Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Σάββατο, 10 Σεπτεμβρίου 2016

Η μουσική και ο έρωτας. Σονέτα 8 και 128 του Σαίξπηρ

Σονέτα για τον έρωτα και τη μουσική

   Τα Σονέτα του Σαίξπηρ είναι από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα ποιητικά κείμενα της αγγλικής λογοτεχνίας. Πρόκειται για μία συλλογή από 154 άτιτλα αριθμημένα δεκατετράστιχα (η μορφή του ελισαβετιανού σονέτου) ποιήματα, τα οποία είναι τα πρώτα μη δραματικά-θεατρικά κείμενα του μεγάλου δραματουργού και ποιητή. Βαθύτατα λυρικά κείμενα έχουν ως θέμα τους τον απόλυτα εξιδανικευμένο έρωτα που αποκτά σχεδόν ιερό χαρακτήρα και ανυψώνεται σε πλατωνική ιδέα. Με δραματικό μονόλογο του "εγώ" προς το "εσύ" και λυρικά σχήματα λόγου, αισθητικοποιείται και βιώνεται με συγκίνηση και θαυμασμό η συναρπαστική εμπειρία του έρωτα, που παρουσιάζεται ως νοητή ιδέα.    Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι στα 1-124 σονέτα το ποιητικό υποκείμενο αναφέρεται και απευθύνεται σ' ένα νεαρό άνδρα, του οποίου η ταυτότητα δεν αποκαλύπτεται, ενώ στα υπόλοιπα σονέτα ο δέκτης του έρωτα είναι μία γυναίκα, η οποία όμως δεν ακολουθεί το πρότυπο της γυναικείας ομορφιάς των σονέτων της ιταλικής πρώιμης αναγέννησης (των σονέτων του Πετράρχη).

H πρώτη σελίδα της πρώτης έκδοσης των σονέτων του Σαίξπηρ. Λονδίνο 1609. Από τότε έγιναν πολλές εκδόσεις και μεταφράσεις σε διάφορες γλώσσες.

 8.

Εσύ που είσαι μουσική, γιατί θλιμμένα

τη μουσική ακούς; Η χάρη με τη χάρη

κι η γλύκα με τη γλύκα χαίρονται. Κι εσένα

της ηδονής η θλίψη σ’ έχει συνεπάρει;

Ενώσεις ήχων μιας πνοής συγκερασμένης,

κι αν σε προσβάλλει η λεπτή τους αρμονία,

μόνο γλυκά σε αποπαίρνουν, που σημαίνεις

όλα τα μέρη σου σε μια μονοτονία.

Τι αμοιβαία γλύκα χύνουν στον αέρα,

κι η μια χορδή την άλλη δίπλα της δονεί·

όπως πατέρας, γιος και άσμενη μητέρα,


που όλοι ένας, τραγουδούν σαν μια φωνή.

Άρρητος ήχος πολλαπλός και μοιάζει ένας,

σα να σου λέει, «μόνος, γίνεσαι κανένας».


σε μετάφραση Διονύση Καψάλη

Sonnet VIII.

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy.
Why lovest thou that which thou receivest not gladly,
Or else receivest with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear.
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering,
Resembling sire and child and happy mother
Who all in one, one pleasing note do sing:
Whose speechless song, being many, seeming one,
Sings this to thee: 'thoσu single wilt prove none.
Bronzino, Άνδρας που παίζει λαούτο. 1532-1534. Πινακοθήκη Ουφίτσι. Φλωρεντία.

Marie Spartali Stillman, Γυναίκα με φλάουτο. Ιδιωτική Συλλογή.

Σονέτο 128

Συχνά, ω μουσική μου εσύ, μια μουσική όταν βγάζεις
 Απ' το μακάριο ξύλο αυτό και ο παλμός του φεύγει 
Απ' τα γλυκά σου δάχτυλα κι όταν αβρά προστάζεις 
Την έγχορδη αρμονία του που το αφτί μου θέλγει, 
Λέω πως ζηλεύω αυτά τα πλήκτρα που γοργά πηδούνε 
Για ν' ασπασθούν το χέρι σου, το τρυφερό του κοίλο. 
Τα χείλη μου τέτοια σοδειά θα 'πρεπε να τρυγούνε: 
Στέκουν και κοκκινίζουνε με το θρασύ αυτό ξύλο.
 Για να παιχθούν έτσι κι αυτά, αμέσως θ' ανταλλάζανε 
Με τα γοργά ξυλάκια σου κατάσταση και ύλη. 
Πόσο γλυκά τα δάχτυλά σου τα περιδιαβάζουνε, 
Κι ευφραίνουν ξύλα άψυχα, αντί τα ζώντα χείλη! 
Μα αφού τ' αυθάδη πλήκτρα σου είν' έτσι ευτυχισμένα, 
Τα δάχτυλα δώσε σ' αυτά, τα χείλη σου σ' εμένα. 

σε μετάφραση Λένιας Ζαφειροπούλου

SONNET 128

How oft, when thou, my music, music play'st,

Upon that blessed wood whose motion sounds

With thy sweet fingers, when thou gently sway'st

The wiry concord that mine ear confounds,

Do I envy those jacks that nimble leap

To kiss the tender inward of thy hand,

Whilst my poor lips, which should that harvest reap,

At the wood's boldness by thee blushing stand!

To be so tickled, they would change their state

And situation with those dancing chips,

O'er whom thy fingers walk with gentle gait,

Making dead wood more blest than living lips.

   Since saucy jacks so happy are in this,
   Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

Μαρία Σπάρταλη Στίλλμαν, Σονέτα του έρωτα. 1896. Πινακοθήκη Τέχνης του Delaware. 


William Shakespeare, “Τα Σονέτα», Gutenberg, 2016 (εισαγωγή-μετάφραση Λένιας Ζαφειροπούλου)



Shakespeare, William. Sonnet 8. Ed. Amanda Mabillard. Shakespeare Online. 12 Nov. 2013. < http://www.shakespeare-online.com/sonnets/8.html >.



http://www.lifo.gr/articles/book_articles/98231

http://www.wga.hu/html_m/b/bronzino/2/man_lute.html

2 σχόλια:

  1. Tι ωραία. Ανασκουμπώθηκα και άρχισα να ψάχνω τα Σονέτα του Σαίξπηρ σε διάφορες μεταφράσεις (Αλεξίου, Κουτσουρέλλη, Πάκου κτλ.)
    Διαλέγω το σονέτο 97 σε μετάφραση Διονύση Καψάλη:


    Σονέτο 97

    Μοιάζει χειμώνας ο καιρός που έχω φύγει
    και τη χαρά του χρόνου έχασα, εσένα·
    πόσο σκοτάδι έχω νιώσει, πόσα ρίγη,
    πόσο Δεκέμβρη σε τοπία ερημωμένα.

    Κι ήταν ο απόδημος ο χρόνος καλοκαίρι,
    μεστό φθινόπωρο μέσα στο γέννημά του,
    που όλο της άνοιξης το λάγνο βάρος φέρει,
    σαν μήτρα πλήρης μες στο πένθος του θανάτου.

    Τόση πληθώρα, αποκύημα της λύπης
    ήταν για μένα, και καρπός χωρίς πατέρα·
    το καλοκαίρι ξέρει εσένα, κι όταν λείπεις
    όλα σωπαίνουν τα πουλιά στον άδειο αέρα.

    Κι αν κελαηδήσουν, λένε πένθιμο κανόνα,
    κι ωχριούν τα φύλλα με το φόβο του χειμώνα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή