Καλοκαιρινή αστροφεγγιά. Επτά νυχτερινά επτάστιχα του Οδυσσέα Ελύτη

Καλοκαιρινή φεγγαρόφωτη βραδιά και αστροφεγγιά

   Καθώς κοιτούσα τα αστέρια και το φεγγάρι από τη βεράντα του σπιτιού μου σήμερα το βράδυ, θυμήθηκα αγαπημένους στίχους της εφηβικής μου ηλικίας, από τα Νυχτερινά Επτάστιχα του Οδυσσέα Ελύτη.

Harold Brett (1880-1955), Καλοκαιρινή φεγγαρόφωτη βραδιά.  Ιδιωτική Συλλογή.

Οδυσσέα Ελύτη, Επτά νυχτερινά επτάστιχα

Ι

Όνειρα κι όνειρα ήρθανε

Στα γενέθλια των γιασεμιών

Νύχτες και νύχτες στις λευκές

Αϋπνίες των κύκνων

Η δροσιά γεννιέται μες στα φύλλα

Όπως μες στον απέραντο ουρανό

Το ξάστερο συναίσθημα.

II

Ευνοϊκές αστροφεγγιές έφεραν τη σιωπή

Και πίσω απ’ τη σιωπή μια μελωδία παρείσαχτη

Ερωμένη

Αλλοτινών ήχων γόησσα

Μένει τώρα ο ίσκιος που ατονεί

Και η ραϊσμένη εμπιστοσύνη του

Και η αθεράπευτη σκοτοδίνη του — εκεί.

III

Όλα τα κυπαρίσσια δείχνουνε μεσάνυχτα

Όλα τα δάχτυλα

Σιωπή

Έξω από τ’ ανοιχτό παράθυρο του ονείρου

Σιγά σιγά ξετυλίγεται

Η εξομολόγηση

Και σαν θωριά λοξοδρομάει προς τ’ άστρα!

IV

Ένας ώμος ολόγυμνος

Σαν αλήθεια

Πληρώνει την ακρίβεια του

Στην άκρια τούτη της βραδιάς

Που φέγγει ολομόναχη

Κάτω απ’ τη μυστικιά ημισέληνο

Της νοσταλγίας μου.

V

Την αφρούρητη νυχτιά πήρανε θύμησες

Μαβιές

Κόκκινες

Κίτρινες

Τ’ ανοιχτά μπράτσα της γεμίσανε ύπνο

Τα ξεκούραστα μαλλιά της άνεμο

Τα μάτια της σιωπή.

VI

Ανεξιχνίαστη νύχτα πίκρα δίχως άκρη

Βλέφαρο ανύσταχτο

Πριν βρει αναφιλητό καίγεται ο πόνος

Πριν ζυγιαστεί γέρνει ο χαμός

Καρτέρι μελλοθάνατο

Σαν ο συλλογισμός από τον μάταιο μαίανδρο

Στην ποδιά της μοίρας του συντρίβεται.

VII

Το διάδημα του φεγγαριού στο μέτωπο της νύχτας

Όταν μοιράζονται οι σκιές την επιφάνεια

Της δράσης

Κι ο πόνος μετρημένος από εξασκημένο αυτί

Ακούσιος καταρρέει

Μες στην ιδέα που αχρηστεύεται απ’ το μελαγχολικό

Σιωπητήριο.

Από την ποιητική συλλογή "Προσανατολισμοί".

Edvard Munch, Φεγγαρόφωτη βραδιά. 1895. Εθνική Πινακοθήκη. Όσλο.

http://arthistory.about.com/od/from_exhibitions/ig/becoming_edvard_munch/bem_aic_09_14.htm

Στην ακρογιαλιά. Ποιήματα του Γιώργου Σαραντάρη για τη θάλασσα και πίνακες ζωγραφικής του Δανού Michael Peter Ancher

Η θάλασσα στην ποίηση. Γιώργος Σαραντάρης

  .. επιστρέφω για ακόμη μία φορά σ' έναν αγαπημένο ποιητή, τον γλυκύτατο και τρυφερό ιδεαλιστή Γιώργο Σαραντάρη.  Από τα πολλά ποιήματά του με αναφορές στη θάλασσα (βλ. παλιότερες αναρτήσεις με ποιήματα του Σαραντάρη)  επιλέγω δύο με θαλασσινές λυρικές εικόνες που μου θυμίζουν τους "θαλασσινούς" πίνακες του Δανού ζωγράφου Michael Peter Ancher (1849-1927)
.

Michael Peter Ancher, Στην ακρογιαλιά. 1914. Ιδιωτική Συλλογή.

   Ο Ancher έχει ζωγραφίσει πολλά θαλασσινά τοπία και σκηνές από την παραλία του Skagen, ψαροχώρι στο οποίο συγκεντρώνονταν πολλοί Δανοί ζωγράφοι για να ζωγραφίσουν θαλασσινές εικόνες.

Michael Peter Ancher, Κύματα που σπάνε στην ακρογιαλιά και δύο γλάροι. 1885. Ιδιωτική Συλλογή.

Γιώργος Σαραντάρης, Σβήνω τη μουσική του αγέρα 

Σβήνω τη μουσική του αγέρα
Και σε ακούω
Πλάση από τριαντάφυλλα
Κι από σύννεφα
Τώρα που μιλούν οι γλάροι
Και κρέμεται η θάλασσα
Σαν σφεντόνα
Πάνω σε μιά παροδικη
Απουσια

Η φωνή σου είναι το φως
που πέφτει σαν σκιά
Σαν να ήτανε
Βουνό θεόρατο
Ο ήλιος.

(1939)

Michael Peter Ancher (1847-1929), ξανθιά κοπέλα με μακρύ  γαλάζιο καλοκαιρινό φόρεμα στην ακρογιαλιά. Ιδιωτική Συλλογή.

Γιώργος Σαραντάρης, Η καρδιά μας

Η καρδιά μας είναι ένα κύμα που δεν σπάει
στην ακρογιαλιά. Ποιος μαντεύει τη θάλασσα,
απ' όπου βγαίνει η καρδιά μας; Αλλά είναι η
καρδιά μας ένα κύμα μυστικό, χωρίς αφρό.
Βουβά πιάνει μία στεριά. Και αθόρυβα σκαλίζει
το ανάγλυφο ενός πόθου που δεν ξέρει
απογοήτευση και αγνοεί την ησυχία.

Michael Peter Ancher (1847-1929), Νεαρή γυναίκα με λευκό φόρεμα περπατά στην ακρογιαλιά του Skagen.

http://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=33768.0 http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/giwrgos_sarantarhs_poems.htm#Η_ΚΑΡΔΙΑ_ΜΑΣ http://www.artnet.com/artists/michael-peter-ancher/young-blond-girl-in-a-long-blue-summer-dress-on-jFqiOKlDT8tBY0C8n_StAg2
http://www.artnet.com/artists/michael-peter-ancher/young-girl-in-a-white-dress-walking-on-skagen-408FO7wuPbREHbxYTB9Ezg2
http://www.artnet.com/artists/michael-peter-ancher/breaking-the-waves-with-two-seagulls-1AcTeFb4kui_BefWklMeyw2
http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=2716

Ο πράσινος κήπος του Νικηφόρου Βρεττάκου

Νικηφόρος Βρεττάκος, Ο πράσινος κήπος

Ἔχω τρεῖς κόσμους. Μιὰ θάλασσα, ἕναν
οὐρανὸ κι ἕναν πράσινο κῆπο: τὰ μάτια σου.
Θὰ μποροῦσα ἂν τοὺς διάβαινα καὶ τοὺς τρεῖς, νὰ σᾶς ἔλεγα
ποῦ φτάνει ὁ καθένας τους. Ἡ θάλασσα, ξέρω.
Ὁ οὐρανός, ὑποψιάζομαι. Γιὰ τὸν πράσινο κῆπο μου,
μὴ μὲ ρωτήσετε.

Fr. Weston Benson, Ελεανόρ. 1907. Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης. Είναι κόρη του ζωγράφου μία καλοκαιρινή ημέρα στον κήπο του εξοχικού σπιτιού. Στο βάθος διακρίνεται η παραλία.

 Éd. Manet, Στο καφέ του La pere Lathuille. 1879. Μουσείο Καλών Τεχνών Tournai. Βέλγιο.

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/nikhforos_brettakos_poems.htm#Ο_ΠΡΑΣΙΝΟΣ_ΚΗΠΟΣ

http://www.manet.org/chez-le-pere-lathuille.jsp

http://www.mfa.org/collections/object/eleanor-31339

Στη βεράντα. Πίνακες του John Lavery και του J. Singer Sargent

Στη βεράντα

Καλοκαίρι! Εποχή για βεράντα. Ένα μικρόκοσμο κρύβουν ή αποκαλύπτουν οι βεράντες το καλοκαίρι. Είναι η επέκταση του εσωτερικού χώρου, η έξοδος του "μέσα", η έκθεση της ιδιωτικότητας σε κοινή θέα...Για αυτό δύο πίνακες που απεικονίζουν πολυπρόσωπες σκηνές σε βεράντες...

John Lavery, Στην Βεράντα. 1912. Ιδιωτική Συλλογή. Mάλλον σούρουπο στην εξοχή, σε μία καταπράσινη βεράντα με θέα τον κήπο.

John Singer Sargent, Στη βεράντα. 1921-22. Ιδιωτική Συλλογή. Μία πρωινή σκηνή στη βεράντα ενός εξοχικού σπιτιού.

 Οι γυναίκες κεντούν, η μία έχει ανοίξει στην αγκαλιά της και ένα βιβλίο, ο άνδρας ξαπλωμένος αναπαυτικά χαίρεται τη ραστώνη του καλοκαιριού. Είναι μία σκηνή από την ισόγεια βεράντα εξοχικής κατοικίας στο νησί του  Ironbound στο Μaine όπου ο καλλιτέχνης συνήθιζε να κάνει διακοπές.

   ...και θα συνεχίσω με δύο πίνακες Ελλήνων ζωγράφων. Ο πρώτος είναι από τους αγαπημένους μου. Ονειρική ατμόσφαιρα σε μία βεράντα με θέα την Ακρόπολη (για το περιεχόμενο του πίνακα, βλ. http://annagelopoulou.blogspot.gr/2013/03/blog-post_23.html).

Ιάκωβος Ρίζος, Στην ταράτσα ή αθηναϊκή βραδιά. 1897. Εθνική Πινακοθήκη. Ο αξιωματικός διαβάζει ποίηση στις δύο κοπέλες.

Μάρκος Ζαβιτζιάνος (1884-1923), Στο μπαλκόνι. Εθνική Πινακοθήκη. Μία λευκοφορεμένη γυναίκα κεντά στο καγκελόφρακτο μπαλκόνι του σπιτιού της με θέα τη θάλασσα.

http://www.leicestergalleries.com/19th-20th-century-paintings/d/glasgow-school/john-lavery/15341
http://www.wikiart.org/en/john-singer-sargent/on-the-verandah-ironbound-island-maine

http://jssgallery.org/Paintings/10000.html
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?artwork_id=60752

Με ηλιοτρόπια. Πίνακες ζωγραφικής του John George Brown και του Michael Peter Ancher

Γυναίκες με ηλιοτρόπια

    Συνεχίζω με πίνακες ζωγραφικής που απεικονίζουν ηλιοτρόπια. Ένα υπέροχο πορτρέτο του Νορβηγού ζωγράφου Michael Peter Ancher.

Michael Peter Ancher, Κοπέλα με ηλιοτρόπια. 1889. Εθνική Πινακοθήκη της Δανίας. Αδιόρατη μελαγχολία και περίσκεψη...

John George Brown, Κοριτσάκι με ηλιοτρόπια. 1880. Ιδιωτική Συλλογή. Κρατά ομπρέλα και φορά καπέλο.  Ένα καπέλο στολισμένο με λουλούδια, ανάμεσά τους διακρίνουμε ηλιοτρόπια.

http://www.smk.dk/en/explore-the-art/search-smk/#/detail/KMS3820

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pigen_med_solsikkerne_(Michael_Ancher).jpg

http://www.steveartgallery.se/picture/image-83179.html

Ηλιοτρόπια από το Θερινό Φροντιστήριο του Γιάννη Ρίτσου. Ποίημα για το καλοκαίρι και την ποίηση.

Γιάννης Ρίτσος, Ηλιοτρόπια και κήποι με ηλιοτρόπια του Κλοντ Μονέ

Καλοκαίρι. Τέλη Ιουνίου. Ηλιοτρόπια στους αγρούς. Μεγάλα και εκτυφλωτικά, όπως εκτυφλωτικός είναι και ο ήλιος του Καλοκαιριού, ορθώνουν το ανάστημά τους, στρέφουν το πρόσωπό τους προς τον ουρανό...

Κλ. Μονέ, Ο κήπος του σπιτιού στο Vetheuil. 1880-1881. Μουσείο Norton Simon. Pasadena. Ο Μονέ περνούσε τα καλοκαίρια του στο σπίτι αυτό, τον κήπο του οποίου έχει απεικονίσει πολλές φορές. Ο διάδρομος με τα σκαλοπάτια περιβάλλεται από μεγάλα και εκτυφλωτικά ηλιοτρόπια....

Γιάννης Ρίτσος, ηλιοτρόπια

Μεγάλα, εκτυφλωτικά ηλιοτρόπια σ' έρημους κήπους.

Τα χίλια μάτια του μεσημεριού κίτρινα.

Κίτρινη λάμψη, κίτρινη αδειοσύνη του καλοκαιριού

καίγοντας πέτρες, καλαμπόκια, σώματα. Η ποίηση

τυφλωμένη απ' το φέγγος, γυρεύει έναν ίσκιο,

φτιάχνει έναν ίσκιο, γίνεται πιο φως.

Κλ. Μονέ, Ο κήπος του σπιτιού στο Vetheuil. 1880-1881. Εθνική Πινακοθήκη. Ουάσινγκτον.

https://www.nortonsimon.org/collections/browse_artist.php?name=Monet%2C+Claude&resultnum=2
http://www.nga.gov/collection/gallery/gg86/gg86-51906.0.html

Κράτα τοΚράτα το

Στη θάλασσα. Ένα ποίημα του Κώστα Ουράνη.

Κώστας Ουράνης,  Στη θάλασσα

Εποχή για θάλασσα... Για αυτό, ένα ποίημα του Κώστα Ουράνη που με συγκινεί πολύ. Το συνοδεύουν σκηνές στην ακροθαλασσιά από τον Βρετανό ζωγράφο της Βικτωριανής εποχής George Elgar Hicks (1824-1914). Δεν μπόρεσα, όμως, να αποφύγω και ένα πίνακα του του αγαπημένου μου Edvard Munch.

Ω Θάλασσα! σαν ήμουνα παιδί, εξεκινούσα

απ’ το μικρό μου το χωριό κι ερχόμουνα σε σένα

κι από ‘να βράχο κοίταζα, ρεμβαστικά, για ώρες

τα κύματά σου κάτω μου να σκάζουν αφρισμένα.

John Elgar Hicks (1824-1914), Παιδί ντυμένο με ναυτικά. Δημοτική Πινακοθήκη Τέχνης του Σαουθάμπτον. 

George Elgar Hicks, Παιδί που παίζει με μωρό στην παραλία. Δημοτική Πινακοθήκη Τέχνης του Σαουθάμπτον. 

Μέσα μου σάλευε η ψυχή για μακρινά ταξίδια

κι ονειρευόμουνα λαμπρές, μεγάλες πολιτείες

όπου θα ζούσα μια ζωή φανταχτερή, παρόμοια

μ’ εκείνη που σε ξενικές εδιάβαζα ιστορίες.

George Elgar Hicks (1824-1914), Παρέα παιδιών στην παραλία. Δημοτική Πινακοθήκη Τέχνης του Σαουθάμπτον. 

Τώρα, από κείνον τον καιρό έχουν περάσει χρόνια,

τα βήματά μου έσυρα σε πλήθος ξένους τόπους

και γνώρισα όλες τις ζωές και όλους τους ανθρώπους

και, κουρασμένος, έρχομαι σήμερα να ξεχάσω

της ταραγμένης μου ζωής τη μάταιη ιστορία

μες τη δική σου, ω Θάλασσα, μεγάλη ανησυχία!

Edvard Munch, Μελαγχολία. 1894-1896. Μουσείο Munch. Μπέργκεν. Θα μπορούσε να είναι ένα από τα αγόρια που έπαιζαν στην ακροθαλασσιά.

George Elgar Hicks,  Στην παραλία. 1878. Δημοτική Πινακοθήκη Τέχνης του Σαουθάμπτον. Θα μπορούσε να είναι ένα από τα κορίτσια που έπαιζαν στην ακροθαλασσιά.

Ακόμα μία εκδοχή της ίδιας σκηνής.

George Elgar Hicks,  Στην παραλία. 1879. Ιδιωτική Συλλογή.

Βλ. Κώστας Ουράνης, Ποιήματα, εκδ. Εστία, Αθήνα, 2009, σ. 117.

http://artuk.org/discover/artworks/search/actor:hicks-george-elgar-18241914/page/2
http://artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=1852
http://www.artnet.com/artists/george-elgar-hicks/past-auction-results
http://kodebergen.no/en/article/bergen-munch-collection