Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Πέμπτη, 3 Αυγούστου 2017

Φως και Ελληνικό Καλοκαίρι. Νικόλαος Λύτρας και Οδυσσέας Ελύτης

Από το Ψάθινο Καπέλο στο Φως του Ελληνικού καλοκαιριού.

  Κατακαλόκαιρο! Μία θερμή Αυγουστιάτικη ημέρα είναι η σημερινή. Βρισκόμαστε στην "καρδιά" του ελληνικού Καλοκαιριού. Οι εκτυφλωτικές ακτίνες του ήλιου περιβάλλουν τα πάντα...όλα μεταμορφώνονται ή παραμορφώνονται και γίνονται ΦΩΣ. 
  Για αυτό, σκέφτηκα ένα πίνακα σύμβολο της ιδέας του φωτεινού ελληνικού καλοκαιριού, ένα έργο που αποτελεί εξαιρετικό δείγμα του πρώιμου μοντερνισμού στην ελληνική ζωγραφική δια χειρός ενός μεγάλου Έλληνα ζωγράφου, του Νικόλαου ή Νίκου Λύτρα (1883-1927). "Το ψάθινο καπέλο", ένα έργο ιδιότυπου ελληνικού εξπρεσιονισμού, αποπνέει την αίσθηση της θερμότητας από τον δυνατό ήλιο μίας καλοκαιρινής ημέρας σ' ένα ελληνικό νησί. 
Νίκος Λύτρας, Το ψάθινο καπέλο. Περίπου 1925. Εθνική Πινακοθήκη. Μια ηλιοκαμμένη μορφή (είναι γυναικεία) με λευκό-ιώδη πουκάμισο φορά ψάθινο καπέλο για να προστατευθεί από το φώς του κατακαλόκαιρου. Πίσω της ένα ξερό ελληνικό τοπίο με λευκά σπίτια που θυμίζουν αιγιοπελαγίτικο νησί. Πιθανόν πρόκειται για την Τήνο, το νησί από όπου καταγόταν ο ζωγράφος, ο οποίος ήταν γιος του επίσης μεγάλου ζωγράφου, του Νικηφόρου Λύτρα. Οι εξπρεσιονιστικές πινελιές μεταδίδουν περισσότερο τη διάθεση της παραίτησης και της γαλήνης από την καλοκαιρινή ραστώνη, παρά δημιουργούν αισθήματα αγωνίας, όπως συμβαίνει με τα έργα του ευρωπαϊκού εξπρεσιονισμού.

Νίκος Λύτρας, Βάρκα με πανί. 1925. Εθνική Πινακοθήκη.  Ένας ακόμα πίνακας με φωτεινό ελληνικό νησιωτικό τοπίο. Εικόνα μάλλον από την Τήνο.

   Οι εικόνες του ελληνικού καλοκαιρινού φωτός από τον Νικόλαο Λύτρα μου θύμισαν το παρακάτω απόσπασμα του Οδυσσέα Ελύτη, από το "Εν Λευκώ"

   "...Σιγά σιγά, μες στο κατακαλόκαιρο, το φως αφανίζει την Ελλάδα. Χωνεύει τα νησιά, εξουδετερώνει τις θάλασσες, αχρηστεύει τους ουρανούς. Μήτε που βλέπεις πια βουνά, μήτε δέντρα, μήτε πολιτείες, μήτε χώμα και νερό. Άφαντα όλα.
Πιωμένος φως – μονάχα μια σκιά μαύρη – ο άνθρωπος. Μια σκιά που μεγαλώνει, δυσανάλογα προστατευμένη από την ίδια του τη θυσία...


Νίκος Λύτρας, Θαλασσογραφία. Περίπου 1925. Εθνική Πινακοθήκη.

Νίκος Λύτρας, Άγιος Δημήτριος. Καριά. 1923. Εθνική Πινακοθήκη.


  Η αντίσταση σ’ ένα τέτοιο φως: να ποιο είναι το βαθύτερο νόημα της ελληνικής αρχιτεκτονικής.
Μέσα στη διαφάνεια, πιο διάφανος ακόμη, πιο λευκός, ο Παρθενώνας δικαιώνει μυστηριακά την ύπαρξή του την ώρα που το μεσημέρι το αττικό φτάνει στη μεγαλύτερή του ένταση κι όπου μονάχα νεράιδες τριγυρνάν μες στο θαμπωτικό διάστημα.
Η Ελλάδα στους χάρτες ανύπαρχτη.
Λες και βρήκε ο κόσμος το μακαρισμένο τέλος του σ’ αυτή την απόλυτη ισότητα...


Νίκος Λύτρας, Φάρος. 1925-1927. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα


Νίκος Λύτρας, Χωράφια με στάχυα. 1920. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα.

  Κι όμως, το ίδιο αυτό φως, το αστραφταβόλο, το καταιγιστικό, που αναιρεί την Ελλάδα μες στα μεσημέρια, την αποκαθιστά πάλι το ηλιοβασίλεμα κάτω από τα φαντασμαγορικά πυροτεχνήματα του δειλινού και αργότερα κάτω από την τρυφερή παρουσία της Σελήνης.

Τότε ξαναβρίσκει τον εαυτό της η Ελλάδα. Ξαναγίνεται αυτό που πραγματικά είναι. Ξαναπαίρνει στους χάρτες τη θέση που της αξίζει. Θέλω να πω τη θέση των ονείρων.”


(Απόσπασμα από το Ο. Ελύτης, Εν λευκώ, εκδ. Ίκαρος)


Νίκος Λύτρας, Άποψη της Ακρόπολης το Ηλιοβασίλεμα. Πινακοθήκη Λεβέντη.


3 σχόλια:

  1. AΛΛΟ ΕΝΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

    Για σκέψου να μην πρόφταινα
    κι αυτό το καλοκαίρι
    να δω το φως ξανά εκτυφλωτικό
    να νιώσω την αφή του ήλιου στο κορμί μου

    να οσμιστώ δροσερές και χαλασμένες μυρωδιές
    να γευτώ γλυκόξινες και πιπεράτες γεύσεις
    ν' ακούω τα τζιτζίκια ως τα κατάβαθα της νύχτας

    να καταλαβαίνω τούς δικούς μου που αγαπώ
    να μην αδημονώ μ' αυτούς που με στηρίζουν
    να σκέφτομαι κι εκείνους που θέλησα να ξεχάσω
    να βρίσκω φίλους που έρχονται από μακριά

    ν' αφήνω κι άλλες ζωές να μπαίνουν στη δική μου
    να κολυμπάω σε θάλασσες ζεστές
    ν' αντικρίζω φρέσκα σώματα γυμνά
    ν' αναπολήσω έρωτες, να ονειρευτώ καινούργιους
    ν' αντιληφθώ τα πράγματα που αλλάζουν.


    Έτσι καθώς τα πρόφτασα αυτό το καλοκαίρι
    λέω να ελπίζω για προσεχή Χριστούγεννα
    για κάποια επόμενη Πρωτοχρονιά

    – άσε να δούμε και για παραπέρα.

    ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Το προφτάσαμε, λοιπόν, και αυτό το Καλοκαίρι. Πάμε και για παραπέρα. Αγαπημένος ποιητής ο Τίτος Πατρίκιος.
    Καλή συνέχεια καλοκαιριού να έχουμε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή