Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Κυριακή, 16 Νοεμβρίου 2014

Αφιέρωμα στο Πολυτεχνείο. Λίγα λόγια για τον Αλέκο Παναγούλη και η Ανάκριση του Τίτου Πατρίκιου

Η Ανάκριση

    Αναρωτήθηκα πολύ για το αν έπρεπε να κάνω μία "επετειακή ανάρτηση" ως αφιέρωμα στο Πολυτεχνείο, αφού έχουν περάσει πια 41 χρόνια από την 17η Νοεμβρίου του 1973. Σκέφτομαι ότι  σαράντα  χρόνια από τα γεγονότα του Νοεμβρίου του 1973 είναι πολλά. Τόσα χρόνια μας χώριζαν κάποιους από εμάς, όταν ήμαστε μαθητές, από την έναρξη του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου και την Κατοχή. Θέλω να πω, δηλαδή, ότι για τους μαθητές μας τα χρόνια της Δικτατορίας (1967-1974) και το Πολυτεχνείο ανήκουν πια στην ιστορία, είναι γεγονότα "μακρινά", που καταγράφονται στα σχολικά βιβλία της ιστορίας. Ό,τι γράφεται στο βιβλίο της ιστορίας γίνεται "μακρινό", σχεδόν "άπιαστο" και "ξένο", βρίσκεται σε απόσταση.
    Τελικά, αποφάσισα να μην μιλήσω για το ίδιο το Πολυτεχνείο (αρκετή είναι, άλλωστε, η μυθοποίησή του), αλλά να πω λίγα λόγια για κάποιον που δεν φοβήθηκε να αγωνισθεί εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος, κάποιου που δεν φοβήθηκε να αντισταθεί εναντίον της δικτατορίας, κάποιου που υπήρξε πράγματι αγωνιστής, του Αλέκου Παναγούλη (1939-1976). Ποιος θυμάται ότι Νοέμβριο δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο ο Παναγούλης;
       
Φωτογραφία από τη δίκη του Αλέκου Παναγούλη στο στρατοδικείο. Δεύτερος από αριστερά ο Παναγούλης σηκώνει τη γροθιά του. Νοέμβριος του 1968.

   Στις 3 Νοεμβρίου του 1968 ξεκίνησε η δίκη του Αλέκου Παναγούλη στο στρατοδικείο. Μαζί του δικάστηκαν και άλλα μέλη της αντιστασιακής ομάδας στην οποία ανήκε. Ο Παναγούλης και οι σύντροφοι του δικάστηκαν για την ανεπιτυχή απόπειρα δολοφονίας εναντίον του Γ. Παπαδόπουλου, ισχυρού άνδρα της στρατιωτικής χούντας. Η επιχείρηση σχεδιάστηκε και οργανώθηκε από την αντιστασιακή οργάνωση "Ελληνική Αντίσταση", μέλος της οποίας ήταν ο Παναγούλης. Ο Παναγούλης αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον Παπαδόπουλο στις 13 Αυγούστου 1968, συνελήφθη και φυλακίστηκε. Στους τρεις μήνες που μεσολάβησαν από τη σύλληψή του έως τη δίκη του τον Νοέμβριο, υποβλήθηκε σε φρικτά βασανιστήρια από την Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία (ΕΣΑ), τα οποία αντιμετώπισε με αξιοσημείωτο σθένος και απαράμιλλη ψυχική δύναμη.

Φωτογραφία από τη δίκη του Αλέκου Παναγούλη. Νοέμβριος του 1968.

   Στις 17 Νοεμβρίου του 1968 καταδικάστηκε σε θάνατο δις και μεταφέρθηκε στις φυλακές της Αίγινας και αργότερα του Μπογιατίου όπου και πάλι βασανίστηκε. Ενδεικτική της μεγάλης ψυχικής δύναμης και του ηρωικού θάρρους του Παναγούλη, είναι η άρνησή του να υποβάλει αίτηση χάριτος. Βέβαια, η χούντα δεν προχώρησε στην εκτέλεσή του, λόγω της διεθνούς κατακραυγής.

Φωτογραφία από την κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου. Νοέμβριος του 1968. Στις 3 Νοεμβρίου, τη μέρα που αρχίζει η δίκη του Παναγούλη και των συντρόφων του, γίνεται η κηδεία του γνωστού Έλληνα πολιτικού, ηγέτη του κόμματος "Ένωση Κέντρου" και πρώην πρωθυπουργού. Μεγάλο πλήθος ακολουθεί τη σωρό του και βρίσκει την ευκαιρία να διαδηλώσει εναντίον της δικτατορίας.

Φωτογραφία από τη νέα σύλληψη του Παναγούλη στις 9 Ιουνίου του 1969. Ο Παναγούλης εμφανώς καταπονημένος, αγωνίζεται να πολεμήσει τον φόβο του για ό,τι θα ακολουθούσε.

   Ο Παναγούλης τη νύχτα της 5ης προς 6ης Ιουνίου, με τη συνδρομή του δεσμοφύλακά του, απέδρασε από τις φυλακές του Μπογιατίου όπου είχε μεταφερθεί καταδικασμένος σε θάνατο για την απόπειρα της δολοφονίας εναντίον του Παπαδόπουλου. Συλλαμβάνεται, όμως, εκ νέου στις 9 Ιουνίου και φυσικά για ακόμη μια φορά υπόκειται σε βασανιστήρια.
   Η αντίσταση του Παναγούλη και το ψυχικό σθένος με το οποίο αντιμετώπισε τον φόβο που καταλαμβάνει όλους μπροστά στους βασανιστές τους, μου θύμισε ένα ποίημα του αγαπημένου μου ποιητή, του Τίτου Πατρίκιου.

Τίτος Πατρίκιος, Η ανάκριση

Εκείνος που μ' ανέκρινε
ήξερε πως φοβόμουν
μα δεν του αρκούσε
ήθελε να με κάνει
κι άλλο να φοβηθώ
αυτό ήταν το λάθος του
γιατί είχα φτάσει πια
εκεί που τελειώνει ο φόβος.
Δεν του απάντησα σε τίποτα
έχει κι ο φόβος τα όριά του
όμως αυτό δεν το ήξερε
όπως δεν το ήξερα κι εγώ
αργότερα το κατάλαβα
πόσο φοβόταν κι εκείνος
όχι μονάχα που τα πράγματα
μπορούσαν κάποτε ν' αλλάξουν
αλλά και για τα όσα θά'βρισκε
αργά γυρίζοντας στο σπίτι του.
(βλ. Τίτος Πατρίκιος, Η αντίσταση των γεγονότων, εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 2000, σ. 23).

   Σκέφτομαι ότι ο μεγαλύτερος φόβος είναι ο ίδιος ο φόβος του φόβου. Η απειλή του φόβου είναι χαρακτηριστικό των δικτατορικών καθεστώτων και του δημοκρατικού ελλείμματος. Αυτοί που φοβούνται είναι πιο εύκολο να σκύψουν και να υποταχθούν.

Τέσσερα χρόνια μετά τη δίκη και την καταδίκη του Αλέκου Παναγούλη. Ο φόβος βγήκε στους δρόμους της Αθήνας. Το βράδυ της 16ης προς την 17η Νοεμβρίου του 1973 τα στρατιωτικά τανκς κατεβαίνουν την οδό Πατησίων για να εκφοβίσουν αυτούς που είχαν κλεισθεί στο Πολυτεχνείο.

Στις τρεις το πρωί της 17ης Νοεμβρίου 1973 το τανκ ετοιμάζεται να ρίξει την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου. Οι φοιτητές πίσω από την πύλη απλώνουν τα χέρια προς τους ένοπλους και φωνάζουν "είμαστε άοπλοι". Ποιοι φοβούνται εκείνη τη στιγμή; Οι ένοπλοι στρατιώτες ή οι άοπλοι του Πολυτεχνείου; Σε λίγο το τανκ θα ρίξει την πύλη...


Για τις φωτογραφίες, βλ. Μιχάλης Ν. Κατσιγέρας, Ελλάδα 20ός αιώνας. Οι φωτογραφίες, Πρόλογος Αντώνης Καρκαγιάννης, Αθήνα, εκδ. Ποταμός, 2001.

http://www.tovima.gr/vimamen/guys/article/?aid=431513

2 σχόλια:

  1. Βρήκα στη βιβλιοθήκη μου 29 ποιήματα του Αλέκου Παναγούλη, σε γραφομηχανή, με τίτλο "Συνεχίστε", Έκδοσις 81/2 , με έναν εκπληκτικό πρόλογο του Βασίλη Βασιλικού (Στο βωμό της προσφοράς). Τα είχα αγοράσει στο δρόμο τον πρώτο καιρό της μεταπολίτευσης. Τα πρώτα 11 ποιήματα τα είχε γράψει στην παρανομία και τα υπόλοιπα 18 στις φυλακές.
    Αντιγράφω:

    ΦΩΣ, ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΦΩΣ

    Προμηθέα,
    Μόνο σε σένα Προσεύχομαι
    Συ θα μπορέσεις να νιώσεις
    Της Αδούλωτης σκέψης τον πόνο

    Του Αγώνα το δρόμο για Φως
    Που μας έδειξες κάποτε
    Του έφραξαν σκοτάδια σαν πρώτα
    Και το Φως μοναχό τρεμοσβύνει.

    Την Ανθρώπινη τώρα προσπάθεια
    Που το Φως να θεριέψει ζητά
    μ' αλυσίδες τη δένουν σε βράχια
    που με λύσσα το κύμα χτυπά

    Το σκοτάδι με πάθος παλεύει
    για να σβύσει το ύστερο Φως
    Τον Αγώνα να πνίξει γυρεύει
    σαν ζητάμε περσότερο Φως.

    Προμηθέα, αφουγκράσου για λίγο
    αλυσίδες και πόνο, κραυγές
    και βοήθα να βρούμε μια στράτα
    Βαφτισμένη σ' ελπίδες και Φως

    Προμηθέα,
    μόνο σε σένα Προσεύχομαι
    Στη Σκιά μ' αλυσίδες δεμένος
    κι αγωνίζομαι να βρω το Φως.
    ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗΣ (σ. 18)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ξέρω ότι ο Παναγούληs έγραφε ποιήματα στη φυλακή, όμως δεν γνώριζα για αυτή την έκδοση. Είναι πραγματικά σπάνια και ανεκτίμητης αξίας, Rosa. Xαίρομαι πολύ για την επικοινωνία. Σε φιλώ.

      Διαγραφή