίες αθώες των ήρεμων ψυχών,

χαίρετε αυγές! Τραγούδια! Δροσοσταλάσματα κι αχτίδες!

Αφού όλα φεύγουν, ας προσθέσουμε:

ω ευλογημένες και γλυκές ημέρες

ωϊμένα! Θα ξανάρθετε;

Θα με ξαναβρείτε;

 Βλ. Αντρέα Καραντώνη, Ξένη λογοτεχνία, Φυσιογνωμίες Γ’, εκδ. Παπαδήμα.

Isaak Brodsky, Φθινοπωρινό πάρκο. 1910.

https://itzikas.wordpress.com/2011/09/02/%CF%80%CE%AC%CE%B5%CE%B9-%CE%BA%CE%B9-%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CF%81%CE%B9-%CE%B2%CE%AF%CE%BA%CF%84%CF%89%CF%81-%CE%BF%CF%85%CE%B3%CE%BA/

https://collections.tepapa.govt.nz/object/36821

https://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=231665

Φτωχοί μαθητές στο σχολείο. Ένα ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ και πίνακες ζωγραφικής του Nikolaj Bogdanov Belsky για μαθήτριες και μαθητές

Οι πιο φτωχοί συμμαθητές απ’ τους συνοικισμούς των προαστίων. Ένα ποίημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ και πίνακες ζωγραφικής του Nikolaj Bogdanov Belsky για φτωχούς μαθητές.

...Επειδή ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας που κάθε χρόνο ανοίγουν τα σχολεία...

Nikolaj Bogdanov Belsky (1868-1945), Χωριατόπουλα.  1910.

Nikolaj Bogdanov Belsky, Στην πόρτα του σχολείου. 1897. Κρατικό Μουσείο Τέχνης. Αγ. Πετρούπολη.

Μπ. Μπρεχτ, Οι πιο φτωχοί συμμαθητές απ’ τους συνοικισμούς των προαστίων

«Οι πιο φτωχοί συμμαθητές με τα λεπτά παλτά τους

Ερχόταν καθυστερημένοι στο πρωινό μάθημα πάντα

Γιατί μοιράζαν γάλα ή εφημερίδες για τις μάνες τους.

Οι δάσκαλοι

Τους γράφανε στο μαύρο τους τεφτέρι και τους βρίζαν.

Nikolaj Bogdanov Belsky, Παιδιά στην τάξη. 1918.

Για κολατσιό δε φέρναν τίποτα μαζί τους. Στα διαλείμματα

Γράφαν μέσα στους καμπινέδες τα μαθήματά τους.

Αυτό απαγορευότανε. Τα διαλείμματα

Ήτανε για αναψυχή και για φαΐ.

Σαν το δεκαδικό αριθμό του π δεν ξέρανε

Ρωτούσανε οι δάσκαλοι: Γιατί

Δεν έμενες καλύτερα στη λάσπη, απ’ όπου έρχεσαι;

Μα αυτό το ξεραν.

Nikolaj Bogdanov Belsky, Το βιβλίο. 1915.

Nikolaj Bogdanov Belsky, Μαθήτριες. 1901.

Στους πιο φτωχούς μαθητές απ’ τους συνοικισμούς των προαστίων

Υπόσχονταν κατώτερες θέσεις στις δημόσιες υπηρεσίες.

Γι’ αυτό το περιεχόμενο των

Βρώμικων σχολικών βιβλίων τους από δεύτερο χέρι αγορασμένων

Με τον ιδρώτα του προσώπου τους μαθαίνανε απ’ έξω

Μαθαίνανε να γλείφουνε τις μπότες του δασκάλου και

Τις μανάδες τους τις ίδιες να καταφρονούνε.

Nikolaj Bogdanov Belsky, Η γνώση είναι δύναμη. 1920.

Nikolaj Bogdanov Belsky, Γράφοντας έκθεση. 1901.

Τα κατώτερα πόστα των πιο φτωχών μαθητών απ’ τους συνοικισμούς των

προαστίων

Βρισκότανε κάτω απ’ το χώμα. Η καρέκλα του γραφείου τους

Δεν είχε κάθισμα. Θέα τους

Είχανε τις ρίζες των μικρών φυτών. Γιατί

τους βάλανε

Να μάθουνε ελληνική γραμματική και για τις εκστρατείες του Καίσαρα

Του θείου τον τύπο και τον αριθμό του π;

Στους ομαδικούς τάφους της Φλάντρας, που γι’ αυτούς

ήτανε προορισμένοι

Τι άλλο τους χρειαζότανε πέρα από

Λίγο ασβέστη;»

(Μπ. Μπρεχτ, Ποιήματα, μτφ. Νάντια Βαλαβάνη, Σ.Ε.)

Nikolaj Bogdanov Belksy, Νέοι μαθητές (Πρωτάκια).

Nikolaj Bogdanov Belsky, Νοερή αριθμητική. Στο δημόσιο σχολείο του S. A. Rachinski. 1895. Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα.

http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=du&aid=4290
https://www.tretyakovgallery.ru/en/collection/ustnyy-schet-v-narodnoy-shkole-s-a-rachinskogo/

https://en.wikipedia.org/wiki/Nikolay_Bogdanov-Belsky
https://atexnos.gr/%CE%BF-%CE%BC%CF%80%CE%AD%CF%81%CF%84%CE%BF%CE%BB%CF%84-%CE%BC%CF%80%CF%81%CE%B5%CF%87%CF%84-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B4%CE%B9/#_ftn25

Στο δρόμο για το σχολείο. Πίνακες ζωγραφικής με θέμα το σχολείο

Το σχολείο στη ζωγραφική. Παιδιά που πηγαίνουν

 σχολείο.

...επειδή τα σχολεία έχουν ανοίξει για ακόμη μια χρονιά, ιδού μία μικρή συλλογή με αγαπημένους πίνακες που απεικονίζουν παιδιά της υπαίθρου να  πηγαίνουν στο σχολείο μιας άλλης εποχής.
   Aς ξεκινήσω με μία σκηνή από τον Αυστριακό ζωγράφο Franz Von Deffrenger (1835-1921). Απεικονίζει μία ομάδα παιδιών στο δρόμο ενός Τυρολέζικου χωριού να πηγαίνουν σοβαρά, πειθαρχημένα και σχεδόν συνοφρυωμένα στο σχολείο. Ο ζωγράφος καταγόταν από το Τύρολο και προφανώς είχε δει και είχε βιώσει τέτοιες στιγμές στη γενέτειρά του.

Franz Von Deffrenger (1835-1921),  Στο δρόμο για το σχολείο. 1890. Ντυμένα με την τυρολέζικη παραδοσιακή ενδυμασία πηγαίνουν με τις σάκες τους στο σχολείο του χωριού. Δεν χαμογελούν...

   Αντίθετα, ο Βέλγος Emil Claus απεικονίζει μία χαρούμενη σκηνή. Μία ομάδα αγροτόπαιδων παίζουν στο δρόμο προς το σχολείο...

Emile Claus (1849-1924), Στο δρόμο για το σχολείο. Μάλλον έχουν ξεχάσει να πάνε στο σχολείο...

   Μία μητέρα αποχαιρετά το κοριτσάκι της που πηγαίνει στο σχολείο. Η τρυφερή σκηνή του Γάλλου ζωγράφου Leon Emile Gaille διαδραματίζεται στο δωμάτιο ενός αγροτικού σπιτιού.

Leon Emile Gaille (1836-1907), Πηγαίνοντας στο σχολείο. Η μητέρα δίνει ένα μήλο στο κοριτσάκι για να το βάλει στο καλαθάκι του. Προφανώς, είναι το κολατσό του για το σχολείο.

... Μία αγαπημένη σκηνή από τον Γερμανό ζωγράφο Max Liebermann. Μαθήτριες με τις λευκές στολές τους πηγαίνουν στο σχολείο...

Max Liebermann, Στο δρόμο για το σχολείο στο Edam. 1904. Ο δρόμος στο Edam έχει γεμίσει από μαθήτριες. Σαν αιθέριες οπτασίες με τις λευκές στολές τους πηγαίνουν δυο-δυο στο σχολείο...

Δύο πορτρέτα μαθητριών στο δρόμο για το σχολείο από τον Αμερικανό ζωγράφο John George Brown. Eίναι μάλλον το ίδιο κοριτσάκι και στους δύο πίνακες. Κόκκινο μαντήλι στα μαλλιά, λευκή ποδίτσα, βιβλία και καλαθάκι στο χέρι...

John George Brown, Μία ημέρα με άνεμο. 1876. Φυσάει...Ανεμίζει η ποδιά και το φόρεμά της...

John George Brown, Πηγαίνοντας σχολείο. 1874. Σοβαρή με φόντο τον συννεφιασμένο ουρανό...

Το αγαπώ πολύ αυτό το πορτρέτο της μαθήτριας από τον Γάλλο ζωγράφο Jules Bastien Lepage. Στο έρημο δρόμο του χωριού μια χειμωνιάτικη ημέρα πάει στο σχολείο...

Jules Bastien Lepage, Στο δρόμο για το σχολείο. 1882. Με την υπέροχη κάπα της και κρατώντας τη σάκα της πηγαίνει στο σχολείο...

Γέμισε ο δρόμος του χωριού με μαθήτριες και μαθητές που πηγαίνουν στο σχολείο...

 Stanhope Alexander Forbes, Στο δρόμο για το σχολείο. 1917. Μία ηλιόλουστη ημέρα πηγαίνουν στο σχολείο...

...και τελειώνω αυτό το μικρό αφιέρωμα μ᾽ένα πίνακα που με συγκινεί κάθε φορά που βλέπω τη θλιμένη έκφραση του ζευγαριού. Μία μουντή βροχερή μέρα πηγαίνουν στο σχολείο. Το κορίτσι κρατάει την παλιά φθαρμένη ομπρέλα...Το αγόρι περπατάει δίπλα της... Ψηλότερο, σκύβει κάτω από την ομπρέλα...

Pierre Édouard Frère (1819-1886), Πηγαίνοντας στο σχολείο. 1878. Μπορεί να είναι συμμαθητές, μπορεί να είναι αδέλφια...

http://www.artnet.com/artists/l%C3%A9on-emile-caille/going-to-school-THe0VJahJKdCR3ewS72pZQ2

http://www.artnet.com/artists/franz-von-defregger/on-the-way-to-school-HR9pdN-wmYIaal0p0Iu2_Q2
https://www.wikiart.org/en/max-liebermann/on-the-way-to-school-in-edam-1904
https://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=533
https://www.wikiart.org/en/jules-bastien-lepage/going-to-school-1882
http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2012/british-irish-art/lot.56.html
http://www.artnet.com/artists/pierre-edouard-fr%C3%A8re/going-to-school-aPV7bpaayVBmIpXYUYCW4g2

Το Καλοκαίρι στους Προραφαηλίτες ζωγράφους και ένα ποίημα του Τόλη Νικηφόρου

Φως και χρώματα για το Καλοκαίρι στους Προραφαηλίτες ζωγράφους και
ένα ποίημα για το φως του Τόλη Νικηφόρου

   Ο Αύγουστος φθάνει στο τέλος του όπως κάθε χρόνο..είναι όμως ακόμα Καλοκαίρι...Το Καλοκαίρι δεν τελειώνει με τον Αύγουστο.
Για αυτό, σκέφτηκα να επιλέξω κάποιους αγαπημένους πίνακες από Προραφαηλίτες ζωγράφους  με θέμα το Καλοκαίρι. Αρχίζω με το "Καλοκαίρι" του Edward Burne Jones από τη σειρά "Εποχές". Μία νεαρή γυναίκα με αιθέριο φόρεμα συμβολίζει το Καλοκαίρι.

Edward Burne Jones, Καλοκαίρι. Από τις 4 εποχές. 1869.

    Ο γνωστός πίνακας του Edward Burne Jones "Πράσινο Καλοκαίρι" (ο Burne Jones ζωγράφισε το ίδιο έργο με δύο τεχνικές, ελαιογραφία και υδατογραφία) μου θύμισε το λυρικό ποίημα "Να γυρίζεις στο φως"  του τρυφερού Τόλη Νικηφόρου.  Το ποίημα αρχίζει με το στίχο "Ποτέ άλλοτε το πράσινο δεν ήταν τόσο πράσινο...". Το ποιητικό υποκείμενο κοιτάζει τη φύση γύρω του με "φωτεινή" ματιά, επιλέγει να φωτίσει κάποιες λεπτομέρειες, τα δέντρα, τη θάλασσα, ένα χαμόγελο. Βλέπει τα χρώματα, ακούει τους ήχους, αισθάνεται τα αρώματα...και ανακαλύπτει την ομορφιά του κόσμου... Ο κόσμος είναι "μεθυστικά ωραίος" καταλήγει με βεβαιότητα ο ποιητής-παρατηρητής. Είναι "μεθυστικά όμορφος", αν επιλέξεις να κοιτάξεις προς το φως. Τη "μεθυστική ομορφιά" του κόσμου επιχείρησαν να απεικονίσουν οι Προραφαηλίτες ζωγράφοι και όσοι καλλιτέχνες κινήθηκαν στην ατμόσφαιρα του Προραφαηλιτισμού.

Edward Burne Jones, Πράσινο Καλοκαίρι. 1868. Ελαιογραφία. Ειδυλλιακό πράσινο καλοκαιρινό τοπίο με μία παρέα γυναικών καθισμένες στο γρασίδι. Η γυναίκα με το μαντήλι στα μαλλιά, που έχει γυρισμένη την πλάτη στους θεατές, διαβάζει ένα βιβλίο στη συντροφιά της. 

Tόλης Νικηφόρου, Να γυρίζεις στο φως

ποτέ άλλοτε το πράσινο

δεν ήταν τόσο πράσινο
τόσο εκθαμβωτικά γαλάζιο 
το γαλάζιο

Edward Burne Jones, Πράσινο Καλοκαίρι. 1864. Υδατογραφία. 

John Brett, Καλοκαίρι στους λόφους. 1891.

να γυρίζεις στο φως
σαν το μικρό παιδί
εκστατικά να ανακαλύπτεις
τα δέντρα και τη θάλασσα
ήχους και αρώματα
ένα χαμόγελο
θαύματα καθημερινά τριγύρω

 Sir John William Waterhouse, Μαζεύοντας καλοκαιρινά λουλούδια στον κήπο του Devonshire. 1893.

Sir John William Waterhouse, Γλυκό Καλοκαίρι. 1912.

Sir Lawrence Alma Tadema, Kαλοκαιρινή προσφορά. 1865.

να γυρίζεις στο φως

πρώτη φορά να είναι ωραίος

τόσο μεθυστικά
 ωραίος ο κόσμος

Από την ποιητική συλλογή "Μια κιμωλία στον μαυροπίνακα", εκδ. Μανδραγόρας, Αθήνα 2012.

Sir Lawrence Alma Tadema, Ηλιόλουστες ημέρες. 1874. Yale Centre for British Art. Heaven.

Edmund Blair Leighton, Καλοκαιρινά  τριαντάφυλλα. 1921.

John William Godward, Καλοκαιρινά λουλούδια. 1903.

https://www.wikiart.org/en/edward-burne-jones/the-seasons-summer

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Burne-Jones_Green_Summer_(1868).jpg

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Burne-Jones_Green_Summer_(1864).jpg

http://preraphaelitepaintings.blogspot.com/2009/01/edward-burne-jones-green-summer.html

https://www.wikiart.org/en/john-william-waterhouse/sweet-summer-1912

https://www.wikiart.org/en/john-william-waterhouse/gathering-summer-flowers-in-a-devonshire-garden

https://www.wikiart.org/en/john-william-godward/summer-flowers-1903

http://preraphaelitepaintings.blogspot.com/2011/11/john-brett-summer-on-cliffs.html

https://www.wikiart.org/en/sir-lawrence-alma-tadema/summer-offering-1911

https://eclecticlight.co/2016/10/27/lawrence-alma-tadema-classics-go-aesthetic-2/
http://www.artnet.com/artists/edmund-blair-leighton/6
http://fractalart.gr/mia-kimwlia-ston-mayropinaka/
https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/658-kimolia-mavropinakas
https://www.politeianet.gr/books/9789609476324-nikiforou-tolis-mandragoras-mia-kimolia-ston-mauropinaka-212312

Πανσέληνος του Αυγούστου. Ένα ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου και πίνακες του Δανού ζωγράφου Ηarald Slott Møller

Ο δρόμος του φεγγαριού

Ηarald Slott Møller (1864-1937), Βραδιά του Αυγούστου στη βεράντα.
Τρεις φιγούρες, δύο γυναίκες και ένας άνδρας, διακρίνονται αχνά στη βεράντα. Συντροφιά τους ένα σκυλάκι. Μαγική ατμόσφαιρα με το φως από τα φαναράκια. Στο βάθος ο ουρανός φωτίζεται από το φεγγάρι.

Αυγουστιάτικη πανσέληνος σήμερα. Η τελευταία του Καλοκαιριού! Για αυτό, ας ακολουθήσουμε το δρόμο του φεγγαριού μ' ένα λυρικό ποίημα του αγαπημένου μας Νικηφόρου Βρεττάκου και ας δούμε πίνακες με φεγγαροβραδιές του Δανού ζωγράφου Ηarald Slott Møller (1864-1937).

Ηarald Slott Møller (1864-1937), Σεληνόφως.
Ένα ζευγάρι παρακολουθεί το φως του φεγγαριού στην επιφάνεια του νερού.

Νικηφόρος Βρεττάκος, Ο δρόμος του φεγγαριού

Στρωμένος με φύλλα μαλακού χρυσαφιού

που σαλεύανε λάμποντας πάνω στη θάλασσα,

σπατάλη αμύθητου φωτός ο δρόμος του φεγγαριού.

Μεσάνυχτα, Αύγουστος. Με μεγάλη πανσέληνο.

Αν σταματούσε το καράβι κι’ αν ο χρόνος

δε συνέχιζε ακόμη νάναι χρόνος

πετώντας τα κλειδιά που βάραιναν τις ζώνες μας

θα δρασκελούσαμε αλαφρά την κουπαστή και ξάφνου

πηδώντας μέσα στη θεϊκιά κοιλάδα, θα βαδίζαμε

τραβώντας ίσα για τον τέλειο χρόνο,

την τέλεια μουσική, την τέλεια ποίηση.

Χέρι με χέρι, χορευτά σχεδόν, μες απ’ ολόχρυσες

ριπές φωτός μες στη λαμπρή άπλα, θα προχωρούσαμε

όπως δυό κύκνοι με ψηλά πόδια

κάτω από τ’ άπειρο.

Ηarald Slott Møller (1867-1934), Μία λευκή πύλη στο λιβάδι με την πανσέληνο.

Ηarald Slott Møller (1867-1934), Δύο λευκοφορεμένες γυναίκες με κύκνους στο φως του φεγγαριού.

https://pyroessa-artemusica.blogspot.com/2017/10/blog-post_24.html
http://www.artnet.com/artists/harald-slott-m%C3%B6ller/
http://nikiforosvrettakos.gr/lst/categorie/70

Άνεμε της θάλασσας. Ένα ποίημα του Τάκη Βαρβιτσιώτη

Ο άνεμος της θάλασσας

Dame Laura Knight, Άνεμος και ήλιος. 1913.

John Lavery (1856-1941), Μία ημέρα με άνεμο. Γύρω στα 1908.

Τάκης Βαρβιτσιώτης, Άνεμε εσύ της θάλασσας

στον Γ. Θ. Βαφόπουλο

Άνεμε εσύ της θάλασσας
Που τριγυρνάς αδιάφορος
Για τη χαρά και για τον πόνο των ανθρώπων
Που ψηλαφείς πότε χλιαρός και πότε παγωμένος
Το ηλιοκαμένο δέρμα τους
Που διαπερνάς ορμητικός
Την άβυσσο του ωκεανού
Σαν άγριο περιστέρι
Και που χαρίζεις σ’ όλους τους τυφλούς
Τα πιο ακριβά στολίδια σου

Joaquín Sorolla, Περίπατος στην παραλία. 1909. Μουσείο Sorolla.

Άνεμε εσύ της θάλασσας
Που τραγουδάς την όλβια ηλικία της
Και με σταλαγματιές νερού
Ραντίζεις τ’ άστρα στα επουράνια
Μαστίγιο αστραφτερό
Που όλες τις βάρκες στη στεριά συνάζεις
Κανένας τώρα δε σε συλλογιέται
Κανένας δε ζητάει το φιλντισένιο σου άλογο
Κανένας δεν ακούει τη μουσική σου
Αλλ’ όμως άνεμε της θάλασσας εσύ
Αγαπημένε φίλε μου άκουσε
Εγώ που τόσα καλοκαίρια
Ολόρθος πάλεψα μαζί σου
Και που με νίκησες
Δεν σε ξεχνώ
Αν θες μπορείς να φύγεις για την ώρα
Και να κρυφτείς όπως σου πρέπει
Ψηλά στο πιο άθικτο γαλάζιο

Από τη συλλογή Ακόμα ένα καλοκαίρι (1987)

Sergej Vinogradov, Παραλία Alypka. 1917.

https://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=5608.0
https://www.christies.com/lotfinder/Lot/sir-john-lavery-ra-rsa-rha-1856-1941-6040642-details.aspx