Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Σάββατο, 11 Ιουλίου 2015

Για την Ελλάδα και την ελληνικότητα. Οδυσσέας Ελύτης, Ο Μικρός Ναυτίλος και ελληνικά τοπία του Νίκου Λύτρα και Κωνσταντίνου Μαλέα

Οδυσσέας Ελύτης, Μικρός Ναυτίλος και ελληνικά τοπία
του Νίκου Λύτρα και του Κωνσταντίνου Μαλέα

   Για την ελληνικότητα και την Ελλάδα είχαμε σήμερα συζήτηση.  Τι είναι Ελλάδα και ελληνικότητα, ποια στοιχεία-συστατικά την συνθέτουν; Ο τόπος ως "χωροχρόνος", ως ιστορία; οι άνθρωποι, αυτοί που έζησαν, που ζουν και θα ζήσουν στον τόπο; Ξέρω πως δεν είναι εύκολη η απάντηση. Ας την αναζητήσουμε, λοιπόν στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Στο αύλο φως και το χρώμα του τόπου…ίσως γιατί έχουμε ανάγκη από φως και χρώμα στη ζωή μας; Θυμήθηκα αποσπάσματα από τον Μικρό Ναυτίλο του Οδυσσέα Ελύτη και τα φωτεινά ελληνικά τοπία δύο μοντερνιστών Ελλήνων ζωγράφων, του Νίκου Λύτρα (ήταν γιος του Νικηφόρου Λύτρα) και του Κωνσταντίνου Μαλέα, οι οποίοι μαζί με τον Κωνσταντίνο Παρθένη, έφεραν πνοή ανανέωσης στη νεοελληνική ζωγραφική των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα.  
  Ας ταξιδέψουμε, λοιπόν, με τον Μικρό Ναυτίλο του Οδυσσέα Ελύτη και ας αναζητήσουμε τη χαμένη ελληνικότητα μέσα από το βλέμμα του Νίκου Λύτρα και του Κωνσταντίνου Μαλέα. 

Νίκος Λύτρας, Βάρκα με πανί. 1925. Εθνική Πινακοθήκη.

Οδυσσέα Ελύτη, Ο Μικρός Ναυτίλος (αποσπάσματα)

ΧΙΙΙ

    Στις ακρογιαλιές του Ομήρου υπήρχε μια μακαριότητα, ένα μεγαλείο, που έφθασαν ως τις
ημέρες μας άθιχτα. Η πατούσα μας, που ανασκαλεύει την ίδιαν άμμο, το νιώθει. Περπατάμε χιλιάδες χρόνια, ο άνεμος ολοένα λυγίζει τις καλαμιές κι ολοένα εμείς υψώνουμε το πρόσωπο. Κατά πού; Ως πότε; Ποιοι κυβερνάνε;

 Νίκος Λύτρας, Φάρος. 1925-1927. Εθνική Πινακοθήκη.

Κωνσταντίνος Μαλέας, Θαλασσινό τοπίο. 1918-1920. Εθνική Πινακοθήκη.

   Μας χρειάζεται μια νομοθεσία που να διαμορφώνεται όπως το δέρμα επάνω μας τον καιρό που μεγαλώνουμε. Κάτι νεανικό και δυνατό συνάμα, σαν το εν δι' ύδατ' αενάοντα ή το θαλερόν κατά δάκρυ χέοντες. Έτσι που να μπορεί κείνο που γεννά ο άνθρωπος να ξεπερνά τον άνθρωπο δίχως να τον καταπιέζει.

Νίκος Λύτρας, Ο Κοκκιναράς. 1915-1927. Εθνική Πινακοθήκη.

ΧΙV

Τ' ανώτερα μαθηματικά μου τα έκανα στο Σχολείο της θάλασσας. Ιδού και μερικές πράξεις για παράδειγμα.

1. Εάν αποσυνδέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι και ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις.

Νίκος Λύτρας, θαλασσογραφία. 1925. Εθνική Πινακοθήκη.

Κωνσταντίνος Μαλέας, Τοπίο. 1920-1921. Εθνική Πινακοθήκη

2. Το γινόμενο των μυριστικών χόρτων επί την αθωότητα δίνει πάντοτε το σχήμα κάποιου Ιησού Χριστού.

Νίκος Λύτρας, Άγιος Δημήτριος. Καριά. 1923. Εθνική Πινακοθήκη.

4. Όπου υπάρχουν συκιές υπάρχει Ελλάδα. Όπου προεξέχει το βουνό απ' τη λέξη του υπάρχει ο ποιητής. Η ηδονή δεν είναι αφαιρετέα.

5.  Ένα δειλινό στο Αιγαίο περιλαμβάνει τη χαρά και τη λύπη σε τόσο ίσες δόσεις που δε μένει στο τέλος παρά η αλήθεια.

Κωνσταντίνος Μαλέας, Σαντορίνη. 1924-1928. Εθνική Πινακοθήκη.

6. Κάθε πρόοδος στο ηθικό επίπεδο δεν μπορεί παρά να είναι αντιστρόφως ανάλογη προς την ικανότητα που έχουν η δύναμη κι ο αριθμός να καθορίζουν τα πεπρωμένα μας.

7. Ένας "Αναχωρητής" για τους μισούς είναι, αναγκαστικά, για τους άλλους μισούς, ένας "Ερχόμενος".

Κωνσταντίνος Μαλέας, Μέθανα. 1918-1920. Εθνική Πινακοθήκη.

http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=375
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=247
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=247&artist_id=4293
    

2 σχόλια:

  1. ΜΥΡΙΣΑΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΝ ΙΙ

    «ΚΑΤΟΙΚΗΣΑ ΜΙΑ ΧΩΡΑ που ‘βγαινε από την άλλη, την
    πραγματική, όπως τ’ όνειρο από τα γεγονότα της ζωής μου.
    Την είπα κι αυτήν Ελλάδα και τη χάραξα πάνω στο χαρτί
    να τηνε βλέπω.
    Τόσο λίγη έμοιαζε΄ τόσο άπιαστη.
    Περνώντας ο καιρός όλο και τη δοκίμαζα: με κάτι ξαφνικούς
    σεισμούς, κάτι παλιές καθαρόαιμες θύελλες.
    Άλλαζα θέση τ’ Ακοίμιστα και την Ερημική ν’ αξιωθώ να φκιάνω λόφους καστανούς, Μοναστηράκια, κρήνες.
    Ως κι ένα περιβόλι ολόκληρο έβγαλα γιομάτο εσπεριδοειδή που μύριζαν Ηράκλειτο κι Αρχίλοχο.
    Μα ‘ταν η ευωδία τόση που φοβήθηκα.
    Κι έπιασα σιγά-σιγά να δένω λόγια σαν διαμαντικά να την
    καλύψω τη χώρα που αγαπούσα.
    Μην και κανείς ιδεί το κάλλος.
    Ή κι υποψιαστεί πως ίσως δεν υπάρχει»

    Οδυσσέας Ελύτης, «Ο ΜΙΚΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΟΣ» (απόσπασμα)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτό το απόσπασμα περίμενα να συμπληρώσεις, Rosa. Ήμουν σχεδόν σίγουρη ότι μ' αυτό θα απαντούσες...

      Διαγραφή