Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Σάββατο, 13 Αυγούστου 2016

Η μουσική στην ποίηση και τη ζωγραφική. Μία γυναίκα παίζει πιάνο. Ένα ποίημα του Κώστα Καρυωτάκη και πίνακες ζωγραφικής του Αμερικανού Childe Hassam

Κώστας Καρυωτάκης, Αφιέρωμα

  Από τα "Νοσταλγικά", δώδεκα ποιήματα που ανήκουν στη συλλογή "Νηπενθή" (1906) του Κώστα Καρυωτάκη, επιλέγω το ποίημα με τον τίτλο "Αφιέρωμα". Είναι ένα ποίημα μνήμης.  Μνήμης της απώλειας. Το ποιητικό υποκείμενο  θυμάται μία γυναικεία φιγούρα να παίζει πιάνο. Έχουν περάσει χρόνια! η εικόνα της στιγμής του μακρινού παρελθόντος επανέρχεται αχνά, αναβιώνει στο παρόν και εξαδινακεύεται. Είναι μία εικόνα με φως, με χρώμα και μουσική... Μία εικόνα που κινητοποιεί τις αισθήσεις, που απευθύνεται στις αισθήσεις. Μία εικόνα που συνθέτεται από εμπειρίες αισθήσεων: όραση ("ασημένιο", "εφωσφόριζαν γαλάζα"), ακοή (πιάνο, νότες, πλήχτρα, μελωδία, τραγουδήσει, εκελάηδησαν αηδόνια, θροΐζει), αφή (χέρι-μετάξι, γύρη στα δάχτυλα).  Μία εικόνα που συγχέει το πραγματικό με το φανταστικό. Αλλά, τι σημασία έχει αν η γυναικεία μορφή έπαιξε μόνο πιάνο ή αν τραγούδησε; Το ποιητικό υποκείμενο "ακούει" ένα τραγούδι που του θυμίζει αηδόνια...Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η στιγμή χάθηκε και αυτό που έμεινε είναι η αίσθηση της στιγμής και η γλυκιά θλίψη της απώλειας της νιότης...

Childe Hassam, Στο πιάνο. 1902. Μουσείο Τέχνης του Cincinnati.

   Είναι πολλοί οι καλλιτέχνες που έχουν απεικονίσει γυναίκες να παίζουν πιάνο. Επιλέγω τρεις πίνακες του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Childe Hassam.

Childe Hassam. Αυτοσχεδιασμός. 1899. Smithsonian Συλλογή.

Ασημένιο το μέτωπο. Και ωραία
τα μάτια σου εφωσφόριζαν γαλάζα.
Το πιάνο καθώς άνοιγες, δυο νέα
τριαντάφυλλα τρεμίζανε στα βάζα.
μα οι κρόταφοί σου ρόδα πλέον ωραία.

Επάλευαν τα χέρια σου, εκερδίζαν·
τα πλήχτρα υποχωρούσανε· τις νότες,
τη μελωδία σαν έπαθλο χαρίζαν.
Ακούαμε. Και τα αισθήματα, δεσμώτες
που την ελευτερία τους εκερδίζαν.


Δεν θυμούμαι καλά, πέρασαν χρόνια,
πώς είχες όμως λέω και τραγουδήσει·
εξόν αν εκελάηδησαν αηδόνια.
Λάλο ή βουβό, το χείλο σου είναι βρύση,
ελάφια κουρασμένα εμέ τα χρόνια.


Η πεταλούδα πάντα θα πετάξει
αφήνοντας στα δάχτυλα τη γύρη.
Θρόισμα το αντίο, το χέρι σου μετάξι,
κι εχάθηκες. Από το παραθύρι
η πεταλούδα πάντα θα πετάξει...


Childe Hassam, Η σονάτα. 1893. Πινακοθήκη. Nelson Atkins 



2 σχόλια:

  1. Πολύ ωραίο. Δεν το ήξερα. Απαντώ στο ίδιο ύφος.


    «Η ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ»

    Το βράδι της μεγάλης πρόβας. Μπαίνουν,
    άφωνα χελιδόνια, οι μουσικοὶ
    μαυροντυμένοι, μὲ τ᾿ ὀλάσπρο στήθος,
    μὲ μία βιασύνη αργή και νευρική.

    Οι κριτικοί με τὴν καρδιὰ κλεισμένη
    επίσημα σ᾿ ἕνα πλαστρὸν σκληρό,
    ἀνησυχοῦν τί θἄπρεπε νὰ ποῦνε
    γιὰ ἕνα ταλέντο τόσο νεαρό.

    Ὁ μουσουργός μαζὶ μὲ δυὸ κυρίους,
    ἕνα παιδὶ χαριτωμένο ἐκεῖ
    και τίποτε ἄλλο, δεν μπορεῖ νὰ πείση
    πὼς θὰ παιχθῆ δική του μουσική.

    Κ᾿ ἔχει μία ἀνησυχία, μὲ τὴ σκέψη
    πὼς εἶναι ἀλήθειες τόσο σκοτεινές,
    δύσκολες κι ἀφανέρωτες ποὺ μοιάζουν
    σὰν τὶς λησμονημένες ζωντανές.

    Ντάν! –Τὰ παραπετάσματα κινοῦνται
    σὰ νέφη σκοτεινὰ ποὺ ὑποχωροῦν
    καὶ φαίνονται τὰ χέρια μιᾶς γυναίκας
    ποὺ ψάχνουν στὸ κενὸ καὶ προχωροῦν.-

    Νάτη, στὸ μέσο τῆς σκηνῆς ποὺ στέκει
    μ᾿ ἕνα γαλήνιο μέτωπο. Γελᾶ
    τόσο γλυκά. Στὸ πρόσωπό της τρέχει
    ἕνα μεγάλο δάκρυ, ἐνῶ γελᾶ

    τόσο γλυκά. –Τὰ χέρια της ὑψώνει
    δεμένα στὸ κενό, σὰν ξαφνικὸ
    κακὸ νὰ τὴν ἐχτύπησε, λυγίζει
    σ᾿ ἕνα χορὸ τρελλό, δαιμονικὸ

    κι᾿ ἀφήνει μία φωνὴ σὰν πελαγήσια
    βουή· κάτι ἀπὸ μάκρη, ἀπὸ βαθιὰ
    ποὺ φτάνει κ᾿ εἶναι δρόσος κι ἁρμονία.-
    Βροχὴ τῶν δοξαριῶνε χρυσαφιά.

    Κάτι σαν τὴ φωνὴ τοῦ σπίνου. Φέγγει,
    τὸ χεῖλος της καρπὸς χειμωνικὸς
    καὶ σκύβει καὶ φιλεῖ τὴ γῆ σὰ νἄταν
    ὁ ξεχασμένος τάφος ὁ γλυκός.-

    Τὰ χείλη της σαλεύουν. Τρεμουλιάζει
    σύσσωμη, ἕνα ανοιξιάτικο κλαρὶ
    κι᾿ ὅταν ἀνοίξη τὰ κλεισμένα μάτια
    ὅλη καθὼς τὸ μέταλλο ἀναρρεῖ.

    Καὶ πέφτει μ᾿ ἕνα βόγγο πληγωμένου
    ἐνῶ τὰ χείλη της γελοῦν γλυκά.-
    Τὰ χέρια της μέσ᾿ στὸ κενὸ σφαδάζουν,
    δυὸ χέρια σκλαβωμένα, ἐρημικά.

    Καὶ χάνονται πίσω ἀπὸ τὰ γαλάζια
    παραπετάσματα ποὺ προχωροῦν
    σὰν πνεύματα γαλήνια ποὺ περνοῦνε
    χωρὶς ν᾿ ἀνησυχοῦνε καὶ ν᾿ ἀποροῦν.

    Οἱ κριτικοὶ κινοῦν βουβὰ τὰ χείλη
    σὰν μ᾿ ἀκαταδεξιά: τί λὲς ἐκεῖ!
    Κι᾿ ἀνησυχοῦν στ᾿ ἀλήθεια τί θὰ ποῦνε…
    «Μιὰ τόσο δίχως χρώμα μουσική»!

    Μαρία Πολυδούρη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πολύ ενδιαφέρον το ποίημα αυτό της Πολυδούρη. Δεν το θυμόμουν...

      Διαγραφή