Το χιόνι στην ποίηση. Ένα ποίημα του Ανέστη Ευαγγέλου

Το χιόνι στην ποίηση

Καθώς κοιτάζω το χιόνι από το παράθυρό μου, θυμάμαι το ποίημα ενός αγαπημένου ποιητή, του Ανέστη Ευαγγέλου. Ποίημα συνειρμών και ανάκλησης μνήμης της χαμένης αθωότητας της παιδικής ηλικίας. Το τώρα γίνεται τότε...  Το ποιητικό υποκείμενο υπερβαίνει την πραγματικότητα των χιονισμένων εικόνων και κινείται σε ατμόσφαιρα μυστηρίου, σχεδόν μεταφυσική, αποδίδοντας στο χιόνι-ένα φυσικό φαινόμενο-υπερφυσικές ιδιότητες...

Vilhelm Kyhn (1819-1903), Όνειρα ημέρας. Ιδιωτική Συλλογή. Ο Kyhn είναι Δανός ζωγράφος του εθνικού ρομαντισμού.

Ανέστης Ευαγγέλου, Το χιόνι

Στον Κρίτωνα Ζωάκο

Χιονίζει πάλι σήμερα.

Απ’ το παράθυρό μου

βλέπω τα δέντρα, τις στέγες των αντικρινών

σπιτιών, όλα μες στ’ άσπρα.

Θυμάμαι

ένα πρωί, σαν ήμασταν παιδιά -χαράματα ήταν

κι έτσι και τότε χιόνιζε- βγαίνω στον κήπο

και βρίσκω τ’ αδερφάκι μου.

Είχε ανοίξει

μια τρύπα μες στο χιόνι κι είχε μπει

μέσα κι έπαιζ’ εκεί με τ’ αρκουδάκι του.

Τι κάνεις

εδώ, του λέω, μονάχος, δεν κρυώνεις;

Δεν θα ξαναγυρίσω σπίτι σας, άκουσα τη φωνή του

οδυνηρά αινιγματική, γεμάτη πείσμα

και μια κακία που δε θα λησμονήσω

-κι έλαμπαν στο μισόφωτο τα ωραία του μάτια,

για ν’ απομείνει εκεί στους άθλιους πάγους

για ν’ απομείνει εκεί ανεξήγητα

παρ’ όλες έκτοτε τις συνεχείς εκκλήσεις μου.

Τη μέρα εκείνη μίσησα το χιόνι

κι ορθός, σε στάση προσοχής, μπρος στ’ αδερφάκι μου

ορκίστηκα να το πολεμώ μέχρι θανάτου.

Αυτά ήτανε τα πρώτα μου μαθήματα

πολύ προτού μάθω την αλφαβήτα.

Αργότερα,

όσο ο καιρός περνούσε κι ένιωθα

να μου έχει δωρηθεί από τους θεούς

της ομιλίας η χάρη, είναι γνωστό το χιόνι

πως όχι μόνο το κατάγγειλα με χίλιους τρόπους

παρά πως του αφιέρωσα για να το στιγματίσω

τις πιο παράφορες, πιο ρωμαλέες στροφές της ποίησής μου.

Σήμερα ωστόσο,

μισό σχεδόν αιώνα απ’ το πρωί εκείνο

των πρώτων παιδικών μου χρόνων,

χιονίζει πάλι.

Απ’ το παράθυρό μου

βλέπω τα δέντρα, τις στέγες των αντικρινών

σπιτιών, όλα μες στ’ άσπρα.

Πέφτει το χιόνι τώρα και σκεπάζει

με μια δική του απόρρητη δικαιοσύνη

τις πράξεις και τις παραλείψεις μας

τις χαρές και τις λύπες μας

τα μεγαλόπνοα σχέδια και τις μικρότητές μας

τους έρωτες

τις φιλίες

τα λάθη μας και τις εξάρσεις.

Κατευνάζει την αλαζονεία∙

διδάσκει την ισότητα∙

χορηγεί την ειρήνη.

Χιόνι της Ευσπλαχνίας -όχι της Ορφάνιας.

Χιόνι της Συγκατάβασης -όχι της Τιμωρίας.

Χιόνι της μυστικής αγάπης πια.

Από την ποιητική συλλογή Χιόνι και Ερήμωση, Το χιόνι (1987-1990)

Για το ποίημα του Ανέστη Ευαγγέλου, 

βλ. Ανέστης Ευαγγέλου, Ποιήματα (1956-1993), Εκδόσεις Καπάνι, 

Θεσσαλονίκη, σσ. 253-256.

https://en.wikipedia.org/wiki/Vilhelm_Kyhn
http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2011/old-master-19th-century-european-art-n08715/lot.236.lotnum.html

Το φως του Ανέστη Ευαγγέλου και η Ελπίδα του Edward Burne Jones

Το φως και η Ελπίδα

Edward Burne Jones, Spes ή Ελπίδα. 1871. Dunedin Public Art Gallery.

..Θέλω να γράψω κάτι αισιόδοξο σήμερα. Για αυτό, θυμήθηκα τους στίχους του Γιάννη Ευαγγέλου.

Ανέστης Ευαγγέλου, Το φως

Και στα πιο σκοτεινά λαγούμια

τα πιο βαθιά

τα πιο λησμονημένα

έρχεται κάποτε

ωσάν σε διάλειμμα

κι όταν κανείς πια τίποτε δεν περιμένει

θαυματουργό

παρήγορο

το φως.

Από τη συλλογή Το διάλειμμα (1976)

Edward Burne Jones, Η ελπίδα. 1896. Museum of Fine Arts. Boston.

Βλ. Ανέστης Ευαγγέλου, Τα ποιήματα (1956-1993), εκδ. Καπάνι, Αθήνα 2007.
http://www.mfa.org/collections/object/hope-32751
http://74.50.55.146/search.do?view=detail&page=1&id=26586&db=object

Μ' ελαφρά βήματα. Ένα ποίημα αγάπης από τον Ανέστη Ευαγγέλου

Ποίημα για την αγάπη: Ανέστης Ευαγγέλου, Μ' ελαφρά βήματα

  Το τρυφερό ποίημα του γλυκύτατου ποιητή Ανέστη Ευαγγέλου "Μ᾽ελαφρά βήματα" θέλω εδώ και καιρό να μοιρασθώ μαζί σας. Ήρθε λοιπόν η ώρα της αναρτησης. Aς το διαβάσουμε πλαισιωμένο με πίνακες ζωγραφικής δύο Προραφαηλιτών καλλιτεχνών: του Frank Dicksee και της Μαρίας Σπάρταλη Στίλμαν.

Frank Dicksee (1853-1928), Ένα ευαίσθητο φυτό. Ιδιωτική Συλλογή. Φροντίζει με προσοχή το "ευαίσθητο" φυτό...

Μ' ελαφρά βήματα έρχεται η αγαπημένη μου,

χαράματα, όταν ξυπνάνε τα πουλιά.

Την παίρνει 

αγιάζι τρυφερό, το εύθραυστο σώμα,

κι έρχεται να συνάξει τ' άνθη

κι ανάμεσα στη χλόη να πλανηθεί

κι απ' την πηγή

γαλάζιο, αμόλυντο, να πιει νερό.

Μ' ελαφρά βήματα έρχεται η αγαπημένη μου

κι εγώ,

το πιο τρελό από τα πουλιά, την τραγουδώ.

Μαρία Σπάραλη Στίλμαν, Ταΐζοντας τα περιστέρια στην αγροικία της περιοχής της Οξφόρδης. Ιδιωτική Συλλογή.

...και  μία "art nouveau" εικόνα-καρτ ποστάλ της Ελ. Σονρέλ. 

Ελίζαμπεθ Σονρέλ, γυναίκα στον κήπο με λουλούδια. 1900-1901. Ιδιωτική Συλλογή.

Βλ. Ανέστης Ευαγγέλου, Τα ποιήματα, 1956-1993, εκδόσεις Καπάνι, 2007

http://www.christies.com/lotfinder/drawings-watercolors/sir-frank-dicksee-pra-the-sensitive-plant-5318366-details.aspx
http://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=30647&size=large

Ποιήματα για τη μητέρα και την ποίηση. Ανέστης Ευαγγέλου

Ανέστης Ευαγγέλου, Μην απορείς, μητέρα

   Θα συνεχίσω με ποιήματα για τη μητέρα. Ένα ποίημα-δραματικός μονόλογος, ένα ποίημα-εξομολόγηση ενός αγαπημένου ποιητή, ενός βαθύτατα ανθρωπιστή ποιητή, του Ανέστη Ευαγγέλου.  Το ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται στη μητέρα του και απολογείται για τα ποιήματά του. Μιλώντας για τα ποιήματα, μιλά και για τον εαυτό του... 

   Είναι, λοιπόν, ένα ποίημα για τη μητέρα, αλλά και για την ποίηση και τον ποιητή... 

J. McNeill Whistler, Πορτραίτο της μητέρας του καλλιτέχνη. 1871. Μουσείο του Ορσέ. Παρίσι.

Μην απορείς, μητέρα, μην τρομάζεις

τούτα τα ποιήματα διαβάζοντας. Θα τα βρίσκεις, βέβαια,

λίγο στενάχωρα, σάμπως να θέλουν

από τις λέξεις μέσα να βγουν. Ίσως, ακόμα,

το γιο σου μέσα τους να μην αναγνωρίζεις. Κι όμως

δικά του είναι, μητέρα· αυτόν εικονίζουν.

Πάσχουν κι αυτά όπως κι αυτός από ασφυξία,

χάνονται μέσα τους, γυρίζουν, επιστρέφουν,

πάσχουν να βγουν από τις λέξεις όπως κι εκείνος

πάσχει να βγει από το πετσί του μέσα.

Μην απορείς, μητέρα, μην τρομάζεις· προ παντός

μη σε κυριέψει απελπισία· κάτι στηρίζει

το γιο σου, που εσύ δε βλέπεις:

μέσα του, από τα πόδια ως την κορφή, είναι μια κολόνα

που τον στυλώνει, τον κρατά μ’ όρθιο το κεφάλι,

που τον ψυχώνει, βήμα με βήμα, αγκώνα με αγκώνα,

μέσ’ απ’ ερείπια ν’ ανοίγει δρόμο και να προχωράει.

Από τη συλλογή Περιγραφή εξώσεως (1960)  Βλ. και Ανέστης Ευαγγέλου, Τα ποιήματα (1956-1986), εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1988.

Alice Bally, Το πορτραίτο της μητέρας μου. 1900. Μουσείο Πολιτισμού και Ιστορίας. Γενεύη.

https://anestisevangelou.wordpress.com/

http://www.ville-ge.ch/musinfo/bd/mah/collections/detail.php?ret=authors&letter=B&adv_auteur=Alice+Bailly&page=1&pos=5&id=1294770

http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/portrait-of-the-artists-mother-2976.html

Τώρα να γίνεις ταπεινός. Ένα ποίημα του Ανέστη Ευαγγέλου

 Επειδή μου θυμίσατε έναν πραγματικά εξαιρετικό ποιητή που θεωρείται ότι ανήκει στη δεύτερη μεταπολεμική γενιά ποίησης, τον Ανέστη Ευαγγέλου (1937-1994), σήμερα το πρωί ξαναδιάβασα τα ποιήματά του. Ιδού, λοιπόν, ένα από τα ποιήματά του, που αγαπώ πολύ.

Ανέστης Ευαγγέλου, Τώρα να γίνεις ταπεινός

Τώρα να γίνεις ταπεινός, ν' αφήσεις

τη μάταιη σοφία των βιβλίων και στης πράξης

το μεγάλο σχολείο να μαθητέψεις.

                                                Εκεί να δεις

πόσο λίγο μετρούν, πόσο φτωχά φαντάζουν

όλα τα χρόνια που έχασες γνώσεις μαζεύοντας,

όλα σου τα χαρτιά μαζί πως δεν βαραίνουν

στη δίκαιη πλάστιγγα που όλους τελικά θα μας μετρήσει

-όχι την υπερβατική εκείνη αλλά την άλλη,

την πιο ταπεινή, που καθημερινά, ωστόσο, μας ελέγχει-

όσο μια μόνο απλή χειρονομία ζεστής

αλληλεγγύης προς τ' αδέλφια σου, μια ανώνυμη,

ανάμεσα σε χιλιάδες παρόμοιες ολόγυρά σου,

πράξη θυσίας.

Από την ενότητα Το πανδοχείο της συλλογής Απογύμνωση (1979) 

Edvard Munch, Αυτοπροσωπογραφία με αναμμένο τσιγάρο. 1895. Εθνική Πινακοθήκη του Όσλο.

Edvard Munch, Πρωινό. 1884. Mουσείο του Munch στο Bergen.

http://www.translatum.gr/forum/index.php?topic=8467.0

http://www.wikiart.org/en/App/Painting/ViewByContentId/185435

http://www.nasjonalmuseet.no/en/collections_and_research/our_collections/edvard_munch_in_the_natonal_museum/Self-Portrait+with+Cigarette%2C+1895.b7C_wljWXL.ips

http://www.wikiart.org/en/edvard-munch/morning-1884

http://kodebergen.no/en/article/munch-museum-bergen