Η προσφυγή των αδυνάτων. Ένα ποίημα-προσευχή στην Παναγία της Ζωής Καρέλλη και πίνακες ζωγραφικής με θέμα την προσευχή

 Για την  Παναγία

Δεκαπενταύγουστος, σήμερα! Η Κοίμηση της Θεοτόκου! Το "Πάσχα" του Καλοκαιριού! Μία από τις μεγαλύτερες εορτές για την Ορθόδοξη Χριστιανική Κοινότητα. Για αυτό, ένα ποίημα-προσευχή της Ζωής Καρέλλη για την Παναγία, το καταφύγιο των αδυνάτων! Το ποίημα συμπεριλαμβάνεται στη συλλογή "Η εποχή του Θανάτου" που δημοσιεύτηκε το 1948, στην περίοδο του Εμφυλίου.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Προσευχή πριν τη θεία κοινωνία στα Μέγαρα, 1890.

Στη δύσκολη και σκληρή εποχή της Ελλάδας της Μεταπολεμικής Περιόδου και του Εμφυλίου, το ποιητικό υποκείμενο μιλώντας εκ μέρους των αδυνάτων με το πρώτο πρόσωπο πληθυντικού προσφεύγει στη Μαρία, τη Μητέρα των Χριστιανών, και ικετεύει για βοήθεια.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Ικεσία, 1905-1907. Εθνική Πινακοθήκη.

Ζωή Καρέλλη, Η προσφυγή των αδυνάτων

Χαίρε Μαρία,

Μητέρα των χριστιανών καλή,

βοήθησέ μας να ζήσουμε,

είναι γλυκιά η δύσκολη ζωή

και φοβούμαστε να πεθάνουμε.

Σταμάτησε τη δύναμη των εχθρών,

κατάστρεψε την ορμή τους.

Συγχώρησε τις αμαρτίες μας,

τις κακές μας σκέψεις,

βοήθησε την αδυναμία μας.

Δε θέλουμε να πεθάνουμε,

δε δυνάμεθα, μας λείπει υποταγή,

τον θάνατο ν’ αντικρίσουμε.

Απόστολος Γεραλής (1886-1983), Προσευχή, 1914.

Χαίρε Μαρία.

Βοήθησε τις δυνάμεις μας,

να νικήσουμε τον θάνατο,

να ζήσουμε, για να νικήσουμε.

Η χάρη σου είναι μεγάλη,

τόσο μεγάλη η δύναμή σου,

σταματά και χτυπά καίρια

των εχθρών την επιβουλή.

Δώσε μας αντοχή να σταθούμε,

θα ψάλλουμε τη δόξα σου,

εσένα νικήτρια θ’ ανακράξουμε,

που θα μας χαρίσεις τη ζωή.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Εσωτερικό εκκλησίας, Εθνική Πινακοθήκη

Χαίρε Μαρία,

μας παιδεύει άγριος ο φόβος,

πού θα βρούμε την υπομονή;

Μητέρα των χριστιανών καλή,

πώς να γνωρίσουμε την υπομονή σου;

Λιγόστεψε η ψυχή μέσα μας.

Φώτισέ μας να δούμε το πρόσωπό σου,

θέλουμε να ζήσουμε και κυνηγούν

τη ζωή μας με σκληρότητα εχθρική.

Γιατί τόσο παιδεύεται η ζωή μας,

γιατί πάντα μας κυνηγούν οι εχθροί;

Kuroda Seiki (1866-1924), Προσευχή, 1889.

Χαίρε Μαρία,

βοήθησέ μας να πεθάνουμε.

Γλίτωσέ μας απ’ του θανάτου τον φόβο.

Δυνάμωσε τη ζωή μας,

να δυνηθούμε τον θάνατο.

Μην αποστρέψεις το βλέμμα σου

απ’ τ’ αδύναμο σώμα μας,

δοκιμάζεται σκληρά,

πριν απ’ τον θάνατο φόβος

μας θανατώνει σκληρά.

Δώσε μας δύναμη να υπομένουμε,

τη θέλησή σου να περιμένουμε.

Να ψάλλουμε το Χαίρε Μαρία.

Από τη συλλογή Η εποχή του θανάτου (1948) 

Jules Breton (1827-1906), Κοπέλα που προσεύχεται στην εκκλησία. 1854.

Ζωή Καρέλλη, Η προσφυγή των αδυνάτων

Θεόδωρος Ράλλης, Ικεσία. Εθνική Πινακοθήκη

Θεόδωρος Ράλλης, Εσωτερικό Εκκλησίας, Εθνική Πινακοθήκη

Θεόδωρος Ράλλης, Προσευχή πριν τη θεία Κοινωνία στα Μέγαρα

Jules Breton, κοπέλα που προσεύχεται στην εκκλησία

Kuroda Seiki, Προσευχή

Απόστολος Γεραλής, Προσευχή

Πριν την Ανάσταση. Ένα ποίημα της Ζωής Καρέλλη και πίνακες με θέμα τη θρησκευτική ζωή (Θεόδωρος Ράλλης, Λουκάς και Απόστολος Γεραλής)

 Πριν την Ανάσταση

   Λίγες ώρες υπολείπονται από τον εορτασμό της Ανάστασης, που φέτος θα πραγματοποιηθεί στις 9 το βράδυ, αντί στις 12 τα Μεσάνυχτα...Προλαβαίνουμε ακόμα να περάσουμε κάποιες στιγμές περισυλλογής πριν την Ανάσταση, λίγες ακόμα στιγμές μοναχικής περίσκεψης πριν την υποτιθέμενη έκρηξη χαράς που θα ακολουθήσει...λίγες ακόμα στιγμές απομόνωσης πριν την έξοδο και το συνωστισμό...

Για αυτό, ας διαβάσουμε το ποίημα "Πριν την Ανάσταση" της Ζωής Καρέλλη και ας δούμε εικόνες ευλαβικής θρησκευτικής ζωής από τρεις ζωγράφους της νεοελληνικής ηθογραφίας, του Θεόδωρου Ράλλη, του Λουκά και Απόστολου Γεραλή.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Μια στιγμή συλλογισμού.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Εσωτερικό εκκλησίας. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα.

Απόστολος Γεραλής  (1886-1983), Το άναμμα του καντηλιού. 1923.

Ίσως να ήταν περί το μεσονύχτι,
πριν ή μετά, δεν ξέρω, ξύπνησα
στο σκοτάδι όμως, θαρρείς,
δεν ανοίγουν τα μάτια.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Νέα που κοιμάται στην εκκλησία.

Τι ώρα πηγαίναμε στην εκκλησία τότε;

Κάποτε δεν κοιμόμασταν, περιμένοντας,

ή μας έπιανε ύπνος ελαφρύς

και ξυπνούσαμε καλοδιάθετοι,

με τις πρώτες καμπάνες.

Απόστολος Γεραλής (1886-1983), Στην Εκκλησία.

Απόστολος Γεραλής (1886-1983), Στην Εκκλησία.

Απόστολος Γεραλής  (1886-1983), Το στόλισμα της εικόνας.

Θεόδωρος Ράλλης  (1852-1909), Το άναμμα του κεριού.

Χρόνια τώρα, δεν πηγαίνω στην εκκλησία.

Χάνεται μέσα μου η σημασία της,

ώσπου πια καθόλου... Είναι δυνατόν,

τίποτα να μην απομένει

απ’ την εύχαρη του ανθρώπου ηλικία;

Πόσο είχα παρακαλέσει, ώσπου έπαψα.

Ανάσταση περίμενα απ’ τις φτωχές μου

αισθήσεις, του σώματος. Αν όχι τίποτ’ άλλο,

τώρα, που δεν πιστεύω, γνωρίζω

την αμαρτία μου.

Πόσο ήταν ωραία, τότε...

Στεκόμασταν στον αυλόγυρο,

γεμάτον κόσμο ελεύθερο. Γελούσαν,

μιλούσαν οι άνθρωποι.

Η ορθοδοξία

αφήνει ακέριο το πνεύμα της προσφοράς.

Ελεύθερα να προσέλθω σε σένα, Κύριε.

Οι άνθρωποι φαίνονταν ξεκούραστοι,

την γιορτή περιμένοντας, το αύριο

νά ’ρθει της χαρούμενης μέρας,

έλαμπε το βλέμμα, το πρόσωπο.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Προσευχή σε ελληνική εκκλησία. Μονπαρνάς. 1876.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Κοπέλα που ακουμπά σε στασίδι.

Θεόδωρος Ράλλης Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Μία στιγμή ξεκούρασης.

Θεόδωρος Ράλλης  (1852-1909), Μία στιγμή περισυλλογής.

Με πνίγει τούτο το σκοτάδι.

Δεν θέλω ν’ ανάψω το μέτριο φως.

Θα μου στερήσει τα ενθύμια που βλέπω,

τα πράγματα ορίζοντας γύρω μου.

Πώς περιμέναμε την Ανάσταση!

Δίχως αμφιβολία έρχονταν η Λαμπρή,

«Αναστάσεως ημέρα λαμπρυνθώμεν λαοί».

Άνοιγαν οι πύλες, η πομπή προχωρούσε

με ψαλμούς κι' εξαπτέρυγα, άστραφταν

τα πολύτιμα, άναβαν μυριάδες τα κεριά

των χριστιανών, φλόγες πίστης,

σημείο χαράς.

Μιαν μικρήν εικόνα της Ανάστασης

είχε η ενορία μας. Σπρωχνόμασταν

για ν’ ασπαστούμε, οχλαγωγή. Γελούσαν

χαρούμενοι οι πιστοί, στα χέρια

κόκκιν’ αυγά, άναβαν βεγγαλικά

κι οι μεγαλύτεροι σαν τα παιδιά.

Απόστολος Γεραλής (1886-1983), Προσευχή, 1914.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), η προσφορά της λαμπάδας.

«Ουκ έστιν ώδε αλλ’ ηγέρθη».

Μένω ξαπλωμένος, δεν ανάβω το φως,

δεν περιμένω τίποτα.

Δεν πάω με τους άλλους να μοιραστώ

την πλάνη της χαράς.

Χαρά δεν υπάρχει;

Υπάρχει πάντα η ανάσταση,

όχι ορισμένη και πιθανή,

υπάρχει απίθανη περίλαμπρη δόξα,

η φωτεινή έκσταση, δεν μπορούν

δίχως αυτήν οι άνθρωποι,

που περιμένουν σε νηστεία και προσευχή.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Ευλάβεια.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Ικεσία.

«Ουκ έστιν ώδε αλλ’ ηγέρθη».

Ακόμα δεν ήρθε η ώρα, φαίνεται.

Δεν ακούω τους χαρμόσυνους ήχους.

Πόσο ακόμα και τότε, σαν η καταστροφή

της άρνησης, η αμφιβολία είχεν αρχίσει,

με συγκινούσε βαθιά η χαρά

πάνδημη του κόσμου συμμετοχή, στην γιορτή.

Απόστολος Γεραλής, Ανάβοντας τις κανδήλες.

«Χριστός ανέστη». Ύμνος κι οι κρότοι

των όπλων κι όλες οι καμπάνες μαζί,

σ’ όλην την πόλη κι οι άνθρωποι

όλοι μαζί είχαν την ίδια χαρά,

τέλειωνε η προσφορά της προσπάθειας,

τους πένθους, της συλλοής.

Κοιτάζω το παρελθόν.

Δεν σ’ αρνιέμαι, Κύριε, της αγάπης,

της ανάστασης ένδοξης του ανθρώπου.

Πολλή με σκεπάζει αμαρτία της γνώσης,

όμως θα περιμένω μιαν αρχή της αγάπης

ξανά, που δίνεται παρηγοριά

της θλιμμένης επίμονης σκέψης.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Το καταφύγιο.

Απόστολος Γεραλής ((1886-1983), Κοπέλα που προσεύχεται.

Αρχή, χαραυγή,

«ήν δε όρθρου βαθέος...»

Να πιστέψουμε στην ημέρα της ζωής.

Ελπίδες, αναμνήσεις δεν αρκούν

οι κόποι. Η σκέψη θολώνει

το κόκκινο της θυσίας αίμα.

Πρέπει το σώμα να σηκωθεί,

να πάει με τους άλλους μαζί, να χαρεί

την γιορτή, την απλή χαρά,

να δεχτεί την πλούσια συμμετοχή,

να παραδεχτεί τη χαρά προσιτή.

Ανάσταση να χαρεί, λευτεριά

ύστερ’ απ’ το πλήθος του πόνου,

πίστη, την αγάπη του ανθρώπου.

Από τη συλλογή Της μοναξιάς και της έπαρσης (1951)

Λουκάς Γεραλής (1875-1958), Στην Εκκλησία.

Λουκάς Γεραλής (1875-1958), Ανάβοντας το καντήλι.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Μετά τη Θεία Λειτουργία.

Ζωή Καρέλλη, Πριν την Ανάσταση

Πίνακες του Λουκά Γεραλή

Πίνακες του Λουκά Γεραλή-Νικίας

Πίνακες του Απόστολου Γεραλή

Πίνακες του Απόστολου Γεραλή-Νικίας

Πίνακες του Θεόδωρου Ράλλη

Θεόδωρος Ράλλης, Εσωτερικό Εκκλησίας, Εθνική Πινακοθήκη

Πίνακες του Θεόδωρου Ράλλη-Νικίας

Ένα ποίημα του Λάμπρου Πορφύρα για τα Ερημοκκλήσια

Λάμπρος Πορφύρας, Τὰ ἐρημοκκλήσια

Δεκαπενταύγουστος...και θυμήθηκα ένα ποίημα του Λάμπρου Πορφύρα που με συγκινεί πολύ.  Μιλάει για ξεχασμένα ερημικά εκκλησάκια της εξοχής με σεμνές εικόνες της θλιμμένης Παναγίας, στολισμένες με αγριολούλουδα...

Νικόλαος Λύτρας (1883-1927, Το Παληό Εκκλησάκι.

Εἶναι στὰ ἐρημοκκλήσια ποὺ γκρεμίζονται

θλιμμένες Παναγίες, χλωμὲς εἰκόνες,

καὶ μοναχὰ ἀγαπᾶνε τὰ ἀγριολούλουδα -

κρινάκια, κυκλαμιές, σπάρτα, ἀνεμῶνες.

Σὰ θυμιατήρια ἀγροτικὰ κ᾿ ἐφήμερα,

σκόρπια ἢ δεμένα σ᾿ ἄτεχνο στεφάνι,

τὴν ἄνθινή τους τὴν ψυχὴ σκορπίζουνε

ψυχομαχώντας σ᾿ ἄυλο λιβάνι...

Θεόδωρος Ράλλης, Το λιβάνι, περίπου 1907. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα.

Ἄχ, ὅποιος πάει ἐκεῖ μὲ τ᾿ ἀγριολούλουδα,

στὸ πρῶτον ἄγγιγμά του ἀνοίγει ἡ πόρτα,

ποὺ ὁλόγυρα οἱ φωλιὲς τὴν ἐπλουμίσανε,

τῆς λησμονιᾶς τὴν κέντησαν τὰ χόρτα.

Ἀνοίγει ἡ πόρτα ἔτσι ὅπου συνήθισε

νὰ τὴν ἀνοίγῃ μόνον ὁ ἀγέρας -

σάμπως νὰ τὴν ἀνοίγῃ ἡ Παναγιὰ

μὲ τὴν ἀνησυχία γλυκειᾶς μητέρας,

χαροκαμμένης γριᾶς, ποὺ τὴ λησμόνησαν

στὸ ἔρμο φτωχικό της καὶ προσμένει

κάποιους νἀρθοῦνε πέρ᾿ ἀπὸ μία θάλασσα

αἰώνια σκοτεινή, φουρτουνιασμένη...

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Κοπέλα στην εκκλησία.

Σπύρος Παπαλουκάς, Ξωκκλήσι στην Αίγινα, 1923.

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/lampros_porfyras_poems.htm#%CE%A4%CE%91_%CE%95%CE%A1%CE%97%CE%9C%CE%9F%CE%9A%CE%9A%CE%9B%CE%97%CE%A3%CE%99%CE%91

https://paletaart.wordpress.com/2012/07/29/%CE%BB%CF%8D%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%82-%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BB%CE%B1%CE%BF%CF%82-lytras-nikolaos-1883-1927/

  https://paletaart3.wordpress.com/2013/12/14/%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%AC%CF%82-%CF%83%CF%80%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%82-spyros-papaloukas-1892-1957-part-ii/#jp-carousel-4077

https://www.nationalgallery.gr/el/sulloges/collection/sulloges/to-libani.html

Κυριακή των Βαΐων. Ένα ποίημα της Κικής Δημουλά για την Απαρηγορία της Μεγάλης Εβδομάδας

Κυριακή των Βαΐων. Αρχίζει η "Απαρηγορία" της Μεγάλης Εβδομάδας.

   Kυριακή των Βαΐων σήμερα, η προηγούμενη Κυριακή της Κυριακής της Ανάστασης! 

Η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας..Με την Κυριακή των Βαΐων αρχίζει η Μεγάλη, η Εβδομάδα των Παθών του Κυρίου. Μ' ένα θρίαμβο αρχίζει η πορεία του Ιησού Χριστού προς τον Γολγοθά και τη Σταύρωση. Την Κυριακή των Βαΐων εορτάζεται η  ανάμνηση της θριαμβευτικής εισόδου του Χριστού στα Ιεροσόλυμα...Τον υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό, κρατώντας κλαδιά από βάγια, από φοίνικες, ζητωκραυγάζοντας "Ωσαννά" και λατρεύοντάς τον ως τον Μεσσία. Μόνο που αυτή θριαμβευτική υποδοχή δεν κράτησε για πολύ...

 Για αυτό, λοιπόν, τη μέρα αυτή το εσωτερικό των εκκλησιών στολίζονται με κλαδιά από βάγια-φοίνικες ή κλαδιά άλλων λατρευτικών φυτών, όπως δάφνες και μυρτιές... Μετά το τέλος της λειτουργίας οι πιστοί επιστρέφουν στο σπίτι με κλαδάκια από βάγια που τα κρεμούν στα εικονίσματα. 

    Στο παρακάτω υπέροχο πίνακα της Βικτωριανής Περιόδου, βλέπουμε μία κομψή νεαρή γυναίκα να κρεμά ένα κλαδάκι από βάγια στο πορτρέτο της μητέρας της, που έχει πεθάνει...Συνήθιζαν να κρεμούν βάγια και στις εικόνες των αγαπημένων προσώπων  που είχαν χάσει...

Alfred Stevens (1823-1962), Κυριακή των Βαΐων. Περίπου 1862. The Walters Art Museum.

"Απαρηγορία" αισθανόμαστε τη Μεγάλη Εβδομάδα, "απαρηγορία" για την Εβδομάδα των Παθών του Κυρίου και για τα αγαπημένα πρόσωπα που έχουμε απωλέσει...Ένα ποίημα της Κικής Δημουλά για την "Απαρηγορία" της "Μεγάλης Εβδομάδας".

Κική Δημουλά, Η απαρηγορία
Μεγάλη Εβδομάδα

Οι βιολέτες, όπως ανήσυχα,
διορατικά μυρίζουν
όταν κάτι δεν πάει καλά,
κάτι απογοητεύει πάλι.

Η Μεγάλη Εβδομάδα,
όπως στάζει κερί και τάμα
στη θρησκόληπτη ανάμνηση,
στην άθεη απουσία.

Η Κυριακή του Νυμφίου,
όπως αναστατώνει,
βασίζεις δεν βασίζεις το Μεγάλο
στις αφίξεις.

Θεόδωρος Ράλλης, Ευλάβεια. 1935.

Οι διάφοροι Νυμφίοι,
που κάτι τους τυχαίνει και δεν έρχονται,
κάποια διήμερη εκδρομή,
κάποια ευκολότερη θρησκεία
που την ασπάζονται.

Οι πολλαπλασιασμένοι κήποι της Γεθσημανή
σε κάθε βήμα,
δπως κατασταλάζεις για το έθιμο,
έχουν δεν έχουνε ανθίσει οι απορίες.

Οι Πατέρες μας, γέροι στο σπίτι,
περιμένουν αυγά και τσουρέκι.

Οι πολλαπλασιασμένοι κήποι της Γεθσημανή,
τα περιστύλια της υπομονής,
τα παγκάκια να κάτσεις να περιμένεις
τον ετήσιο Ιούδα,
πού αργεί να 'ρθεί
από το ράφτη, απ' τον κουρέα.
Το μεγάλο ποσόν που του δίνεις
για να δεχθεί να σε προδίνει ανεξήγητα.


Szinyei Merse Pal, Κυρία με φόρεμα σε χρώμα βιολέτας. 1874. Εθνική Πινακοθήκη της Ουγγαρίας. Βουδαπέστη.

Της καμπάνας η Μεγάλη εξάντληση
κι η άπαρηγορία,
ο νηστικός της ήχος
όπως λιποθυμάει
στα εαρινά αρμόνια
των καθολικών απογευμάτων.


Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Εσπερινός.

Οι αργίες,
οι αργοπορίες,
οι αγριότητες,
όπως τις πάμε ως επάνω μόνοι μας.

Ο Σίμων, που στο τέλος αδιαφόρησε
κι έφτιαξε τη ζωή του.

Η Μυροφόρος έλλειψις,
που θα σε ψάχνει απόψε να σε ράνει.

Η Προηγιασμένη των διαφόρων θρήνων
τη Μεγάλη Εβδομάδα
και τις διάφορες άλλες εβδομάδες τα ίδια.


Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Στιγμή περισυλλογής.

Η Αγία Επανάληψη,
η θαυματουργή,
η άχειροποίητος,
όπως τη βρήκανε ανυπόγραφη τα πράγματα,
θαμμένη
σε κάποια παλαιότητα της μοίρας μας,
σε κάποιο προγονό μας μέλλον.
Όπως την πιστεύω.
Aπό τη συλλογή "Το λίγο του κόσμου", εκδ. Ίκαρος, 1998.

George Henry Boughton, Γονατισμένη γυναίκα που προσεύχεται. Γύρω στα 1860. Walters Art Museum.

https://art.thewalters.org/detail/21547//
https://art.thewalters.org/detail/12881//

https://paletaart.wordpress.com/2012/07/09/%CF%81%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CE%B8%CE%B5%CF%8C%CE%B4%CF%89%CF%81%CE%BF%CF%82-rallis-theodoros-1852-1909/#jp-carousel-14109
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Szinyei_Merse,_P%C3%A1l_-_Lady_in_Violet_-_Google_Art_Project.jpg

Η ηθογραφία στην ελληνική ζωγραφική: N. Λύτρας, Άνθη Επιταφίου και Μεγάλη Παρασκευή του Θεόδωρου Ράλλη.

 Άνθη Επιταφίου στο δάπεδο της εκκλησιάς τη Μεγάλη Παρασκευή

    Επειδή σήμερα είναι Μεγάλη Παρασκευή, σας παρουσιάζω τρεις χαρακτηριστικούς πίνακες της ελληνικής ηθογραφίας με  σκηνές από το εσωτερικό χώρο μίας εκκλησιάς κατά τη Μεγάλη Παρασκευή. Διακρίνονται για την ατμόσφαιρα κατάνυξης και μυσταγωγίας και αποπνέουν γαλήνη και μελαγχολία. Αγαπημένη μου λεπτομέρεια και στις τρεις απεικονίσεις: τα άνθη του Επιταφίου στο δάπεδο του ναού...Με συγκινούν τόσο πολύ αυτά τα σεμνά αγριολούλουδα στο φθαρμένο δάπεδο της εκκλησιάς που προσφέρονται από τις κοπέλλες του χωριού για να στολίσουν τον Επιτάφιο. Άνθη της Άνοιξης για την Ανάσταση!

    Ξεκινώ με τα "Άνθη του Επιταφίου". Ο δημιουργός του, ο Νικηφόρος Λύτρας (1832-1904), θεωρείται από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους και δασκάλους της ζωγραφικής του 19ου αιώνα, κύριος εκπρόσωπος της Σχολής του Μονάχου, τον ακαδημαϊσμό της οποίας δεν εγκατέλειψε ποτέ κατά τη διάρκεια της πολύχρονης δημιουργικής ζωής του. Ο Λύτρας επέβαλε και καθιέρωσε στη νεοελληνική ζωγραφική τα ηθογραφικά θέματα. Απλοί άνθρωποι και σκηνές της καθημερινότητας, παραδοσιακά έθιμα, εσωτερικά αγροτικών σπιτιών, εικόνες από την αγροτική ζωή και την ύπαιθρο απεικονίζονται στα έργα του με νοσταλγική διάθεση. Μας θυμίζουν σκηνές και εικόνες από τα ηθογραφικά διηγήματα του Βιζυηνού και του Παπαδιαμάντη.

   Η γυναίκα, πιθανόν χωρική, στέκεται στη γωνιά του πρόναου μιας ταπεινής εκκλησίας και κρατά με ευλάβεια στο αριστερό της χέρι ένα δίσκο με άνθη,  ενώ τείνει το άλλο χέρι στο οποίο επίσης κρατά ένα μικρό λουλούδι. Ο ζωγράφος προσέχει με επιμέλεια την κάθε λεπτομέρεια: τα ρούχα της γυναίκας, τις λαμπάδες, το υφαντό που κρέμεται από το μαρμάρινο τραπέζι πάνω στο οποίο είναι ακουμπισμένα τα κεριά, το πάτωμα, τη στάμνα που μισοδιακρίνεται κρυμμένη πίσω από την κολόνα, την αχνά φωτισμένη εικόνα στην είσοδο του κυρίως ναού, τα ραγίσματα στους τοίχους, ...Υπάρχουν τόσες λεπτομέρειες που μπορεί να προσέξει ο θεατής...Ο πίνακας αποτελεί πραγματικά μία άσκηση παρατήρησης...

   Ο τίτλος άνθη επιταφίου εξηγεί την παρουσία των λουλουδιών που μόλις διακρίνονται. Η γυναίκα έχει έρθει στην εκκλησία για να προσφέρει τα άνθη της στον Επιτάφιο. Το έργο, χαρακτηριστικό δείγμα του λυρισμού του Λύτρα,  αποπνέει  αίσθηση γλυκύτατης  θλίψης και κατανυκτικής γαλήνης. 

Νικηφόρος Λύτρας, Άνθη Επιταφίου. 1901. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα. Μία αριστοτεχνική λεπτομέρεια από ένα μεγάλο καλλιτέχνη. Ένα άνθος επιταφίου βρίσκεται στο δάπεδο της εκκλησιάς.

  Oι δύο παρακάτω πίνακες δημιουργήθηκαν από τον ίδιο ζωγράφο. Ο Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909) απεικονίζει επίσης αριστοτεχνικά δύο ατμοσφαιρικές σκηνές υπό το ημίφως των κεριών στο εσωτερικό μιας εκκλησιάς.  Ο ζωγράφος έχει απεικονίσει συχνά σκηνές από την εκκλησιαστική ζωή (βλ. http://annagelopoulou.blogspot.gr/2016/04/blog-post_30.html).

Θεόδωρος Ράλλης, Μεγάλη Παρασκευή. Ιδιωτική Συλλογή. Κοπέλλες στολίζουν με άνθη τον Επιτάφιο. Στο δάπεδο άνθη του επιταφίου. 

Θεόδωρος Ράλλης, Μεγάλη Παρασκευή. 1885. Ιδιωτική Συλλογή.
Μια κοπέλλα κουρασμένη, κοιμάται στο στασίδι της εκκλησίας του χωριού τη νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής...Άνθη του Επιταφίου στο δάπεδο! Το φως το κεριών φωτίζει αχνά τη γωνιά με το στασίδι και τα εικονίσματα.

http://www.nationalgallery.gr/el/ζωγραφική-μόνιμη-έκθεση/painting/h-αστική-τάξη-και-οι-ζωγράφοι-της/ηθογραφια/ανθη-επιταφιου.html

https://el.wikipedia.org/wiki/Άνθη_επιταφίου
http://www.nationalgallery.gr/el/ζωγραφική-μόνιμη-έκθεση/painter/λυτρας-νικηφορος.html
https://el.wikipedia.org/wiki/Θεόδωρος_Ράλλης
http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=423650
https://paletaart.wordpress.com/2012/07/09/ράλλης-θεόδωρος-rallis-theodoros-1852-1909/
http://annagelopoulou.blogspot.gr/2016/04/blog-post_30.html