Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Κυριακή, 5 Ιανουαρίου 2014

Πηγαίνοντας στο σχολείο. Ένας πίνακας ζωγραφικής του Pierre Éduard Frère και μια φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα

Το σχολείο στη ζωγραφική και τη φωτογραφία. Στο δρόμο για το σχολείο


    Είναι ένας από τους πιο αγαπημένους μου πίνακες που απεικονίζουν σκηνές με μαθητές και στιγμιότυπα από τη σχολική ζωή παλαιοτέρων εποχών. Ο Γάλλος ζωγράφος Pierre Éduard Frère (1819-1886) απεικονίζει με τρυφερό ρεαλισμό ένα ζευγάρι μαθητών, ένα κορίτσι και ένα αγόρι, να πηγαίνουν στο σχολείο μια βροχερή ημέρα, περπατώντας στο δρόμο μιας μουντής πόλης. Κουβαλούν τις τσάντες τους και το κορίτσι κρατά μια παλιά κουρελιασμένη ομπρέλα. Δίπλα στο κορίτσι και κάτω από την ομπρέλα περπατά το ψηλότερο αγόρι που σκύβει ελαφριά. Τα παιδιά είναι φτωχικά ντυμένα, η έκφρασή τους σοβαρή, θλιμμένη και στοχαστική. Αυτόν τον πίνακα, λοιπόν, που αγαπώ και τον αφιερώνω πάντα στους παλιούς μου μαθητές, μου θύμισε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία του γνωστού Έλληνα φωτογράφου Κώστα Μπαλάφα που βρήκα ξεφυλλίζοντας το ημερολόγιο Ελληνόπουλα του 2014 με φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη. Σχεδόν εκατό χρόνια μετά από τον πίνακα ζωγραφικής του Γάλλου ζωγράφου, ο Έλληνας φωτογράφος αποτυπώνει μέσα από το φωτογραφικό του φακό μία σχεδόν παρόμοια σκηνή από ελληνική επαρχιακή πόλη (τα Ιωάννινα) το 1960. Δύο φτωχοντυμένα παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι κουβαλώντας τις σχολικές τους τσάντες πηγαίνουν στο σχολείο. Η μέρα είναι βροχερή...Το αγόρι, έχοντας σκύψει ελαφρά, είναι αυτό που κρατά τη μεγάλη μαύρη ομπρέλα.
   Τελικά, τα έργα τέχνης, ακόμα και αν ανήκουν σ' άλλη εποχή και σ' άλλον τόπο,  μπορούν να "επικοινωνούν", να "συνομιλούν", να συνδέονται με υπόγειες διαδρομές, όταν μεταφέρουν εικόνες από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων και, κυρίως, όταν το βλέμμα του καλλιτέχνη βλέπει με συμπάθεια, κατανόηση και ανθρωπισμό...

Pierre Éduard Frère, Πηγαίνοντας στο σχολείο. Ιδιωτική Συλλογή.


Κώστας Μπαλάφας, Για το σχολείο. 1960. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

    Μια εξαιρετική ασπρόμαυρη φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα (1920-2011), με την οποία ο μεγάλος Έλληνας φωτογράφος "συναντά" στο δρόμο της τέχνης έναν μάλλον άγνωστο για το ευρύ κοινό Γάλλο ζωγράφο του 19ου αιώνα.

Για τη φωτογραφία, βλ. Ημερολόγιο 2004. Ελληνόπουλα. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, έκδ. Τα Νέα, Αθήνα 2014 (επιμέλεια Ελένη Κεχαγιόγλου)

2 σχόλια:

  1. Πόσο με συγκινούν οι φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα (όπως και της Βούλας Παπαϊωάννου και του Χαρισιάδη), δεν μπορώ να σας πω. Η τρυφερότητα της οπτικής του γωνίας, όσο σκληρή κι αν είναι η πραγματικότητα που απεικονίζει, δείχνει μια βαθιά ευγένεια ψυχής, μια ανθρωπιά συγκλονιστική.

    Με συγκινείτε κι εσείς που την επιλέξατε μαζί με τον πίνακα του Pierre Éduard Frère.
    Ευχές για μια καλή και τυχερή χρονιά, πιο ανθρώπινη!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ...Πράγματι και εγώ αγαπώ πολύ αυτές τις φωτογραφίες που κρατούν στη μνήμη της συλλογικής συνείδησης εικόνες μιας Ελλάδας της μεταπολεμικής, εμφυλιακής και μετεμφυλιακής εποχής...Σκέφτομαι πολύ συχνά ότι τα παιδιά αυτά με τα φτωχικά ρούχα και το στοχαστικό πρόσωπο, που πηγαίνουν σχολείο για να μάθουν γράμματα και να έχουν ένα καλύτερο μέλλον, ήταν οι παππούδες και οι γονείς πολλών από εμάς...
    Ανταποδίδω τις ευχές σας από καρδιάς!

    ΑπάντησηΔιαγραφή