Γυναίκες στο χιόνι. Πίνακες του Suzuki Harunobu και ένα ποίημα του Ματσούο Μπασό

Γυναίκες στο χιόνι του Suzuki Harunobu και του Ματσούο Μπασό

...Επειδή σήμερα ίσως χιονίσει, συνεχίζω με ξυλογραφίες του Ιάπωνα καλλιτέχνη Suzuki Harunobou (1724-1770) που απεικονίζουν σκεπτόμενες μελαγχολικές γυναίκες να περπατούν ή να στέκονται στο χιόνι. Αίσθηση ηρεμίας και γαλήνης χαρακτηρίζουν τις εικόνες του Harunobu. O χρόνος φαίνεται ότι έχει σταματήσει, ότι είναι "αιώνιος" και συνεχώς ίδιος και επαναλαμβανόμενος...Και για αυτές τις εξωπραγματικές ονειρικές εικόνες, δύο χαϊκού του Ματσούο Μπασό (1644-1694) που μου έστειλε η φίλη αναγνώστρια Rosa Mund.

Suzuki Harunobu, Γυναίκα με μαύρο κιμονό και κίτρινη ομπρέλα περπατά στο χιόνι. 1768-69. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη. Κίτρινο και μαύρο ! η αντίθεση!

3.
Φέτος έριξε
νέο χιόνι ή ίδιο
με το περσινό;
Ματσούο Μπασό

Θα μπορούσαν να αναρωτιούνται οι γυναίκες του Harunobu, καθώς περπατούν στο χιόνι...

Suzuki Harunobu, Γυναίκα με κίτρινη ομπρέλα περπατά στο χιόνι. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη. Σ' ένα παραμυθένιο τοπίο στέκεται σκεφτική...

Suzuki Harunobu, Γυναίκα που περπατά στο χιόνι. 1767-1768. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη. Περπατά με χάρη κρατώντας την ομπρέλα.

Suzuki Harunobu, Γυναίκα που σκουπίζει στο χιόνι. 1766-67. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη. Σκουπίζει το χιόνι και σκέφτεται...

Suzuki Harunobu, Γυναίκα στο χιόνι το σούρουπο.1768. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη.

Μία ακόμη μέρα με χιόνι έχει τελειώσει...έρχεται η νύχτα...

Suzuki Harunobu, Γυναίκα με την υπηρέτρια της περπατούν στο χιόνι δίπλα σε ποτάμι, τρία πουλιά. Βρετανικό Μουσείο. Λονδίνο. Η υπηρέτρια κρατά ένα κλουβί. Η γυναίκα είναι στραμένη προς την υπηρέτρια και ίσως ρωτά: Φέτος έριξε νέο χιόνι ή ίδιο με το περσινό; Ο τίτλος του έργου είναι ένα χαϊκού. Πολλά εικονογραφήματα απεικόνιζαν την εικόνα ενός ποιήματος, συνήθως ολιγόστιχου χαϊκού. Οι στίχοι ήταν χαραγμένοι πάνω στην εικόνα.

4.
To χιόνι πέφτει
ολόγυρα από σένα-
για να σε βλέπει;

Suzuki Harunobu, Καλλονή με ομπρέλα στο χιόνι. Γύρω στα 1770. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Ν.Υόρκη. To χιόνι την περιβάλλει, γιατί θέλει να βλέπει την ομορφιά της... 

Matsuo Basho (1644-1694), Χαϊκού για τη Βροχή, το Χιόνι, τον Άνεμο, τον Ήλιο και το Φεγγάρι -Μετάφραση: Μ. Φάις

http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=786239&partId=1&searchText=Suzuki+Harunobu+snow&images=true&page=1
http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/55358?rpp=30&pg=1&ft=Suzuki+Harunobu+snow&pos=7

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Harunobu_Sagi_musume_(jeune_fille_dans_la_neige).JPG

http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/23007?search_id=1&index=0
http://www.mfa.org/collections/object/young-woman-walking-in-the-snow-232155
http://www.mfa.org/collections/object/young-woman-in-black-coat-walking-in-snow-with-an-umbrella-177239
http://www.mfa.org/collections/object/twilight-snow-of-hachinoki-hachinoki-no-bosetsu-from-the-series-fashionable-eight-views-of-noh-plays-f%C3%BBry%C3%BB-utai-hakkei-232065

Περπατώντας στο χιόνι. Ερωτευμένα ζευγάρια του Suzuki Harunobu και δύο χαϊκού του Ματσούο Μπασό για το χιόνι

Ερωτευμένοι στο χιόνι. 
Πίνακες του Ιάπωνα Suzuki Harunobu και χαϊκού του Ματσούο Μπασό

   Ο Suzuki Harunobou (1724-1770) είναι ένας από τους πιο σημαντικούς Ιάπωνες καλλιτέχνες της παραδοσιακής τέχνης ουκίγιο-ε, της ζωγραφικής σε ξύλο (ξυλογραφία). Τα έργα του χαρακτηρίζονται από ποιητικότητα, ονειρική ατμόσφαιρα και μελαγχολία Σας παρουσιάζω  ξυλογραφίες του που απεικονίζουν ερωτευμένα ζευγάρια στο χιόνι. 

Suzuki Harunobu, Ένα ζευγάρι κάτω από ομπρέλα στο χιόνι (Κοράκι και Ερωδειός). 1762-1774. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Ν. Υόρκη. 

Νομίζω πως είναι ένα αριστούργημα και από τα πιο αγαπημένα μου έργα της Ιαπωνικής τέχνης. Αποπνέει αίσθηση απόλυτης γαλήνης και γλυκύτατης μελαγχολίας. Μου θυμίζει χαϊκού του Ματσούο Μπασό, ενός από τους σημαντικότερους Ιάπωνες ποιητές. (Για τον Ματσούο Μπασό, βλ.

(http://annagelopoulou.blogspot.gr/2011/11/blog-post_14.html)

Ξανάρθε λοιπόν

το χιόνι που βγήκαμε 

να δούμε μαζί.

Χαϊκού του Ματσούο Μπασό (βλ. Ο κόσμος της πάχνης. Σαράντα τρία Χαϊκού του Ματσούο Μπασό και του Κομπαγιάσι Ίσσα, Απόδοση Διονύση Καψάλη, εκδ. Άγρα 2008).

Suzuki Harunobu, Ένα ερωτευμένο ζευγάρι στη χιονοθύελα. 1768. Μουσείο Τέχνης Hood στο Dartmouth College, Hanover. New Hamsire. 

Suzuki Harunobu, Ένα νεαρό ζευγάρι δίπλα σε μία πύλη με χιόνι. 1768-1769. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη.

Στέκομαι εδώ

και στέκομαι

και το χιόνι

συνεχίζει.

Suzuki Harunobu, Ένα ζευγάρι κάτω από ομπρέλα στο χιόνι (Κοράκι και Ερωδειός). 1767. Μία ακόμα παραλλαγή του ίδιου θέματος. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη.

Suzuki Harunobu, Ένα ζευγάρι κάτω από ομπρέλα στο χιόνι (Κοράκι και Ερωδειός). 1767. Μία ακόμα παραλλαγή του ίδιου θέματος. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη.

Ματσούο Μπασό (1644-1694),  Τέσσερις εποχές, Μέρος Α, επίμετρο-μετάφραση Βασίλης Λαλιώτης, Ποιείν Ιανουάριος 2015 (βλ. http://www.poiein.gr/archives/31409/index.html)

http://www.mfa.org/collections/object/lovers-under-an-umbrella-in-the-snow-232207

http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/45085

http://www.mfa.org/collections/object/young-couple-by-a-gate-in-snow-212250
http://hoodmuseum.dartmouth.edu/objects/2009.11
https://en.wikipedia.org/wiki/Suzuki_Harunobu
http://www.mfa.org/collections/object/lovers-under-an-umbrella-in-the-snow-232207
http://www.mfa.org/collections/object/couple-sharing-an-umbrella-in-snow-232230

Στο φως του φεγγαριού. Δύο πίνακες του Utagawa Hiroshige και χαϊκού του Κομπαγιάσι Ίσσα για το φεγγάρι.

Στο φως του φεγγαριού.

   Συνεχίζω με εικαστικές και ποιητικές εικόνες Ιαπώνων καλλιτεχνών. 

Τέσσερα λυρικά χαϊκού του Ίαπωνα ποιητή Κομπαγιάσσι Ίσσα (1763-1827) που εκφράζουν εικόνες-αισθήματα για το φως του φεγγαριού και δύο πίνακες του Utagawa Hiroshige (1797-1858) με πανσέληνο. 

Μια θύρα καλή

στο απαλό σεληνόφως

γύρεψα, βρήκα.

Μόνη στο σπίτι

κι αυτή θα βλέπει τώρα

την πανσέληνο.

Utagawa Hiroshige, Άποψη της Τσουκάντα στο φως της πανσέληνου με γυναίκα στο μπαλκόνι. 1856.

Σαν αποπιούμε

θα κάτσουμε να δούμε

την πανσέληνο.

Έτσι είν' ο κόσμος:

τ' ολόγιομο φεγγάρι

κι αυτό εκλείπει.

(Βλ. Ο κόσμος της πάχνης. Σαραντατρία Χαϊκού του Ματσούο Μπασό και του Κομπαγιάσι Ίσσα, απόδοση Δ. Καψάλη, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2008, 33-36).

Utagawa Hiroshige, Φθινοπωρινά λουλούδια στο φως της πανσέληνου. 1853

http://www.wikiart.org/en/hiroshige/moonlight-view-of-tsukuda-with-lady-on-a-balcony-1856

http://www.wikiart.org/en/hiroshige/autumn-flowers-in-front-of-full-moon

Ποιήματα Χαϊκού των μαθητών του Μειονοτικού Γυμνασίου Ξάνθης

Χαϊκού των μαθητών του Ιδιωτικού Μειονοτικού Σχολείου Ξάνθης

   Θέλω εδώ και καιρό να κάνω αυτή την ανάρτηση για να σας παρουσιάσω τα χαϊκού, που έγραψαν, στην ελληνική γλώσσα οι Έλληνες Μουσουλμάνοι μαθητές του Ιδιωτικού Μειονοτικού Γυμνασίου-Λυκείου Ξάνθης, ενός σχολείου της Παιδαγωγικής μου Ευθύνης. Στο σχολείο αυτό κάποια μαθήματα διδάσκονται στην τουρκική γλώσσα και κάποια στην ελληνική. Τα φιλολογικά μαθήματα γίνονται στην ελληνική γλώσσα από αποσπασμένους φιλολόγους που πραγματικά μοχθούν για να μάθουν στους μαθητές τους την επίσημη γλώσσα της χώρας στην οποία γεννήθηκαν και ζουν, για να γίνουν πραγματικά λειτουργικοί Έλληνες πολίτες. Θεωρώ, λοιπόν, πολύ συγκινητικό να διαβάζει κάποιος ποιήματα αυτών των μαθητών γραμμένα στην ελληνική γλώσσα, ενώ τα ελληνικά δεν είναι η μητρική τους γλώσσα.
   Η ιαπωνική τεχνοτροπία των ποιημάτων χαϊκού (τρίστιχο με 5, 7 και 5 συλλαβές) μπορεί να αποτελέσει "παιγνιώδη" άσκηση δημιουργικής γραφής, που διευκολύνει τα παιδιά να αναπτύξουν τη φαντασία τους, να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ελλειπτικά, αλλά και να μιλήσουν για τις σκέψεις τους με ακρίβεια και σαφήνεια στην ελληνική γλώσσα, εμπλουτίζοντας ταυτόχρονα το λεξιλόγιο τους. Μετά το σεμινάριο δημιουργικής γραφής  χαϊκού που πραγματοποιήσαμε με τους φιλολόγους των σχολ. μονάδων της περιφέρειας μου (περιφέρεια νομού Ξάνθης) την περσινή σχολική χρονιά (2013-2014), η φιλόλογος και υποδιευθύντρια του Ιδιωτικού Μειονοτικού Γυμνασίου-Λυκείου Ξάνθης, Στεργιανίδου Ευαγγελία, καθοδήγησε τους μαθητές της στη συγγραφή χαϊκού στην ελληνική γλώσσα, τα οποία συνοδεύονται και από αντίστοιχες ζωγραφιές-εικόνες. Άλλωστε, όπως είναι γνωστό, το χαϊκού είναι ένα ποίημα-εικόνα, που αποτυπώνει-εκφράζει συνήθως με ελλειπτικότητα ένα αίσθημα του ποιητικού υποκειμένου.
   Ιδού, λοιπόν, το αποτέλεσμα αυτής της δημιουργικής εργασίας. Οι μαθητές εμπνέονται από τον κύκλο των 4 εποχών του χρόνου και τις ομορφιές της φύσης, για να συνθέσουν εικόνες με λέξεις και χρώματα, που αντιστοιχούν σε σκέψεις, δικές τους, αλλά και δικές μας, όπως θα διαπιστώσετε.

Το φθινόπωρο

Πέφτουν τα φύλλα νεκρά

Στο υγρό χώμα.

Κιτρίνισε πια

Ο τόπος με φυλλαράκια

Ώρα για ξύλα.

Χιονάνθρωπος που

Κοιτάει ανέκφραστα

Παιδί νεογνό.

Θάνατος ήρθε

Ακόμα και τα πουλιά

Δεν κελαηδάνε.

Άνοιξη ήρθε

Ζωή χρωματίστηκε

Με λουλούδια.

Τα λουλούδια μας

Χρωματιστά ωραία

Σα παιδικά χρόνια.

Κυλάει το νερό

Φυσάει ο αέρας

Το ψάρι κολυμπά.

Διψά το πουλί

Μέσα στη ζεστή μέρα

Και περιμένει.

Καλοκαίρι μου,

Με τη δροσιά την καλή

Μου φτιάχνεις τη ζωή.

Πάλι φωτίζει

Ο ήλιος με λαμπερά

Και κίτρινα μαλλιά.

Ήλιος που καίει

Πίσω από το γιαλό

Όμορφα είναι.

Βλέπω τη θάλασσα

Στο ηλιοβασίλεμα

Το καλοκαίρι.

Κόκκινος ήλιος

Ξαπλώνει στη θάλασσα

Του καλοκαιριού.

Ένα κορίτσι

Με τα γαλάζια μάτια

Μες στο φως λάμπει.

Όμορφα πολύ

Τα αηδόνια λαλούνε

Οι καρποί ήρθανε.

Έμεινα μόνη

Σκέφτομαι το αύριο

Μελαγχολικά.

Μέσα στη φύση

Στον καθαρό αέρα

Χαλαρώνω.

Συναισθήματα

Μας κάνουν στη ζωή να

Έχουμε αξία.

Η καλή ζωή

Θέληση του ανθρώπου

Πόνος, προσμονή.

Όλοι οι κακοί

Έχουν χαλάσει τη γη

Ήταν…άνθρωποι.

Όλοι εκείνοι

Ξεγέλασαν το φίλο

Που έδινε ζωή.

Φύγε, την πόρτα

Κλείσε της καρδιάς μου

Και κλείδωσέ την.

Με χαρές, λύπες

Ζυμωμένη η ζωή,

Με λαχτάρες.

Καλημέρα

Στην καινούργια ημέρα

Με μαύρα σύννεφα.

Έχω κουραστεί

Σαν τη μαύρη θάλασσα

Αλλά, δε λυπάμαι.

Νύχτα έγινε

Ουρανός σκοτείνιασε

Το φως ξάπλωσε.

Βράδιασε πάλι

Βγήκε το φεγγαράκι

Σιωπή παντού.

   Τα χαϊκού συντάχθηκαν από τις μαθήτριες και τους μαθητές της Β Γυμνασίου του Ιδιωτικού Μειονοτικού Γυμνασίου-Λυκείου Ξάνθης: Mεχμέτ Κιρλή Ταρκάλ, Μαχμούτ Μουμπερά, Ζεϊμπέκ Εμινέ, Κεχαγιά Νουρσέν, Αρναούτ Σαμί, Μποζ Ντιλμπέρ, Γκιρ Λιβανούρ, Καρά Χαλήλ Ομέρ, Κεμπρά Χασάν Μερβέ, Γιακούπ Ογλού Γιγήτ, Καλεντζή Μερβέ, Ισμέτογλου Ελίφ, Κεχαγιά Μπετούλ, Απτουλάχ Εσμά, Καΐ Ζεϊνέπ, Αλημπάσογλου Εμινέ, Ιμπραχήμ Μπερκάι, Ζεϊμπέκ Μελέκ, Εμπλιούκ Λουκμάν, Βελή Μπερήλ, Αρναούτ Γκιουνάι.

   Οι ζωγραφιές που συνοδεύουν τα χαϊκού είναι δημιουργίες των μαθητών στο μάθημα των Καλλιτεχνικών υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας τους Χασάνογλου Νεμπιέ.

Καί ένα χαϊκού της Στεργιανίδου Εύας, της καθηγήτριας που ενέπνευσε τους μαθητές να μιλήσουν ποιητικά.

Του λευκού χαρτιού

Οι κούκιδες πέταξαν

Σα χαρταετοί.

Για την τεχνοτροπία του χαϊκού, βλ. το άρθρο στο https://www.dropbox.com/s/ym1eqbnoc5yfhd0/Hronika%20%CF%84%CE%B5%CF%8D%CF%87.%2017-2007.pdf?dl=0

Χαϊκού της Άνοιξης με πίνακες του Hiroshige

Χαϊκού για την Άνοιξη με πίνακες του Hiroshige

    Ας αισθανθούμε την άνοιξη μέσα από τον υπαινικτικό λυρισμό των γιαπωνέζικων χαϊκών.  Το απέριττο, το φευγαλέο της στιγμής, το εφήμερο και ταυτόχρονα διαχρονικό της μοναχικής πορείας του ανθρώπου μέσα στον αέναο κύκλο των εποχών της φύσης (Άνοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο και Χειμώνας) εκφράζεται αριστοτεχνικά με την απέριττη λιτότητα  των γιαπωνέζικων χαϊκού. Οι Ιάπωνες δημιουργοί των χαϊκού "ζωγραφίζουν" σε 17 συλλαβές που κατανέμονται σε τρεις στίχους (5/7/5) εικόνες από τη φύση των τεσσάρων εποχών που υπαινίσσονται αισθήματα.   

  …Και επειδή βρισκόμαστε στην Άνοιξη, ιδού μερικά χαϊκού της Άνοιξης από γνωστούς Ιάπωνες δημιουργούς του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα, όπως ο Basho, o Buson, o Issa, κ.ά. Οι στίχοι των χαϊκού συνοδεύονται από ζωγραφιές του Ιάπωνα ζωγράφου Utagawa Hiroshige (1797-1858), που ζωγράφιζε κυρίως τοπία.

Άνοιξη

ο λόφος χωρίς όνομα

χαμένος στην ομίχλη.

Basho

Στα όψιμα άνθη της κερασιάς

η άνοιξη που φεύγει

κοντοστέκεται.

Busοn

Utagawa Hiroshige, Ανθισμένες κερασιές στη Yoshiwara. 1845. Μουσείο Edo. Τόκυο.

Όμορφος χαρταετός

σηκώθηκε

από την καλύβα του ζητιάνου

Issa

Utagawa Hiroshige, Πέταγμα χαρταετού στο Κasumigaseki. 1842. 

Πάνω από τη θάλασσα

ο ήλιος βασιλεύει

στο δίχτυ της ομίχλης

Buson

Κάτω από την ανοιξιάτικη βροχή

ένα κορίτσι

χασμουριέται

Issa

Utagawa Hiroshige, Κερασιές στη βροχή. Μουσείο Edo Tόκυο.

Aπόβραδο άνοιξης

σε ποιον ν' ανήκει

το εγκαταλειμμένο κάρο;

Buson

To άνθος της καμέλιας

που πήγαινε να πέσει

παγιδεύτηκε στα φύλλα.

Shona

Όλη τη νύχτα ο ήχος 

από τα άνθη της καμέλιας 

που πέφτουν.

Rango

Utagawa Hiroshige, Καμέλια και ωδικό πουλί στο θάμνο. 1842.

Aχ χελιδόνι του απόβραδου

η καρδιά μου 

φοβισμένη για το αύριο.

Issa

To φεγγάρι πάει δυτικά

ο ίσκιος των λουλουδιών

τραβιέται ανατολικά.

Buson

Tα άνθη έπεσαν

η σκέψη

γαλήνεψε

Koju-ni

Utagawa Hiroshige, Νυχτερινή ανθισμένη κερασιά. 1830. Μητροπολιτικό Μουσείο Ν. Υόρκης.

βλ.  Χαϊκού (μετάφραση Χρήστος Καφτεράνης, Ηλίας Γκούμας), εκδ. Μάτι, Κατερίνη 2002.


http://www.wikipaintings.org/en/hiroshige

http://ukiyo-e.org/artist/utagawa-hiroshige

http://digitalmuseum.rekibun.or.jp/app/collection/detail?id=0191210104&sk=Hiroshige

http://data.ukiyo-e.org/met/images/DP123237.jpg

http://www.wikipaintings.org/en/hiroshige/camellia-and-bush-warbler-1844

http://www.japancollection.com/japanese-prints-uview/Hiroshige-Kite-Flying-at-Kasumigaseki.php?
y=1&aid=98&pid=6995&pg=3&ppp=100

http://www.japancollection.com/japanese-prints-uview/Hiroshige-Cherry-Blossom-at-Yoshiwara.php?y=1&aid=98&pid=6996&pg=3&ppp=100

Χάι Κάι του Δ.Ι. Αντωνίου για πεταλούδες και ένας πίνακας της Berthe Morisot

Κυνηγώντας πεταλούδες

    Θυμήθηκα κάποια χαϊκού του Δ. Ι. Αντωνίου για πεταλούδες...ίσως, γιατί φεύγουμε από το Χειμώνα και έρχεται πια η Άνοιξη... 

12.

Δύο πεταλούδες,

της πολύχρωμης γιορτής

είταν άγγελοι.

13.

Δύο πεταλούδες

σε κάθε που εκοίταζες

αναπαύονταν...

14.

Τρεις πεταλούδες

ω, κάθε που χάριζες

τα δυο σου μάτια!

89.

Στην απονιά σου

καρφωμένη η καρδιά του,

σαν πεταλούδα.

90.

Μια πεταλούδα

σπαρταρά καρφωμένη

στην απονιά της.

Βλ. Δ. Ι. Αντωνίου, Χάι Κάι και Τάνκα, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1972.

Και μαζί με τα χαϊκού του Αντωνίου και ένας πίνακας της Berthe Morisot. Κυνηγώντας πεταλούδες μαζί με τα παιδιά της σ᾽ένα ειδυλλιακό εξοχικό τοπίο.

Berthe Morisot,  Κυνηγώντας πεταλούδες. 1874. Musée d' Orsay.

Για τον πίνακα της Berthe Morisot, βλ.

http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/resultat-collection.html?no_cache=1&zoom=1&tx_damzoom_pi1%5Bzoom%5D=0&tx_damzoom_pi1%5BxmlId%5D=000309&tx_damzoom_pi1%5Bback%5D=fr%2Fcollections%2Fcatalogue-des-oeuvres%2Fresultat-collection.html%3Fno_cache%3D1%26zsz%3D9

Ιερομόναχος Συμεών, ποιήματα γραμμένα το καλοκαίρι

Ποιήματα του Ιερομόναχου Συμεών

Μαγικοί στίχοι γραμμένοι από τον Ιερομόναχο Συμεών τον Αύγουστο.

Φεύγει η μέρα

ούτε ένα ποίημα 

δεν συνέταξα

στη θάλασσα η λέμβος

σχεδόν δεν φαίνεται πια

1-8-94

Εσπέρα στο μπαλκόνι του Κελλιού

Πώς δεν καίγεσαι

τζιτζίκι τόσο πάθος

πώς αναβλύζεις;

Πώς ανέμελο

τραγουδά τον έρωτα

μάλλον άθικτο;

2-8-94

Μεσημέρι στο Κελλί

Θέρος ακόμη

τζιτζίκι μανιακό

ύμνο πύρινο

συντάσσει ερωτικό

δεν ξέρει το τέλος

2-8-94

Απόγευμα στο Κελλί

Κελλί ήσυχο

επισκέπτες δεν έρχονται

όπου ζω μόνος

μέρα νύχτα ο πόνος

με χαρτί και μελάνι

Της Μεταμορφώσεως 1994

Πρωί στο Κελλί

Περνά η μέρα

ψιθυριστό τζιτζίκι

με συντροφεύει

με τέχνη καθώς πάθος

θα έλθει ο θάνατος;

Της Μεταμορφώσεως 1994

Εσπέρα στο Κελλί

Βλ. Ιερομόναχος Συμεών, Με ιμάτιον μέλαν. Καθώς ο άνεμος φυσά, εκδ. Άγρα, Αθήνα 1998.

Παίζοντας με την ποίηση: Δ.Ι.Αντωνίου, ένας ποιητής, φίλος του Σεφέρη

Παίζοντας με την ποίηση: Ο ποιητής Δημήτρης Αντωνίου (1906-1994) "Θα πάθεις πάλι με ποίηση παίζοντας˙ είν' σαν φάρμακο: πρέπει δόση να ξέρεις, στη γιατρειά από φαρμάκι." Είναι το υπ. αριθμ. 30 από τα Τάνκα του Δημήτρη Αντωνίου, με το οποίο εκφράζει εύγλωττα την άποψή του για την ποίηση.  "Με ανοιξιάτικη σε είδα βροχή να περνάς και τα χρώματα  του κόσμου χορεύοντας μαζί μου σε πήρανε..." Είναι το υπ. αριθμ. 5 από τα Τάνκα του Δημήτρη Αντωνίου "Πέφτει πριν δέσει τ' ολάνοιχτο λουλούδι σαν πεφτάστερο μια μέρα μεσημέρι στ' αδιάφορο χέρι σου." Είναι το υπ. αριθμ. 6 από τα Τάνκα του Δημήτρη Αντωνίου "Είπε: δεν το είπα κι ούτε που το σκέφτηκα... Κι αυτός της είπε: μπορεί όπως λες, δεν τό' πες μα όχι δεν το σκέφτηκες." Είναι το υπ. αριθμ. 22 από τα Τάνκα του Δημήτρη Αντωνίου Τα παραπάνω Τάνκα της περιόδου 1938-1962 περιέχονται στο βιβλιαράκι του Δ. Ι. Αντωνίου, Χάι-Κάι και Τάνκα, εκδοτική Ερμής, Αθήνα 1972.  Τα Χάι-Κάι (Χαϊκού) και Τάνκα είναι είδος της Ιαπωνικής ποίησης. Ποιητής "χαμηλόφωνος" και "ελάσσων", ο Δημήτρης Αντωνίου κινήθηκε στους κύκλους της Γενιάς του 30 και του λογοτεχνικού περιοδικού Νέα Γράμματα. Συνδέθηκε φιλικά με το Γιώργο Σεφέρη.    Ο Δημήτριος Αντωνίου γεννήθηκε το 1906 στην Μπέιρα της Μοζαμβίκης όπου είχε εγκατασταθεί η οικογένειά του. Καταγόταν από μεγάλη ναυτιλιακή οικογένεια της Κάσου. Πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια στη γενέτειρά του και στο Σουέζ και ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην Αθήνα, όπου εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του το 1912. Φοίτησε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ασχολήθηκε παράλληλα με την εκμάθηση ξένων γλωσσών και ερασιτεχνικά με την ορυκτολογία, τη βοτανική, την εντομολογία, τη ζωολογία, τη μουσική.     Από το 1928 ακολούθησε στρατιωτική καριέρα στην εμπορική ναυτιλία και έφτασε ως το βαθμό του πλοιάρχου. Κατά τη διάρκεια του ελληνογερμανικού πολέμου υπηρέτησε ως έφεδρος αξιωματικός στο αντιτορπιλικό Κείος. Νέος μπήκε στον κύκλο του Παλαμά και γνωρίστηκε με τους Κωνσταντίνο Τσάτσο, Γιώργο Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη και τους άλλους λογοτέχνες της λεγόμενης γενιάς του Τριάντα, με τους οποίους συμπορεύτηκε στην ανανέωση του ελληνικού ποιητικού λόγου.     Στην ποίηση πρωτοεμφανίστηκε το 1936 από τις σελίδες του περιοδικού Νέων Γραμμάτων με τη δημοσίευση ποιημάτων που κρίθηκαν ευνοϊκά από το Γιώργο Σεφέρη. Εξέδωσε τρεις ποιητικές συλλογές: Ποιήματα (1939), Ινδίες (Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης - 1967), Χάι-Κάι και Τάνκα (Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης - 1972), ενώ πολλά έργα του (ποιήματα, λογοτεχνικά δοκίμια, μεταφράσεις) βρίσκονται δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά.     Πέθανε το 1994. Στον πρώτο τόμο των Δοκιμών (1906-1947) ο Σεφέρης αναφέρεται με θετικά σχόλια στον ποιητή Δημήτρη Αντωνίου και την ποίησή του.  Βλ. τα κείμενα  του Σεφέρη με τον τίτλο Ο θαλασσινός φίλος μας και  Σημειώσεις για μια ομιλία στα παιδιά (στο κείμενο αυτό μιλά για δύο νέους ποιητές τον Δ. Ι. Αντωνίου και τον Οδυσσέα Ελύτη): Γ. Σεφέρης, Δοκιμές, πρώτος τόμος (1936-1947), εκδ. (5η) Ίκαρος, Αθήνα 1984, σ. 47-49 και 166-178. Ο Γ. Σεφέρης, ο Δημήτρης Αντωνίου, ο Γιώργος Κατσίμπαλης και η Μάρω Σεφέρη στη Ρόδο το 1955. Η φωτογραφία από το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο. Γράφει ο Σεφέρης για την ποίηση του Αντωνίου:  "...Η ποιητική φωνή του Αντωνίου είναι πλασμένη από άσκηση και στερήσεις. Δεν θα του βρούμε πουθενά λέξεις που δεν έχουν σημασία ή βάρος. Ίσως για αυτό άνθρωποι που συνήθισαν να αντικρίζουν την ποιητική γλώσσα όπως την καθημερινή μας κουβέντα, είπαν τον Αντωνίου σκοτεινό. Στην καθημερινή μας κουβέντα λέμε άπειρα πράγματα χωρίς σημασία. Ενώ στον ποιητικό λόγο τίποτα δεν μπορεί να ζήσει χωρίς σημασία, ούτε και η παραμικρή λεπτομέρεια..."  "...H ουσία της ποίησης του Αντωνίου ανάγεται σ' ένα αιώνιο θέμα. Θέμα παμπάλαιο, αφού είναι το ίδιο με το θέμα της Οδύσσειας. Θέμα πανελλήνιο, αφού ο Έλληνας είναι ο πιο ταξιδεμένος άνθρωπος του κόσμου. Το θέμα αυτό είναι η μοίρα του ανθρώπου που ταξιδεύει..." "... Σπάνια ήθελε να δημοσιέψει. Κάποτε που ταξίδευα μαζί του τον παρακολουθούσα πώς έγραφε. Τους στίχους του τους σημείωνε πάνω στο κουτί των σιγαρέτων του. Τους ξαναδούλευε άπειρες φορές μες στο μυαλό του. Κι έπειτα, πολύ αργότερα, όταν έφτανε στο λιμάνι, τους αντέγραφε. Θυμάμαι την πρώτη φορά που μου έδειξε την καμπίνα του. Σε μια γωνιά ήταν στοιβαγμένα άπειρα αδειανά κουτιά σιγαρέτων. Ήταν τα χειρόγραφά του...". Από τις Δοκιμές, τόμος πρώτος, σ. 170-172. Ο Δ. Ι. Αντωνίου. Βηρυττός 1955. Από το φωτογραφικό αρχείο του Γ. Σεφέρη. (βλ. Οι φωτογραφίες του Γιώργου Σεφέρη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2000, σ. 112). Ο Γιώργος Σεφέρης είχε αφιερώσει στο φίλο του ποιητή Δ. Ι. Αντωνίου το ποίημα με το ναυτικό τίτλο Σιρόκο 7 Λεβάντε από τη συλλογή Τετράδιο Γυμνασμάτων Σιρόκο 7 Λεβάντε Στὸν Δ. Ι. Ἀντωνίου Πράγματα ποὺ ἀλλάξαν τὴ μορφή μας βαθύτερα ἀπ᾿ τὴ σκέψη καὶ περισσότερο δικά μας ὅπως τὸ αἷμα καὶ περισσότερο βυθίσανε στὴν κάψα τοῦ μεσημεριοῦ πίσω ἀπὸ τὰ κατάρτια Μέσα στὶς ἁλυσίδες καὶ στὶς προσταγὲς κανεὶς δὲ θυμᾶται Οἱ ἄλλες μέρες οἱ ἄλλες νύχτες σώματα, πόνος καὶ ἡδονὴ ἡ πίκρα τῆς ἀνθρώπινης γύμνιας κομματιασμένη πιὸ χαμηλὴ κι ἀπὸ τὶς πιπεριὲς σὲ σκονισμένους δρόμους καὶ τόσες γοητεῖες καὶ τόσα σύμβολα στὸ τελευταῖο κλωνάρι στὸν ἴσκιο τοῦ μεγάλου καραβιοῦ ἴσκιος ἡ μνήμη. Τὰ χέρια ποὺ μᾶς ἄγγιξαν δὲ μᾶς ἀνήκουν, μόνο βαθύτερα, ὅταν σκοτεινιάζουν τὰ τριαντάφυλλα ἕνας ρυθμὸς στὸν ἴσκιο τοῦ βουνοῦ, τριζόνια νοτίζει τὴ σιωπή μας μὲς στὴ νύχτα γυρεύοντας τὸν ὕπνο τοῦ πελάγου γλιστρώντας πρὸς τὸν ὕπνο τοῦ πελάγου. Στὸν ἴσκιο τοῦ μεγάλου καραβιοῦ τὴν ὥρα ποὺ σφύριξε ὁ ἐργάτης ἄφησα τὴ στοργὴ στοὺς ἀργυραμοιβούς. Πήλιο, 19 Αὐγούστου 1935 Για το ποίημα, βλ. http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/george_seferis/various.htm#ΣΙΡΟΚΟ_7_ΛΕΒΑΝΤΕ

Ενδεικτική Βιβλιογραφία για τη ζωή και το έργο του Δ.Ι.Αντωνίου • Αργυρίου Αλεξ., «Δ.Ι.Αντωνίου», Η ελληνική ποίηση · Νεωτερικοί ποιητές του Μεσοπολέμου, σ.200-201 (της εισαγωγής) και 298 (της ανθολογίας). Αθήνα, Σοκόλης, 1979. • Ασλανίδης Ε.Γ., «Για μια φράση πριν απ’ τις Ινδίες», Η λέξη48, 10/1985, σ.797-801. • Βούρτσης Ι.Μ., «Ο ποιητής Δ.Ι.Αντωνίου», Ο Πολίτης43, 7/1981, σ.74-75 και 76-78. • Βούρτσης Ι.Μ., Βιβλιογραφία Δ.Ι.Αντωνίου. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1982. • Ελύτης Οδυσσέας, Ανοιχτά Χαρτιά, σ.287-288, 291-292, 302-303, 310,399. Αθήνα, 1974. • Θέμελης Γιώργος, «Δ.Αντωνίου», Η νεώτερη ποίησή μας, σ.88-89. Αθήνα, Φέξης, 1963. • Καραντώνης Ανδρέας, «Δημήτριος Ι. Αντωνίου», Φυσιογνωμίες· Τόμος δεύτερος, σ.271-287. Αθήνα, Παπαδήμας, 1977. • Μιχαηλίδης Κ.Μ., «Η νεοελληνική λογοτεχνία στα τελευταία είκοσι χρόνια», Μακεδονικές Ημέρες3, 3/1938, ετ.Στ΄, σ.101. • Μυλωνογιάννης Γ.Μ., «Η νεοελληνική λογοτεχνία στα τελευταία είκοσι χρόνια», Μακεδονικές Ημέρες2, 2/1938, ετ.Στ΄, σ.55. • Παπανικολάου Μ., «Ανοιχτή επιστολή στον Κλ.Παράσχο», Νεοελληνικά Γράμματα167, 10/2/1940, σ.4. • Ο Ποιητής Δ.Ι.Αντωνίου · Άρθρα: Γ.Σεφέρη, Ζ.Λορεντζάτου, Κλ.Παράσχου, Γ.Μ.Μυλωνογιάννη, Κ.Δ.Τσάτσου, Γ.Θεοτοκά, Α.Καραντώνη. Αθήνα, τυπ. Φ.Κωνσταντινίδη & Κ.Μιχαλά, 1961. • Πολίτης Κ., «Η νεοελληνική λογοτεχνία στα τελευταία είκοσι χρόνια», Μακεδονικές Ημέρες1, 1/1938, ετ.Στ΄, σ.13. • Σαραντάρης Γ., «Η νεοελληνική λογοτεχνία στα τελευταία είκοσι χρόνια», Μακεδονικές Ημέρες1, 1/1938, ετ.Στ΄, σ.15. • Σεφέρης Γ., «Διάλογος πάνω στην ποίηση», Τα Νέα Γράμματα 8-9, 8-9/1938, σ.634 (ανατύπωση στο ΔοκιμέςΑ΄, σ.366. Αθήνα, 1974). • Σεφέρης Γ., «Σιρόκο 7 Λεβάντε [Ποίημα του Δ.Ι.Αντωνίου]», Τετράδιο Γυμνασμάτων 1928-1937, σ.23. Αθήνα, 1940. • Σταμάτης Κώστας Μιχ., «Δημήτριος Ι. Αντωνίου», Νέα Εστία135, 15/4/1994, ετ.ΞΗ΄, αρ.1603, σ.546-547. • Χατζηφώτης Ι.Μ., «Αντωνίου Δημήτριος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας2. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ. • Χριστιανόπουλος Ντίνος, «Η παρουσίαση ελλήνων ποιητών από τον Kimon Friar, στο περιοδικό “Poetry”», Νέα Αλήθεια, 15/1/1953. • χ.σ., «Αντωνίου Δημήτριος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό1. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1983. • Miller Henry, Ο Κολοσσός του Μαρουσιού · μετάφραση Α.Καραντώνη, σ. 35-37, 40, 210. Αθήνα, 1974. • Pontani F.M., «Η σύγχρονη ελληνική ποίηση», Ο Αιώνας μας 6, 7/1951, ετ.Ε΄, σ.119. (μετάφραση της Ρ.Μπούμη - Παπά). • Vitti Mario, Η γενιά του ’30 · Ιδεολογία και μορφή, σ.218. Αθήνα, 1977. Αφιερώματα περιοδικών • Κανάλι 14, αρ.7, 1-2/1982. • Μανδραγόρας 8-9, 7-12/1995. Δ. Ι. Αντωνίου, Ποιήματα, επιμέλεια Μ. Μαυρολέων, εκδ. Ερμής, Αθήνα 1998. Ποιήματα του Δ. Ι. Αντωνίου από την παραπάνω έκδοση μπορείτε να βρείτε αναρτημένα στο Σπουδαστήριο του Νέου Ελληνισμού. Βλ. http://www.snhell.gr/anthology/writer.asp?id=78 Το επιστημονικό ενδιαφέρον για το έργο του Δ.Ι.Αντωνίου παραμένει ζωντανό.  Αυτό φαίνεται από την παραπάνω έκδοση: Δ. Ι. Αντωνίου, Ποιήματα, έκδ. Σπουδαστήριο του Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 2010 (δημοσιευμένα ποιήματα και ποιήματα από το αρχείο του ποιητή που δεν έχουν δημοσιευτεί μέχρι σήμερα). Για τη βιογραφία του Δ. Ι. Αντωνίου, βλ. http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=105

Xαϊκού στην ελληνική ποίηση: Χαϊκού του Δ. Ι. Αντωνίου

Δ. Ι. Αντωνίου (1906-1994), ο ποιητής των χαϊκού

   Πιστεύω ότι είναι από τα μελωδικότερα και πιο λυρικά χαϊκού της νεοελληνικής ποίησης. Προέρχονται από το βιβλίο του Δ. Ι. Αντωνίου, Χάι-Κάι και Τάνκα, εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 1972.  Για το βιβλίο αυτό ο Αντωνίου τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο κρατικής ποίησης (1972). Το βιβλίο αποτελείται από δύο μέρη: από τα Χάι-Κάι και τα Τάνκα

 Από τα Χάι Κάι της περιόδου 1938-1941 σας αφιερώνω κάποια αγαπημένα μου.

1.

Ύπνος του νερού

στα μάτια σου κοιμάται

το χρυσό βράδι.

2.

Χορεύουν πιάτα

χρυσά στο κύμα πάνω,

χίλια φεγγάρια.

10.

Ήρθα από μακριά

φεύγοντας επήρα

την απόστασή μου.

27.

Στη βαθειά νύχτα

τ' άσπρο τούτο γιασεμί

σου ζωγραφίζω.

28.

Στη νύχτα, σκοποί,

μουσικές που χάσαμε 

σ΄όλη τη μέρα.

29.

Για να μη σβήσει

γράφω στο νερό τούτο:

 έν' άστρο πέφτει!..

31.

Μες στα λουλούδια

μαργαριτοβρέχει

καθώς μιλάνε...

33.

Είχα κρατήσει

του καλοκαιριού τα άνθη

μες στο χειμώνα.

34.

Στη μαύρη νύχτα

ζωγραφίζω γιασεμιά

να ξημερώσει.

Το 2010 κυκλοφόρησε από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού το βιβλίο με τον τίτλο Ποιήματα του Δ. Ι. Αντωνίου, όπου περιέχεται το δημοσιευμένο και αδημοσίευτο έργο του "χαμηλόφωνου" ποιητή.

Ματσούο Μπασό, Μόνο τα όνειρά μου ταξιδεύουν: Χαϊκού του Ιάπωνα ποιητή Ματσούο Μπασό

Ματσούο Μπασό, Μόνο τα όνειρά μου ταξιδεύουν

Παραθέτω κάποια ποιήματα χαϊκού του φημισμένου Ιάπωνα ποιητή Ματσούο Μπασό.

Ματσούο Μπασό (1643-1694): Κορυφαίος Ιάπωνας ποιητής και Βουδιστής μοναχός. Γεννήθηκε στο Ουένο της επαρχίας Ίγκα και καταγόταν από οικογένεια χαμηλόβαθμων Σαμουράι. Θεωρείται ο πρώτος μεγάλος ποιητής των Χαϊκάι Ρένγκα και των Χαϊκού. Στα τέλη του 17ου αιώνα (ίσως γύρω στα 1680) εισηγήθηκε το ποιητικό είδος Χαϊκού (σύντομο ποίημα 15 στίχων), που θεωρείται η πιο χαρακτηριστική έκφραση του ιαπωνικού λυρισμού. Ο ίδιος συνέθεσε χιλιάδες Χαϊκού, από τα οποία όμως σώθηκαν ελάχιστα.Το Χαϊκού προήλθε από την αυτονόμηση του πρώτου δεκαπεντασύλλαβου στίχου των ποιημάτων Χαϊκάι Ρένγκα. Ο Μπασό διέδωσε τα Χαϊκού στην Ιαπωνία και τα έκανε ιδιαίτερα δημοφιλή.

Πάει κι αυτό το φθινόπωρο.
Ένα σύννεφο κι ένα πουλί
μεγαλύτερος.

Λυσσομανούσε παγωνιά
το φθινόπωρο όλη νύχτα
πίσω από τα βουνά.

Sesshu, Τοπία φθινοπώρου και χειμώνα. Περίοδος Muromachi. 15ος αιώνας. Εθνικό Μουσείο του Τόκυο (Tokyo National Museum)

Το φθινόπωρο
τσιρίζει ψύχρα
κάθε φορά που ανοίγει πόρτα.

Ξεπάγιασαν φθινόπωρο
στα χείλια μου
οι λέξεις.

Ο Μπασό εργάστηκε για ένα διάστημα ως δάσκαλος καλλιγραφίας κοντά σ' ένα νεαρό Ιάπωνα άρχοντα με τον οποίο συνδέθηκε με στενούς δεσμούς φιλίας. Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του φίλου και εργοδότη του, βαθύτατα θλιμμένος από την απώλεια, απαρνήθηκε την κοσμική ζωή, εγκατέλειψε την πατρίδα του και άρχισε να περιπλανιέται. Λένε ότι κάποια στιγμή  απομονώθηκε σ' ένα βουδιστικό μοναστήρι στο Κυότο όπου σπούδασε φιλοσοφία και ποίηση. Στη συνέχεια άρχισε να γίνεται γνωστός για τα ποιήματά του και ζούσε από τις χορηγείες φίλων και τις προσφορές των μαθητών που συγκεντρώνονταν γύρω του.

Φεύγω κι αφήνω πίσω μου
δύο φθινόπωρα αγάπη.

Παράξενο λουλούδι
ο ουρανός του φθινοπώρου.

Ένας έρημος δρόμος:
νυχτώνει.

Κάποτε, κάποτε, τα σύννεφα
θέτουν εκτός υπηρεσίας
τους ρεμβαστές του φεγγαριού.

Sakai Hoitsu, Λουλούδια καλοκαιριού και φθινοπώρου. Περίοδος Edo, 1821. Εθνικό Μουσείο του Τόκυο (Tokyo National Museum)

Βγες έξω να δεις
πως ανθίζουν τα λουλούδια
στη φτώχεια.

Μετά το 1680 ο Μπασό αποτραβήχτηκε σε μια καλύβα στα περίχωρα του Έντο (το παλιό Τόκυο), και στο κατώφλι της φύτεψε μια μπανανιά (basho), που έγινε σύμβολο της ποιητικής του ευαισθησίας και του χάρισε το όνομα Μπασό με το οποίο καταξιώθηκε. Ζούσε ως ερημίτης, αφιερωμένος στην παράδοση του Ζεν, και περιηγήθηκε στις πιο απόμακρες επαρχίες της χώρας, γράφοντας τα γνωστά ταξιδιωτικά του ημερολόγια, τα οποία είναι αυτοβιογραφικά κείμενα που χαρακτηρίζονται από διεισδυτική παρατήρηση, θρησκευτικό στοχασμό και συνδυάζουν την ευγένεια του στίχου και τη λεπτότητα της ζωγραφικής. Ο Μπασό αρρώστησε και πέθανε το 1694 κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στην Οζάκα.

Αρρώστησα.
Μόνο τα όνειρά μου
συνεχίζουν το ταξίδι
σ' αυτήν την ερημιά.
(είναι το τελευταίο Χαϊκού που έγραψε Μπασό, λίγο πριν πεθάνει)

Τα χαϊκού προέρχονται από το παραπάνω βιβλιαράκι: Ματσούο Μπασό, Μόνο τα όνειρα μου συνεχίζουν (59 χαϊκού), Εισαγωγή-Μετάφραση-Επίλογος Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ερατώ, Αθήνα 2002.

http://www.bashouan.com/Database/Tenji/bsTenji_f.htm

http://www.wul.waseda.ac.jp/kotenseki/ga_edo/edo100_table.html
http://www.tnm.jp/modules/r_collection/index.php?controller=dtl&colid=A11189.2&t=type&id=11
http://www.tnm.jp/modules/r_collection/index.php?controller=dtl&colid=A1398&t=type&id=11
http://el.wikipedia.org/wiki/Ματσούο_Μπασό
http://www.perizitito.gr/persons.php?personid=53842
http://en.wikipedia.org/wiki/Matsuo_Bashō
http://www.big.or.jp/~loupe/links/ehisto/ebasho.shtml
http://carlsensei.com/classical/index.php/author/view/1