Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Δευτέρα, 11 Απριλίου 2016

Ταξιδεύοντας στη θάλασσα με την ποίηση του Αλέξανδρου Μπάρα και πίνακες ζωγραφικής του Κωνσταντίνου Βολανάκη και του Henry Bacon

Ποιήματα του Αλέξανδρου Μπάρα για θαλασσινά ταξίδια

Κωνσταντίνος Βολανάκης, Αραγμένα καράβια.


  Εάν αισθάνεσθε διάθεση για φυγή, εάν ονειρεύεσθε μακρινά ταξίδια, διαβάστε δύο αγαπημένα μου ποιήματα για θαλασσινά ταξίδια ενός "χαμηλόφωνου" και ελλάσσονος ποιητή της εποχής του Μεσοπολέμου, του Αλέξανδρου Μπάρα (1906-1990).
   Κωνσταντινοπουλίτης στην καταγωγή, ο Μπάρας εμφανίστηκε στα γράμματα με δημοσιεύσεις σε εφημερίδες και περιοδικά από νεανική ηλικία. Το 1929 δημοσίευσε στο περιοδικό "Αλεξανδρινά Γράμματα" τη Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου το ποίημα Η Κλεοπάτρα, η Σεμίραμις κι η Θεοδώρα, που έκανε ιδιαίτερη εντύπωση και θεωρήθηκε πρωτοποριακό για την εποχή του. Επιρροές από τον γαλλικό συμβολισμό, την ειρωνεία του Καβάφη, τον κοσμοπολιτισμό του Κώστα Ουράνη και την απαισιοδοξία του Καρυωτάκη είναι εμφανείς στην ποίηση του.

    Καλά θαλασσινά ταξίδια, λοιπόν, με τα ποιήματα του Αλεξάνδρου Μπάρα και θαλασσινούς πίνακες του Κωνσταντίνου Βολανάκη και του Αμερικανού Henry Bacon (1839-1912).

Αλέξανδρου Μπάρα 

Η Κλεοπάτρα, η Σεμίραμις κι η Θεοδώρα

Ένα κάθε βδομάδα, 
στην ορισμένη μέρα, 
πάντα στην ίδιαν ώρα, 
τρία βαπόρια ωραία, 
η "Kλεοπάτρα", η "Σεμίραμις" κι η "Θεοδώρα", 
ανοίγουνται απ' την προκυμαία 
στις εννέα, 
πάντα για τον Περαία, 
το Mπρίντιζι και το Tριέστι, 
πάντα. 

Κωνσταντίνος Βολανάκης, Ηλιοβασίλεμα σε ελληνικό λιμάνι.

Xωρίς μανούβρες κι ελιγμούς 
και δισταγμούς 
κι ανώφελα σφυρίγματα, 
στρέφουνε στ' ανοιχτά την πρώρα, 
η "Kλεοπάτρα", η "Σεμίραμις" κι η "Θεοδώρα", 
σαν κάποιοι καλοαναθρεμμένοι 
που φεύγουν από ένα σαλόνι 
χωρίς ανούσιες χειραψίες 
και περιττές. 

Κωνσταντίνος Βολανάκης, Έξω από το λιμάνι. Γύρω στα 1872.

Aνοίγουνται απ' την προκυμαία 
στις εννέα, 
πάντα για τον Περαία, 
το Mπρίντιζι και το Tριέστι, 
πάντα — και με το κρύο και με τη ζέστη. 


Πάνε 
να μουντζουρώσουν τα γαλάζια 
του Aιγαίου και της Mεσογείου 
με τους καπνούς των. 
Πάνε για να σκορπίσουνε τοπάζια 
τα φώτα τους μέσ' στα νερά 
τη νύχτα. 
Πάνε 
πάντα μ' ανθρώπους και μπαγκάζια… 

Henry Bacon, Στο πλοίο. 1877. Mουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη.

H "Kλεοπάτρα", η "Σεμίραμις" κι η "Θεοδώρα", 
χρόνια τώρα, 
κάνουν τον ίδιο δρόμο, 
φτάνουν την ίδια μέρα, 
φεύγουν στην ίδιαν ώρα. 


Mοιάζουν υπάλληλοι γραφείων 
που γίνανε χρονόμετρα, 
που η πόρτα της δουλειάς, 
αν δεν τους δει μια μέρα να περάσουν 
από κάτω της, 
μπορεί να πέσει. 

(Όταν ο δρόμος είναι πάντα ίδιος 
τι τάχα αν είναι σε μια ολόκληρη Mεσόγειο 
ή απ' το σπίτι σ' άλλη συνοικία;) 
H "Kλεοπάτρα", η "Σεμίραμις" κι η "Θεοδώρα" 
είναι καιρός και χρόνια πάνε τώρα 
του βαρεμού που ενοιώσαν την τυράννια, 
να περπατούν πάντα στον ίδιο δρόμο, 
να δένουνε πάντα στα ίδια λιμάνια. 

Henry Bacon, Η αναχώρηση από το λιμάνι της Ν. Υόρκης. 1879. Ιδιωτική Συλλογή.

Aν ήμουν εγώ πλοίαρχος, 
ναι —si j'étais roi!— 
αν ήμουν εγώ πλοίαρχος 
στην "Kλεοπάτρα", τη "Σεμίραμη", τη "Θεοδώρα", 
αν ήμουν εγώ πλοίαρχος 
με τέσσερα χρυσά γαλόνια 
κι αν μ' άφηναν στην ίδια αυτή γραμμή 
τόσα χρόνια, 
μια νύχτα σεληνόφεγγη, 
στη μέση του πελάγου, 
θ' ανέβαινα στο τέταρτο κατάστρωμα 
κι ενώ θ' ακούγουνταν η μουσική 
που θα' παιζε στης πρώτης θέσης τα σαλόνια, 
με τη μεγάλη μου στολή, 
με τα χρυσά μου τα γαλόνια 
και τα χρυσά μου τα παράσημα, 
θα' γραφα μιαν αρμονικότατη καμπύλη 
από το τέταρτο κατάστρωμα 
μέσ' στα νερά, 
έτσι με τα χρυσά μου, 
σαν αστήρ διάττων 
σαν ήρως ανεξήγητων θανάτων.

Henry Bacon, Πατρίδα. 1877. Ιδιωτική Συλλογή.

Henry Bacon, Η πρώτη εικόνα της πατρίδας. 1879. Ιδιωτική Συλλογή.


Αλέξανδρου Μπάρα, Τα εσπέρια

Βράδυ.
Ελαιώδη τα νερά του προλιμένος,
βαριά, σαν υδραργυρικά, με κάτι

κυανά σαξωνικά, με κάτι ιώδεις
αποχρώσεις, κάτι θαμπούς
μεταλλισμούς κι αποχαυνώσεις ρόδινες…

Ναι, κάτι τέτοιες
ευδαιμονικές βραδιές,
ανώδυνες,
περιπλανώμενες βραδιές
μέσα στα θέρη,
διστακτικές να σβήσουν,
διστακτικές να καταλύσουν
την ονειροκρατία προς δυσμάς
μετά το πέσιμο του ήλιου,
— ενώ μια θεία μεσοβασιλεία
χωρίζει πια το φως που μας δυνάστευε
απ’ την ερχόμενη του σκότους μοναρχία
ναι, κάτι τέτοιες βραδιές,

στα ελαιώδη νερά του προλιμένος,
μετακινείται κύκνεια
ένα μεγάλο πλοίο,
μετακινείται παίρνοντας
κατεύθυνση προς τ’ ανοιχτά,
μ’ εκείνο το περιφρονητικό του μεγαλείο
των μακρινών αναχωρήσεων…

Henry Bacon, Μακρινές σκέψεις. 1891. Ιδιωτική Συλλογή.

Henry Bacon, Η αναχώρηση. 1879. Ιδιωτική Συλλογή.
— Κι ίσως δεν είναι πλοίο,
ίσως είναι το παν που φεύγει,
όλα που φεύγουν — Όλα.



 Αλέξανδρος Μπάρας, Ποιήματα 1933-1953, Ίκαρος, Αθήνα 1954, σ. 9-11.

http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=284
http://www.snhell.gr/anthology/content.asp?id=262&author_id=65
https://greekpoems.wordpress.com/2011/03/18/%CF%84%CE%B1-%CE%B5%CF%83%CF%80%CE%AD%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CF%80%CE%AC%CF%81%CE%B1%CF%82/
http://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=127455.0
http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=284
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-
C113/351/2368,9032/extras/texts/index08_17_parallilo_baras.html
http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=753http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=753
http://americanartgallery.org/artist/details/view/sshow/id/686#pic=6862
http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=776
http://www.mfa.org/collections/object/on-the-open-sea-the-transatlantic-steamship-p%C3%A9reire-31485 

2 σχόλια:

  1. Μου λείψατε, Άννα. Δεν ξέρω γιατί, αλλά αυτή τη φορά μου φάνηκαν πολλές οι ημέρες χωρίς νέα ανάρτηση, ώστε να πάρω τη ...δόση μου.

    Και να που ήρθε χορταστική χορταστική με Αλέξανδρο Μπάρα και το γνωστό ποίημα "Η Κλεοπάτρα, η Σεμίραμις κι η Θεοδώρα" εν μέσω Βολανάκη και Μπέικον. Πολύ ωραίοι πίνακες. Πολύ ωραία "Τα εσπέρια", που, ομολογώ, δεν τα ήξερα. Κι αυτή η κατακλείδα

    — Κι ίσως δεν είναι πλοίο,
    ίσως είναι το παν που φεύγει,
    όλα που φεύγουν — Όλα.

    (Τι να πω. Τα λέει όλα μόνη της.)


    ΝΑΥΣΤΑΘΜΟΥ ΛΥΠΕΣ

    Παμπάλαιο κι ερείπιο ένα πλοίο
    είδα άθλια γερμένο σ’ένα πλάι,
    με τα πλευρά του που η σκουριά πια τα ’χει φάει
    με το τιμόνι του έξω απ’τα νερά,
    σπασμένο,
    δαγκωμένο
    απ’ άγνωστο της θάλασσας θηρίο.

    Τέτοιο τρισάθλιο κι ερείπιο ένα πλοίο…
    Κι όμως –ποιος θα το πίστευε;-
    απ’ το γυρτό φουγάρο του φαινόταν
    μια υποψία καπνού ν’αργανεβαίνει
    αδύναμη ψηλά και να σκορπιέται…
    (Είχε το ερείπιο μες στα σπλάχνα του κρυμμένη
    μιά τελευταία σπίθα, κι ίσως ίσως
    μελλοντικά ταξίδια ονειρευόταν,
    ίσως με τέτοια ελπίδα αποκοιμόταν
    τα βράδια μες στην πλήξη του ναυστάθμου…)

    Το κοίταζα. Κι ο νους μου άθελα πήγε
    σε κάτι ομοιοκατάντητους ανθρώπους
    που έτσι η ζωή σιγά σιγά τους τρώει…

    Κι οι παραλληλισμοί μου ήρθαν αθρόοι.

    Αλέξανδρος Μπάρας,(Συνθέσεις, Βιβλίο δεύτερο, 1938 – Άθροισμα, 1933 Ποίηση 1983, Εκδόσεις Κέδρος)


    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ήταν πολύ φορτωμένη η περασμένη εβδομάδα...αναλώθηκα σε διάφορα μικρά και μικρότερα...
      Πολύ ιδιαίτερο και το "Ναυστάθμου λύπες". Τελικά, πολύ ενδιαφέρουσα η περίπτωση του Μπάρα.
      "Κι οι παραλλησμοί μου ήρθαν αθρόοι"...
      Καλή μας εβδομάδα!

      Διαγραφή