Σαπφώ. Ποιήματα για τη σελήνη

 Σαπφώ. Για τη Σελήνη.

 Το σεληνόφως και οι αστερόεσσες νύχτες υπήρξε κατεξοχήν αγαπημένο θέμα των ποιητών και των καλλιτεχνών του ρομαντισμού. Αμέτρητα είναι τα έργα των ποιητών, ζωγράφων και μουσικών στα οποία αποτυπώνονται εικόνες από σεληνόφωτες βραδιές. Το θέμα έχει εμπνεύσει και τους Αρχαίους Έλληνες λυρικούς ποιητές. Στον παρακάτω πίνακα του γνωστού Ρώσου ζωγράφου Ivan Aivazovsky (1817-1900) απεικονίζονται οι λυρικοί ποιητές της κλασικής ελληνικής αρχαιότητας να ατενίζουν τη θάλασσα υπό το σεληνόφως σε μία παραλία της Αρχαίας Ελλάδας.

Ivan Aivazovsky (1817-1900), Kλασικοί ποιητές σε μία σεληνόφωτη παραλία της Αρχαίας Ελλάδας, 1886. Οι ακτίνες της ολόγεμης σελήνης φωτίζουν τη θάλασσα... Ο Ιvan Aivazovsky έχει απεικονίσει αριστοτεχνικά σε πολλά έργα του στιγμιότυπα από δραματικές σεληνόφωτες βραδιές σε θαλασσινά τοπία.

Ivan Aivazovsky, Ιστιοφόρο σε ήρεμη θάλασσα υπό το σεληνόφως. 1897.

Καθώς προχωρά, λοιπόν, η σεληνόφωνη νύχτα με την πανσέληνο του Αυγούστου, επέλεξα κάποιους στίχους της αρχαίας λυρικής ποιήτριας Σαπφούς για την "σελάνναν", τη σελήνη. Ας απολαύσουμε τη μαγεία των στίχων και ας αφήσουμε την ατμόσφαιρα ονείρου και μυστηρίου των σεληνόφωτων τοπίων του Ιvan Aivazovsky να μας περιβάλλει...

John William Godward, Ρεμβασμός ή Στην εποχή της Σαπφούς, 1904. 

Οι αρχαίοι στίχοι συνοδεύονται από διάφορες δοκιμές απόδοσης, ανασύνθεσης και παράφρασης στη νέα ελληνική γλώσσα.

Το πρώτο απόσπασμα της Σαπφούς

"ἄστερες μὲν ἀμφὶ κάλαν σελάνναν

ἂψ ἀπυκρύπτοισι φάεννον εἶδος,

ὄπποτα πλήθοισα μάλιστα λάμπηι

γᾶν []

ἀργυρία."

απ. 34 Lobel Page

Ivan Aivazovsky (1817-1900), Σεληνόφωτη βραδιά στη θάλασσα. Δραματική απεικόνιση μίας στιγμής από ένα σεληνόφωτο θαλασσινό τοπίο.  Η θάλασσα ασημίζει από το φως της σελήνης που μόλις διακρίνεται μέσα στα σύννεφα. Στην αμμουδιά μία μοναχική βάρκα...

"κι ὅσ’ ἄστρα γύρω βρίσκονται στὴν ἔκπα

γλη σελήνη παρευθὺς τὸ φωτεινὸ τους πρό

σωπο κρύβουν κάθε φορὰ ποὺ ἐκείνη ὁλόγιο

μη καταλάμπει τὴ γῆ τὴ σκοτεινὴ ἀνεβαί

νοντας ~ ἀσημοκαπνισμένη."

Ανασύνθεση και απόδοση από τον Οδυσσέα Ελύτη

Ιvan Aivazovsky, Νύχτα με φεγγάρι, 1857.

"Τ᾽ αστέρια γύρω απ᾽ τ᾽ όμορφο φεγγάρι

τη φωτεινή θωριά τους πάλι κρύβουν,

όταν γεμάτο λάμπει επάνω (σ᾽ όλη)

τη γη…..

ασημένιο."

σε μετάφραση Ηλία Βουτιερίδη

Ivan Aivazovsky, Νύχτα με φεγγάρι, 1862.

"Τ᾽ αστέρια γύρω στο φεγγάρι τ᾽ όμορφο

πώς κρύβουν όλα τη φεγγοβολή τους,

κάθε φορά που ολόγιομο το φως του

στη γη χαρίζει."

μετάφραση Ι.Θ. Κακριδή

"Τ᾽ αστέρια γύρω από την όμορφη σελήνη, κρύβουν το λαμπρό τους πρόσωπο, όταν αυτή ολόγεμη φέγγει πάν᾽ απ᾽ τη γη… ασημένια."

σε μετάφραση Ι.Ν. Καζάζη

Ivan Aivazovsky, Νύχτα με φεγγάρι στη θάλασσα, 1875.

Ένα ακόμα απόσπασμα της Σαπφούς για τη σελήνη

"δέδυκε μὲν ἀ σελάννα

καὶ Πληΐαδες· μέσαι δὲ

νύκτες, παρὰ δ᾿ ἔρχετ᾿ ὤρα,

ἔγω δὲ μόνα κατεύδω".

Ivan Aivazovsky, Μονοπάτι με φεγγάρι. 1885.

"Η Σελήνη και οι Πλειάδες έδυσαν,

είναι μεσάνυχτα· εποχή, ώρα, νιότη

παρέρχονται κι εγώ κοιμάμαι μόνη."

Aπόδοση K. Καστοριάδη

George Inness, Σεληνόφως, 1885. Weisman Art Museum.  Μία γυναίκα στο σεληνόφως.

"Γρήγορα η ώρα πέρασε, μεσάνυχτα κοντεύουν,

πάει το φεγγάρι πάει κι η Πούλια βασιλέψανε -

και μόνο εγώ κείτομαι δω μονάχη

κι έρημη."

ανασύνθεση και απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη

Οδυσσέας Ελύτης, Σαπφώ. Ανασύνθεση και απόδοση, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1984. O Oδυσσέας Ελύτης γοητεύτηκε από την ποίηση της Σαπφούς και απέδωσε εξαιρετικά τους στίχους της στα νέα ελληνικά

"Πάει το φεγγάρι, η Πούλια σβεί στον ουρανό,

μεσάνυχτα σημαίνει,

περνάν οι ώρες… κι άχ εγώ

μονάχη πλαγιασμένη!"

απόδοση Αλεξάνδρου Πάλλη

"Το φεγγαράκι εμίσεψε

μεσάνυχτα σημαίνει, οι ώρες φεύγουν και περνούν

κι εγώ κοιμάμαι μόνη…."

απόδοση Αργύρη Εφταλιώτη

Childe Hassam, Γυναίκα στο μπαλκόνι. 1888. Κοιτάζει το φεγγάρι. Η σεληνόφωτη βραδιά επιτείνει την αίσθηση της μοναξιάς και την ανάγκη για ερωτική συντροφιά.

Σαπφικόν Παράπονον του Παύλου Νιρβάνα

Πίσω απ’ τον λόφον έγειρεν ερωτικά η Σελήνη,

έσβησε η Πούλια στον γλαυκό της Λέσβος ελαιώνα

και τα γλυκά μεσάνυχτα στρώνουνε γάμου κλίνη…

Ώ σαπφικό παράπονον: “Εγώ καθεύδω μόνα.”

Ιvan Kramskoy, Νύχτα με σεληνόφως, 1880. Tretyakov Πινακοθήκη. Μόσχα.

Aνθολογία Αρχαίας Λυρικής Ποίησης. Ψηφίδες της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα.

Σαπφώ Αποσπάσματα Loeb Classical Library

Ivan Aivazovsky, Κλασικοί ποιητές

Έργα του Ivan Aivazovsky

Ivan Kramskoy, Νύχτα με φεγγάρι

Ivan Aivazvsky, ιστιοφόρο σε ήρεμη θάλασσα σε σεληνόφωτη βραδιά

Ivan Aivazovsky, μία σεληνόφωτη βραδιά στη θάλασσα

John William Godward, Στην εποχή της Σαπφούς

George Inness, Σεληνόφως

Χρονολόγηση ποιήματος στις αρχές του 570 π.Χ.

Mετάφραση του ποιήματος από τον Κ. Καστοριάδη

http://www.aoidoi.org/poets/sappho/sap-2.html

Οδυσσέας Ελύτης-Σαπφώ. Fractalart.

Η Σαπφώ του Ελύτη, Το περιοδικό

https://www.filologikos-istotopos.gr/2018/01/21/sapfo-dedyke-m%E1%BD%B2n-%E1%BC%80-selanna-edyse-to-fengari/

Childe Hassam, Γυναίκα στο μπαλκόνι

Καράβια. Ένα ποίημα του Κωνσταντίνου Χατζόπουλου και πίνακες του Ρώσου Ivan Konstantinovich Aivazovski

Καράβια. 

  Έχει ζωγραφίσει πολύ μεγάλο αριθμό έργων, γύρω στους 6.000 πίνακες, ο Ρώσος Ivan Konstantinovich Aivazovski (1817-1900), o oποίος θεωρείται από τους σημαντικότερους θαλασσογράφους του ρομαντισμού. Οι θαλασσογραφίες του διακρίνονται από  πνεύμα μυστικισμού, ονειρική και μυστηριώδη ατμόσφαιρα, λυρισμό και ποιητικότητα.

 Θαλασσινά τοπία και όψεις των λιμανιών από τα διάφορα ταξίδια του στην Κριμαία και τη Μαύρη Θάλασσα, τον Βόσπορο (Κωνσταντινούπολη), τη Μεσόγειο (Ιταλία, Ελλάδα, Αίγυπτο), μεγάλα ιστιοφόρα και κομψές φρεγάτες που πλέουν την ανατολή και τη δύση, στο φως του ήλιου και της σελήνης, στην ομίχλη και τα σύννεφα, τη μέρα και τη νύχτα, σε ήρεμη και ταραγμένη θάλασσα, αλλά και σεμνές βάρκες και ταπεινά ψαροκάικα είναι τα αγαπημένα του θέματα.  Η ανθρώπινη παρουσία φαντάζει μικρή, ασήμαντη και αδύναμη μπροστά στην απεραντοσύνη και το μεγαλείο της θάλασσας και του ουρανού, ενώ οι απεικονίσεις των καραβιών ανυψώνονται σε εικόνες οραματικές και σύμβολα. 

   Ας δούμε μία επιλογή από το έργο του  και ας διαβάσουμε το ποίημα "Τα καράβια" του συμβολιστή ποιητή Κωνσταντίνου Χατζόπουλου.

                           

                               Ivan Konstantinovich Aivazovski, Στόλος στη θάλασσα. 1838.

Τα καράβια 

Και τα μάτια στο θάμπωμα ανοιχτά
και τα μάτια σα σε όραμα χαμένα,
και τα μάτια στο θάμπωμα πνιχτά
τα καράβια κοιτάζουνε μακριά,
τα καράβια σαν όραμα χαμένα.

Μιάν αυγή είχαν αφήσει τη στεριά,

τα πανιά τους σαν όραμα απλωμένα,

και μπροστά τους γελούσαν τα νερά

και τριγύρο σκιρτούσανε φτερά

στα πανιά τους στον άνεμο απλωμένα.

Ivan Konstantinovich Aivazovski (1817-1900),  Ο πλους του στόλου της Μαύρης Θάλασσας. 1848.

Και ήταν όνειρο εμπρός τους το γλαυκό

και ήταν όνειρο που έφευγαν λευκό,

τα πανιά τους σαν όραμα απλωμένα,

μα στα μάκρη τα βρήκε η καταχνιά

με απλωμένα τα βρήκε τα πανιά

και με απλωμένα απόμειναν πανιά

τα καράβια σαν όραμα χαμένα –

Ivan Konstantinovich Aivazovski, Πρωινό. 1851.

Ivan Konstantinovich Aivazovski, Καράβι το πρωί. 1849.

Χαμένα στην ξένη την αυγή,

στην ασάλευτη ολόγυρα σιγή

μα ασάλευτα απλωμένα σα νεκρά

τα πανιά τους στα ολόθαμπα νερά

τα μάτια κοιτάζουνε μακρά

τα καράβια σαν όνειρα χαμένα

Ivan Konstantinovich Aivazovski,  Στην παραλία. 1843.

Ιvan Konstantinovich Aivazovski, Δύση στην Κριμαία. 1865.

Ιvan Aivazovski, Nύχτα με φεγγάρι. 1857.


https://www.wikiart.org/en/ivan-aivazovsky
https://en.wikipedia.org/wiki/Ivan_Aivazovsky