Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Πέμπτη, 12 Απριλίου 2012

Τα Πάθη του Χριστού στη ζωγραφική: Σάντρο Μποτιτσέλλι, Επιτάφιος Θρήνος


Σάντρο Μποτιτσέλλι, Επιτάφιος Θρήνος


... Πράγματι, δύο παρακάτω πίνακες είναι του Μποτιτσέλι...Όσοι έχουν ταυτίσει τον Ιταλό ζωγράφο με τις χαρούμενες αλληγορίες των τεσσάρων εποχών, με αιθέριες ερωτευμένες νύμφες και αρχαίες θεές ντυμένες με διάφανα πέπλα ή και όμορφες χαμογελαστές μαντόνες, ίσως, τους φανεί περίεργο που ζωγράφισε τους Επιτάφιους Θρήνους...Κι όμως αν προσέξουμε περισσότερο, ίσως αναγνωρίσουμε τη γνωστή γλυκύτητα που χαρακτηρίζει την έκφραση των μορφών στα έργα του Μποτιτσέλλι...μόνο που τώρα οι μορφές εκφράζουν περισσότερο δραματική ένταση και πνευματικότητα... 

      O παρακάτω πίνακας θεωρείται ως ένα από τα αριστουργήματα του Φλωρεντινού καλλιτέχνη της Αναγέννησης Σάντρο Μποτιτσέλλι και ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα των αρχών της πρώιμης Αναγεννησιακής τέχνης στη Φλωρεντία. Ο ζωγράφος έχει προσέξει τη συνθετική δομή της σκηνής και τη διάταξη των προσώπων.  Οι μορφές που θρηνούν γύρω από το σώμα του Χριστού σχηματίζουν πυραμίδα. Στο κέντρο το βλέμμα του θεατή συγκλονίζεται από το σπαραγμό της Παναγίας που βυθισμένη στον πόνο κρατά στην αγκαλιά της το σώμα του Χριστού. Όλες οι μορφές αποπνέουν μία αίσθηση μοναξιάς, δε φαίνεται να επικοινωνούν μεταξύ τους, είναι απόλυτα προσηλωμένες στο θρήνο ...έχουν παραδοθεί στην απελπισία και τον πόνο για την απώλεια.  Η ωραιότατη Μαγδαληνή απεικονίζεται γονατισμένη με λυμένα τα μαλλιά της να αγκαλιάζει τα πόδια του Χριστού. Στην άκρη δεξιά ο Πέτρος είναι ο μόνος που στέκεται όρθιος-ευθυτενής και ευλογεί...Στα αριστερά ο άγιος Ιερώνυμος μετανοών κρατά στο χέρι του λιθάρι για να χτυπήσει το στήθος του, ενώ δίπλα του στέκεται ο Παύλος με το σπαθί του μαρτυρίου.
   Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η δραματική έκφραση στα πρόσωπα είναι κάτι νέο για την τέχνη του Μποτιτσέλλι και οφείλεται στην επιρροή που δέχτηκε από το μυστικισμό του Σαβοναρόλα. Το μήνυμα του δομινικανού μοναχού είχε ως αποτέλεσμα ένα κύμα αυστηρού πουριτανισμού που απαγόρευε τη χαρά και επέβαλε ένα αυστηρό τρόπο ζωής πολύ μακριά από τη λαμπρότητα και την πολυτέλεια του Λορέντζου Μεγαλοπρεπούς.
   Ο Μποτιτσέλλι, υπό την επιρροή αυτού του πνεύματος, εγκαταλείπει τις χαρούμενες και αμέριμνες αλληγορίες της πρώτης φάσης της καλλιτεχνικής του δημιουργίας και στο δεύτερο μισό της ζωής του εκφράζει με τα έργα του μία βίαιη-έντονη πνευματικότητα.

S. Botticelli, Επιτάφιος θρήνος του Χριστού.  Περίπου 1490. Παλαιά Πινακοθήκη-Μόναχο (Alte Pinakothek)

   Ο Μποτιτσέλλι έχει απεικονίσει το ίδιο θέμα του θρήνου γύρω από το σώμα του Χριστού και σ΄έναν άλλο πίνακα όπου η σύνθεση είναι εξίσου ή ίσως και περισσότερο δραματική. Οι μορφές δεν είναι μόνο βυθισμένες σε πόνο, αλλά εκφράζουν έντονα την αγωνία τους...έχουν τα μάτια τους κλειστά ή σκεπάζουν με τα χέρια το πρόσωπό τους... Ο πόνος και σπαραγμός είναι απόλυτα βουβός...η σιωπή της συντριβής και η μοναξιά των προσώπων που θρηνούν είναι συγκλονιστική.
  Η πυραμίδα της διάταξης έχει ως κορυφή τη μορφή του Ιωσήφ της Αριμαθαίας που κρατά το ακάνθινο στεφάνι του Χριστού και στέκεται προστατευτικά ακριβώς πίσω από την Παναγία με το σώμα του Χριστού στην αγκαλιά της. Η χρωματική αντίθεση ανάμεσα στο κόκκινο, το μπλε και το κίτρινο εντείνουν το πάθος και τη δραματικότητα της σκηνής...

S. Botticelli, Επιτάφιος Θρήνος του Χριστού. 1495-1500. Museo Poldi Pezzoli-Μilan.


http://www.pinakothek.de/en/sandro-botticelli/lamentation-christ

http://www.museopoldipezzoli.it/en/node/632

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου