Η Μαγδαληνή στην ποίηση και τη ζωγραφική. Ένα ποίημα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ και πίνακες των Προραφαηλιτών ζωγράφων

Μαρία Μαγδαληνή. Ένα ποίημα της Κατερίνας Αγγελάκη Ρουκ και εικόνες της Μαρίας Μαγδαληνής από τους Προραφαηλίτες ζωγράφους

Διανύουμε τη Μεγάλη Εβδομάδα για ακόμη μια χρονιά, την Εβδομάδα των Παθών του Κυρίου...Για αυτό, μία ανάρτηση για τη Μαρία Μαγδαληνή, μία γυναικεία μορφή αμφιλεγόμενη, που συνδέεται στενά με τον Χριστό. Ας διαβάσουμε το ποίημα της Αικατερίνης Αγγελάκη-Ρουκ και ας δούμε απεικονίσεις της Μαρίας Μαγδαληνής από τους αγαπημένους μου Προραφαηλίτες ζωγράφους.

  Στο ποίημα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ το ποιητικό υποκείμενο ταυτίζεται με τη Μαρία Μαγδαληνή και ακούμε ένα δραματικό μονόλογο, μία εκ βαθέων εξομολόγηση για τη ζωή της...

Dante Gabriel Rossetti, Μαρία Μαγδαληνή, 1877. Delaware Art Museum, βλ. https://emuseum.delart.org/objects/6458/mary-magdalene?ctx=d0b595523d73484dfdbcca94e4040ef6602e5608&idx=17

Herbert Gustave Schmalz, Μαρία η Μαγδαληνή, ξαφνιασμένη στο δάσος, 1893. Βλ. https://michaelescolme.wordpress.com/2015/01/12/mary-of-magdela-startled-in-a-wood-1856-1935/

Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, Μαγδαληνή, το μεγάλο θηλαστικό 

Περνώ τη ζωή μου

από την κεφαλή της ίδιας πάντα

σκουριασμένης βελόνας

και ράβω, ράβω τα πάθη μου.

Οι ζάρες της κοιλιάς μου

όπως οι δρόμοι της πόλης

η πλατεία με το ηρώον στη μέση

όλα γνωστά

κι εγώ γνωστή μ’ άμαθη

ξέρω μόνο ό,τι είμαι στον έρωτα

ό,τι με νικάει στον έρωτα,

μια κοινοτοπία που τραγουδάει.

Φτιασιδωμένη τις εποχές

αλλάζω υφάσματα

και το σώμα αλλάζει στάση

μπρος στον καιρό

το φουσκώνω κάθε πρωί

κι απομακρύνεται ο πλανόδιος

με το φυσητήρι.

Άρχισα μ’ ένα γαργαλητό

στο κέντρο της παλάμης

καρφί η ατίθαση μύγα

άγγιζε η τριγωνική μουσούδα της

τη σκοτεινή αντιστοιχία

το θυμωμένο σμάρι

το φόβο––σαν της ρίζας.

John Rogers Herbert, Μαρία Μαγδαληνή, 1859. Ο πόνος για το μαρτύριο του Χριστού αποτυπώνεται στο πρόσωπο της μυροφόρου Μαρίας. Βλ. https://victorianweb.org/painting/herbert/paintings/6.html

Και να, σκοινάκι πηδώ στον ουρανό

δειπνώ με τους δαιμόνους

τις μασκαρεμένες αγελάδες

με τα χορταρίσια όνειρα.

Τίποτα δε θ΄αποδείξω

με τη ζωή μου

γι’ αυτό και σ’ ερωτεύτηκα

θηλαστικό μιας προϊστορίας

που θά ‘ρθει

φαρμακωμένη απ΄ τον τόσο σπόρο

μηρυκάζω τα μάταια λόγια

του ρόλου μου

–­–πάντα πως θα πεθάνω σε λίγα χρόνια

παίζω-–

γι’ αυτό και σ’ ερωτεύτηκα.

Dante Gabriel Rossetti, H Μαρία Μαγδαληνή φεύγοντας από το σπίτι της γιορτής. 1857. Tate Britain. Βλ. https://www.tate.org.uk/art/artworks/rossetti-mary-magdalene-leaving-the-house-of-feasting-n02859

Dante Gabriel Rossetti, Η Μαρία Μαγδαληνή στην πόρτα του Σίμωνα του Φαρισαίου, 1858. 

The Fitzwilliam Museum. Cambridge. Στο παράθυρο δεξιά διακρίνεται η μορφή του Χριστού. (βλ. https://fitzmuseum.cam.ac.uk/objects-and-artworks/highlights/2151 και http://www.rossettiarchive.org/docs/s109.rap.html)

Ο χρόνος μας είναι μετρημένος

θα επιζήσουμε κι οι δυο

μετά την αποκαθήλωση

εγώ σέρνοντας

χρονοφαγωμένο το σώμα

κι εσύ με λάμψη πάντα

μέσ’ απ’ τα βαθιά, μωρουδίστικα

τραγούδια του Μεσσία:

“Χριστέ μου

τι όμορφος που είσαι

κι έχεις ένα όνομα

σκληρό σαν το ρετσίνι

μ’ άλλο σκληρό απάνω σου

δεν έχεις.

Πάει η καρδιά σου όμοια

με τη θάλασσα

γύρω απ’ όλα τα νησιά”.

Arthur Hacker, Μαρία Μαγδαληνή και ο Χριστός. Walker Art Gallery. Βλ. https://artuk.org/discover/artworks/christ-and-the-magdalene-98854

Οι γερανοί του λιμανιού

τραβούν τη νύχτα πάνω,

μικρά φτερένια σύννεφα

της θείας γαλάζιας κότας

ανοίγουν τη μέρα στα νησιά.

Σ’ έρημη αποβάθρα

κομμάτι σκοτάδι

πελεκημένη από βράχο σκοτάδι

περιμένω να με πάνε σε κλειστό αμάξι

ή να σπάσω από φως.

George Frederic Watts (British, 1817-1904), Η Μαρία Μαγδαληνή στη βάση του Σταυρού. Walker Art Gallery. Βλ. https://artuk.org/discover/artworks/the-magdalen-at-the-foot-of-the-cross-97322

Πάντα κάτι παλιό είναι γύρω

για να μοιάζεις βγαλμένος

απ΄ τα χαλάσματα

πάντα κάτι μαλακές λουρίδες

έχει το χώμα

για μας τους άστεγους

της τελευταίας ώρας.

Καμιά ανάσταση δεν κάναμε

καμιά αντίσταση

καμιά πράξη

μόνο κουρνιάσαμε

Απελπισμένοι μες στα ρούχα μας

που μας στένευαν στον έρωτα

σιγομουγκρίζαμε με μύτες υγρές

που πάγωναν στην ψύχρα.

Θα φύγεις για τους ουρανούς

θα φύγεις με φως

σαν να μην είχες σώμα

κι ας ονειρευόσουνα το σκοτεινό καμαράκι

του φωτογράφου.

Πας στο χειμώνα των αηδονιών

και με τα δάχτυλα σε στρώνω

σκιά στο δρόμο με τους ευκάλυπτους.

Σε ακουμπώ ολόκληρη

ολόκληρο

και παλεύω να πειστώ για το θάνατό σου

––για τον δικό μου

είναι ακόμα πολύ δύσκολο––

έτσι όπως το απόβραδο

σκουραίνει το κίτρινο

βαραίνει η κρυφή μυρωδιά

κι είναι το άνθος στίγμα μόνο.

Το τσάγαλο θα γίνει αμύγδαλο

το πάθος πίστη

με τον καιρό…

Πίστη καθίζει μέσα μου

με μικρά τινάγματα λατρεύω

ό,τι υπάρχει

κι ό,τι ποτέ δε δύναται.

Τι θεία διαδικασία

η φλεγόμενη βάτος!

καίγεται πάντα

σε τοπίο παρόμοιο με το δέρμα μου

κάτι ανάμεσα στο έρημο κίτρινο

και το βουβό καφέ της ευφορίας.

Πάσχω τότε και συμπάσχω

τον κόσμο

αποκαλύπτεται ξαφνικά η αλήθεια

στα λόγια των πεθαμένων

πιέζω τον αφαλό

και προχωρώ το άδειο.

Με τον έρωτα μαθαίνω

Τι βάρος θα σηκώνεις εσύ πάντα

––θεός ή επισκέπτης;––

μεταλαβαίνω το σώμα σου

το νερωμένο αίμα

γρατσουνισμένη απ’ τα τόσα αντίθετα

θρησκεύομαι τη γοητεία

Το σχήμα των δοντιών σου

στο παλιό μας μήλο.

Είναι ένα βαθούλωμα

που μύρισε λιβάνι,

ό,τι είσαι διαιωνίζεται

ό,τι εγώ σταματάει εδώ

κι έμεινα χνάρι μοναδικό

στις θεϊκές επαναλήψεις.

Frederick Sandys, Μαρία Μαγδαληνή. Γύρω στα 1858. Delaware Art Museum. Βλ., https://emuseum.delart.org/objects/10820/mary-magdalene?ctx=1f46fe9f488679ff983889b0be1ff7937bc34361&idx=27

Για το ποίημα Μαγδαληνή, Το Μεγάλο Θηλαστικό (1974), 

βλ. https://www.kalliopex.com/feature-poet-katerina-anghelaki-rooke/

"Έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά"! Στίχοι του Σαίξπηρ και πίνακες ζωγραφικής με θέμα τη βροχή

 H βροχή στη ζωγραφική με στίχους του Σαίξπηρ

"Με αγέρα και βροχή..." περάσαμε τις προηγούμενες ημέρες...

...επειδή, λοιπόν, έβρεχε καθημερινά, μέρα και νύχτα, αυτές τις ημέρες, θυμήθηκα το στίχο του Σαίξπηρ "έβρεχε η  βροχή, βροχή καθημερινά" ("rain it raineth every day") από τη ρομαντική κωμωδία "Δωδέκατη Νύχτα" ή "Ό,τι θέλετε" που θεωρείται ότι γράφηκε γύρω στα 1601-1602.

Ο στίχος "rain it raineth every day" αποτελεί και τον τίτλο  έργων Βρετανών  ζωγράφων, που εμπνεύστηκαν από το έργο του Σαίξπηρ. To μοτίβο της βροχής επαναλαμβάνεται στο τραγούδι, που λέει στο τέλος του έργου ο Γελωτοποιός (Fest). Σας παραθέτω το τραγούδι σε μετάφραση του Βασίλη Ρώτα. 

Σαίξπηρ Έργα, Δωδεκάτη Νύχτα-Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας. 

Μετάφραση Βασίλη Ρώτα, α΄ έκδοση Ίκαρος, Αθήνα 1949.

Σαν ήμουν ήμουν κούτσικο μωρό
Με χάι χάι μ’αγέρα και βροχή
Τρελό’μουνα κι ανήξερο
Κι έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά

Μα κι όταν εμεγάλωσα καλά

Με χάι χάι μ’αγέρα και βροχή

Χαμίνια κλέφτες ποιος βοηθά

Κι έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά

Κι όταν, αλί μου, μπήκα σε παντρειά

Με χάι χάι μ’αγέρα και βροχή

Με τον καβγά δεν πρόκοψα

Κι έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά

Το βράδυ πάντα πλάγιαζα βαρύς

Με χάι χάι μ’αγέρα και βροχή

Μπεκροπαρέα ολημερίς

Κι έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά

Πάει καιρός που πιάστη η πλάση αυτή

Με χάι χάι μ’αγέρα και βροχή

Κι ας πάει, το δράμα τέλειωσε

Πρόθυμοι για σας εδώ καθημερινά

   Ας δούμε τις απεικονίσεις του στίχου "Έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά" από τρεις Βρετάνους ζωγράφους, του Norman Garstin (1847-1926), του Leonard Campbell Taylor (1874-1969) και του George Frederic Watts (1817-1904).

Norman Garstin (1847-1926), "Έβρεχε  βροχή, η βροχή καθημερινά ". 1889. Penlee House Gallery and Museum. Στην προβλήτα του Penlee της Κορνουάλης μία βροχερή ημέρα! Μία μητέρα με παιδί σε πρώτο πλάνο.

Ο πίνακας του Garstin μου θύμισε τον παρακάτω πίνακα του Αμερικανού Childe Hassam, που απεικονίζει μία βροχερή ημέρα σε δρόμους της Βοστόνης.

Childe Hassam (1859-1935), Βροχερή ημέρα. Βοστόνη. 1885.  Toledo Art Museum. Μία μητέρα και το παιδί της στη βροχή.

Δύο γυναίκες σε περισυλλογή και ονειροπόληση, που βρίσκονται στο εσωτερικό μίας Βικτωριανής εξοχικής κατοικίας μία βροχερή ημέρα, απεικονίζει ο πίνακας του Leonard Campbell Taylor.  Η μία στέκεται στο παράθυρο και κοιτάζει το μουντό τοπίο, κρατώντας ένα βιβλίο, ενώ η άλλη ονειροπολεί έχοντας στην αγκαλιά της μία γάτα, καθισμένη αναπαυτικά στην πολυθρόνα. O τίτλος υπονοεί  ότι βρέχει καθημερινά για μέρες.

Leonard Campbell Taylor (1874-1969), "Έβρεχε η βροχή, βροχή καθημερινά". 1906. 

Κατά κάποιον τρόπο ο πίνακας του Taylor μου θύμισε την ατμόσφαιρα του παρακάτω πίνακα του Αμερικανού Fr. Weston Benson. Στη σκηνή διακρίνουμε μόνο μία νεαρή γυναίκα να κάθεται αναπαυτικά και να διαβάζει μπροστά στο τζάκι. Το παράθυρο μόλις που διακρίνεται στο βάθος του δωματίου...

Frank Weston Benson (1862-1951), Μία βροχερή ημέρα, 1906. Chicago Art Institute.

Τέλος, ένας ακόμα πίνακας για τη "βροχή, που έβρεχε βροχή καθημερινά" του Προραφαηλίτη George Frederic Watts (1817-1904).

George Frederic Watts (1817-1904),  "H βροχή έβρεχε βροχή καθημερινά", 1883.

Norman Garstin, Η βροχή που βρέχει καθημερινά

Child Hassam, Βροχερή Ημέρα. Βοστόνη.

Leonard Campbell Taylor, Η βροχή που βρέχει καθημερινά

Fr. W. Benson, Μία βροχερή ημέρα

George Frederic Watts, H βροχή που βρέχει καθημερινά

Ο μύθος της Αριάδνης στην ποίηση και τη ζωγραφική. Προραφαηλίτες ζωγράφοι και ένα ποίημα του Ν. Καββαδία

Η Αριάδνη στη Νάξο

  Ο αρχαίος ελληνικός μύθος της Αριάδνης, της κόρης του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα και της Πασιφάης, υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής στη δυτική τέχνη.  Είναι πολλές οι απεικονίσεις σκηνών του μύθου από την αρχαιότητα έως και τα νεότερα και σύγχρονα χρόνια.

   O μύθος της Αριάδνης συνδέεται στενά με τον μύθο του Θησέα και του Μινώταυρου (βλ. για τον μύθο language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/crete/page_020.html.). Η Αριάδνη αρνείται την πατρίδα και την αφοσίωση στην οικογένειά της, γιατί ερωτεύεται ένα ξένο, που έρχεται από μακριά για να καταλύσει και να παραβεί τους πάτριους νόμους...Ερωτεύεται και βοηθά τον εχθρό του πατέρα της, τον Θησέα, γιο του βασιλιά της Αθήνας Αιγέα, να  διαφύγει, χάρη στον μίτο της από τον δαιδαλώδη Λαβύρινθο, αφού πρώτα εξουδετερώσει τον Μινώταυρο. Η σωτηρία του Θησέα σημαίνει για την Αριάδνη άρνηση και προδοσία της πατρίδας και της οικογένειάς της...Κυριευμένη από το ερωτικό πάθος, δεν σκέφτεται τα αποτελέσματα της πράξης της... Από την άλλη πλευρά, ο Θησέας, με ευγνωμοσύνη για την ουσιαστική βοήθεια που του πρόσφερε η Αριάδνη, την παίρνει  με το καράβι του μακριά από την πατρίδα της με σκοπό να την παντρευτεί στην Αθήνα... Η μόνη διέξοδος για την Αριάδνη είναι η φυγή από την πατρίδα και την οικογένεια...Η ερωτευμένη γυναίκα ακολουθεί τον ξένο για τον οποίο θυσίασε τη μέχρι τότε ζωή της... Σ' ένα σταθμό του θαλασσινού ταξιδιού, στο νησί Νάξο, ο Θησέας θα την εγκαταλείψει μόνη της στην παραλία...Λένε ότι στο όνειρό του εμφανίστηκε ο Διόνυσος και τον έκανε να λησμονήσει την Αριάδνη, γιατί την ήθελε ο ίδιος...

   Στη Δυτική Τέχνη ιδιαίτερα από την Περίοδο της Αναγέννησης πληθαίνουν αυτές οι απεικονίσεις...

Titian, Βάκχος και Αριάδνη, 1520-23. Εθνική Πινακοθήκη. Λονδίνο. Ο Διόνυσος εμφανίζεται με τη συνοδεία του για να σαγηνεύσει την εγκαταλελειμμένη Αριάδνη. Τελικά, θα την παντρευτεί και την οδηγήσει στον Όλυμπο, στην κατοικία των Θεών, σύμφωνα με μία εκδοχή του μύθου.

  Μία από τις εκδοχές του μύθου που εμπνέει και γοητεύει τους καλλιτέχνες είναι η εγκατάλειψη της Αριάδνης από τον Θησέα στο νησί της Νάξου. Η απόγνωση και απελπισία της εγκαταλελειμμένης Αριάδνης έχει απεικονισθεί πολλές φορές. Η Αριάδνη απεικονίζεται συνήθως κεκλιμένη, σε μία παραλία, ενώ στο βάθος διακρίνεται το καράβι του Θησέα να απομακρύνεται από την ακτή.

Angelica Kaufmann, Η Αριάδνη εγκαταλελειμμένη από τον Θησέα. 1774. Μουσείο Καλών Τεχνών. Χιούστον. 

Η εγκατάλειψη της Αριάδνης σε μία παραλία της Νάξου εμπνέει και τον αγαπημένο "θαλασσινό" ποιητή Νίκο Καββαδία για τους στίχους του ποιήματος "Η Αριάδνη στη Νάξο" που έχει μελοποιηθεί από τον Μιχάλη Τερζή (βλ. http://gerontakos.blogspot.gr/2014/09/blog-post_18.html)

Νίκος Καββαδίας,  Η Αριάδνη στη Νάξο

Με το καράβι του Θησέα
σ’ αφήσαμε στη Νάξο γυμνή, 
μ’ ένα στα πόδια σου
θαλασσινό σκουτί. 

Σε ποιες σπηλιές εκρύφθηκες
και πώς να σε φωνάξω, 
κουστάρω κι όλο με τραβάει
μακριά το γκαραντί.

  Οι Βρετανοί Προραφαηλίτες ζωγράφοι του 19ου αιώνα εμπνεύστηκαν από το μύθο της Αριάδνης και έχουν απεικονίσει σε παραλλαγές τη σκηνή της εγκατάλειψης στην παραλία από τον Θησέα. Επιλέγω κάποιες από αυτές τις απεικονίσεις των ζωγράφων που βρέθηκαν υπό την επιρροή του Προραφαηλιτισμού.

Evelyn De Morgan, Η Αριάδνη στη Νάξο. 1877. Ίδρυμα De Morgan.

George Frederic Watts, Αριάδνη. 1894. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη. Στα πόδια της ο Μινώταυρος...

Edward Reginald Frampton, Η Αριάδνη στη Νάξο. Πριν το 1904.

    Η μοναξιά και η θλίψη της ερωτευμένης γυναίκας από την εγκατάλειψη και την προδοσία του αγαπημένου της, εμπνέει τους ρομαντικούς Προραφαηλίτες που προτιμούν θέματα από αρχαίους μύθους... Ο βίος της Αριάδνης έχει κοινά στοιχεία με τον βίο της Μήδειας...Και οι δύο αρνούνται πατρίδα και οικογένεια για τον έρωτα ενός ξένου και άγνωστου που τον βοηθούν, προδίδοντας τους πάτριους νόμους...και οι δύο γίνονται φυγάδες και ακολουθούν τον αγαπημένο τους στο θαλάσσιο ταξίδι της σωτηρίας...και οι δύο θα εγκαταλειφθούν από αυτόν που ερωτεύθηκαν με πάθος...Για τη Μήδεια, όμως, η κατάληξη είναι τραγική πέρα έως πέρα...

George Frederic Watts, Η Αριάδνη στο Νάξο. 1890. Fogg Μουσείο. Μουσεία Τέχνης του Harvard. Κρατά τον μίτο, ενώ δίπλα της βρίσκεται ο Μινώταυρος που θεωρείται ετεροθαλής αδελφός της.

Edward Burne Jones,  Αριάδνη. 1863-64. Η Αριάδνη κρατά τον μίτο και φορά στεφάνι με άνθη...Λένε ότι, εκτός από τον μίτο, έδωσε στον Θησέα και το στεφάνι αυτό, τα άνθη του οποίου φώτιζαν τον σκοτεινό λαβύρινθο.

Edward Burne Jones, H Αριάδνη στη Νάξο. 1862. Art Gallery of Ontario.

Άραγε την ερωτεύτηκε πραγματικά ο Θησέας; Πάντως ο Διόνυσος την ερωτεύτηκε και της πρόσφερε την αθανασία...

Edward Burne Jones, H Αριάδνη (κρατά το μίτο της). Από το Βιβλίο των Λουλουδιών. 1892-1896. Βρεττανικό Μουσείο. Λονδίνο.

Georg Frederic Watts, Η Αριάδνη στη Νάξο. 1875. Guildhall Πινακοθήκη Τέχνης.

John William Waterhouse, Η Αριάδνη στη Νάξο. 1898. Ιδιωτική Συλλογή. Το καράβι φεύγει, ενώ η Αριάδνη κοιμάται...

Αν και ο Ιρλανδός John Lavery δεν μπορεί να θεωρηθεί Προραφαηλίτης, ωστόσο την ίδια περίοδο απεικονίζει και αυτός την Αριάδνη στη Νάξο...

John Lavery (1856-1941), Αριάδνη, 1886. Απεικονίζεται όρθια, σε δραματική στάση, να κοιτάζει προφανώς το καράβι που φεύγει...

http://gerontakos.blogspot.gr/2014/09/blog-post_18.html

https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/titian-bacchus-and-ariadne
https://useum.org/artwork/Ariadne-Edward-Burne-Jones-1862

http://www.demorgan.org.uk/ariadne-naxos

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_William_Waterhouse_Ariadne.jpg

http://preraphaelitesisterhood.com/images-of-ariadne/

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Flower_Book_(Edward_Burne-Jones)#/media/File:Love_in_a_Tangle_Burne_Jones_Brit_Museum.jpg

http://www.artnet.com/artists/george-frederick-watts/ariadne-92oTgquEg03kS-OIqS8FaQ2

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Flower_Book_(Edward_Burne-Jones)

https://www.wikiart.org/en/george-frederick-watts/ariadne-1890

https://artuk.org/discover/artworks/ariadne-on-naxos-51212

https://www.harvardartmuseums.org/art/230038

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Angelica_Kauffmann,_Ariadne_Abandoned_by_Theseus,_1774.jpg

http://preraphaelitepaintings.blogspot.gr/2011/03/george-frederic-watts-ariadne-in-naxos.html

http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/crete/page_020.html
http://www.artnet.com/artists/john-lavery/ariadne-KlDXBbiMN25fKBt1TGKKUQ2
https://artsandculture.google.com/asset/ariadne/-QEv-IPSWbvDDQ

Ένα ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη για την πανοπλία και πίνακες του Rembrandt και του George Frederick Watts για ιππότες με πανοπλίες

Πανοπλία. Κωνσταντίνου Καβάφη, Αιμιλιανός Μονάη, Αλεξανδρεύς, 628-655 μ.Χ.

   Tελευταία Κυριακή της Αποκριάς σήμερα...κάποιοι ίσως θα φορέσουν μάσκες,  ακόμα και πανοπλίες, για να τηρήσουν το έθιμο... Ή μήπως συμβεί το αντίθετο; Μήπως σήμερα βγάλουν τις μάσκες και τις πανοπλίες που φορούν κάθε μέρα; 

  Σκέφτομαι ότι το απόλυτο αποκριάτικο κοστούμι είναι αυτό της πανοπλίας που κάλυπτε  ολόκληρο το σώμα, από πάνω μέχρι κάτω,  των ευγενών πολεμιστών της αρχαιότητας και των ιπποτών και αριστοκρατών του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης. Δύσκολο να τους αναγνωρίσουν, εάν φορούσαν και την περικεφαλαία με την προσωπίδα...

Ρέμπραντ, Άντρας σε πανοπλία. 1655. Kelvingrove Πινακοθήκη και Μουσείο Τέχνης. Γλασκόβη.

    Θυμήθηκα ένα συμβολικό ποίημα με ειρωνικό τόνο του Κωνσταντίνου Καβάφη, που χρησιμοποιεί ως σύμβολο την "πανοπλία". Το ποιητικό υποκείμενο καλύπτεται πίσω από το επινοημένο πρόσωπο-προσωπείο του Αιμιλιανού Μονάη του Αλεξανδρέως (628-655 μ.Χ.), για να δηλώσει ότι θα δημιουργήσει μία "πανοπλία" για να αντικρύζει τους κακούς ανθρώπους...Το υλικό της πανοπλίας: "με λόγια, με φυσιογνωμία, και με τρόπους"...
   Το  ποίημα  του Καβάφη μου θύμισε τους θλιμμένους ιππότες του Μεσαίωνα που ζωγράφισε ο George Frederick Watts (1817-1904), Βρεττανός συμβολιστής ζωγράφος με επιρροές από τους Προραφαηλίτες ζωγράφους.

George Frederick Watts, Ο ιππότης Galahad. 1862. Fogg Mουσείο Τέχνης. Μουσεία Τέχνης του Harvard. Ο Galahad είναι γνωστός ιππότης του Αρθουριανού επικού κύκλου, ένας από τους ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης του βασιλιά Αρθούρου.

Κωνσταντίνου Καβάφη, Αιμιλιανός Μονάη, Αλεξανδρεύς, 628-655 μ.Χ.

(Από τα αναγνωρισμένα ποιήματα)

Με λόγια, με φυσιογνωμία, και με τρόπους μια εξαίρετη θα κάμω πανοπλία· και θ’ αντικρύζω έτσι τους κακούς ανθρώπους χωρίς να έχω φόβον ή αδυναμία. George Frederick Watts (1817-1904), Ο ιππότης Percival. Ο Percival είναι γνωστός ιππότης του Αρθουριανού επικού κύκλου, ένας από τους ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης του βασιλιά Αρθούρου. Θα θέλουν να με βλάψουν. Aλλά δεν θα ξέρει κανείς απ’ όσους θα με πλησιάζουν πού κείνται η πληγές μου, τα τρωτά μου μέρη, κάτω από τα ψεύδη που θα με σκεπάζουν.— George Frederick Watts (1817-1904), Ιππότης και κόρη. Pήματα της καυχήσεως του Aιμιλιανού Μονάη. Άραγε νάκαμε ποτέ την πανοπλία αυτή; Εν πάση περιπτώσει, δεν την φόρεσε πολύ. Είκοσι επτά χρονώ, στην Σικελία πέθανε.

(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)  George Frederick Watts (1817-1904), O ευτυχισμένος πολεμιστής. 1884. Νέα Πινακοθήκη Τέχνης. Μόναχο. https://en.wikipedia.org/wiki/George_Frederic_Watts http://www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=24&cat=1 https://en.wikipedia.org/wiki/George_Frederic_Watts#/media/File:George_Frederick_Watts,_1860-62,_Sir_Galahad,_oil_on_canvas,_191.8_x_107_cm,_Harvard_Art_Museums,_Fogg_Museum.jpg https://www.wikiart.org/en/george-frederick-watts https://www.wikiart.org/en/george-frederick-watts/happy-warrior https://www.sammlung.pinakothek.de/de/artist/george-frederick-watts/der-glueckliche-krieger http://hoocher.com/George_Frederick_Watts/George_Frederick_Watts.htm https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rembrandt_Man_in_Armour.jpg

Η Ελπίδα της Έμιλυ Ντίκινσον

H Ελπίδα στην ποίηση και τη ζωγραφική

   Ας υποδεχθούμε τη Νέα Χρονιά με Ελπίδα...με το ποίημα της Αμερικανίδας ποιήτριας, Έμιλυ Ντίκινσον και πίνακες ζωγραφικής με θέμα την Ελπίδα.

Edward Burne Jones, Ελπίδα. 1896. Μουσείο Καλών Τεχνών. Βοστόνη.

Η “Ελπίδα” είναι αυτό με τα φτερά –

Που μέσα στην ψυχή κουρνιάζει –

Και μελωδία δίχως λέξεις τραγουδά –

Και που ποτέ – στιγμή – δεν ησυχάζει

Γλυκά – στη Θύελλα – ολόγλυκα ηχεί –

Ανάθεμα στην καταιγίδα που θα κάνει –

Να πάψει το Πουλάκι που ζεστή

Κρατά κάθε καρδιά που ᾽χει αποκάμει –

Στη γη του πάγου τ᾽άκουγα για ώρα –

Και σε νερά ανοίκεια μακρυσμένα –

Μ᾽ακόμα και στης ´Ενδειας τη χώρα,

Ούτ᾽ένα ψίχουλο δεν ζήτησε – από μένα.

Έμιλυ Ντίκινσον, Ποιήματα. Μετάφραση Μαρία Δαμόλη, Εκδόσεις "Γιαλός", Aθήνα 2011, σ. 21.

George Frederic Watts και βοηθοί, Ελπίδα. 1886. Πινακοθήκη Τέιτ Βρετανική. Λονδίνο.
Για τον αλληγορικό αυτόν πίνακα, βλ. https://annagelopoulou.blogspot.gr/2015/01/george-frederic-watts.html

Βικτωριανή Πρωτοχρονιάτικη κάρτα με την ευχή "Μακάρι το φωτεινό ουράνιο τόξο της ελπίδας να ομορφύνει τον Χρόνο". Γύρω στα 1877. Βιβλιοθήκη του Μπίρμιγχαμ.

http://www.mfa.org/collections/object/hope-32751
http://www.tate.org.uk/art/artworks/watts-hope-n01640
http://www.libraryofbirmingham.com/gallerynewyearcards

Ενδυμίων και Σελήνη. Εικόνες από τον μύθο του Ενδυμίωνα

Ενδυμίων και Σελήνη

 Πανσέληνος του Ιουλίου απόψε το βράδυ...Η σελήνη θα φωτίσει με τις ακτίνες της τη νύχτα, και το σεληνόφως θα διεισδύσει στο σκοτάδι...

   Για αυτό, θυμήθηκα τον αρχαίο μύθο του Ενδυμίωνα και της Σελήνης... Συγκεκριμένα, μια παραλλαγή του μύθου που διασώζεται από τον Λατίνο ποιητή  Οβίδιο, η οποία γοήτευσε ποιητές και ζωγράφους με αποτέλεσμα να υπάρχουν διάφορους απεικονίσεις σκηνών του μύθου στην ποίηση και τις εικαστικές τέχνες.

  Θα σας πω, λοιπόν, την ιστορία για τον έρωτα της θεάς Σελήνης μ' ένα κοινό θνητό,  τον όμορφο βοσκό, τον Ενδυμίωνα και θα την πλαισιώσω με εικόνες-σκηνές από αυτό τον μύθο.

Ubaldo Gandolfi, Σελήνη και Ενδυμίων, Γύρω στα 1770. Los Angeles County Mουσείο Τέχνης.

Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή του μύθου,  Ο Ενδυμίων ήταν ένας όμορφος νεαρός βοσκός από την Καρία της Μ. Ασίας, τον οποίο ερωτεύτηκε η κόρη του Δία, η Σελήνη, όταν τον είδε

να κοιμάται αμέριμνος σε μία βουνοπλαγιά μπροστά από την είσοδο ενός σπήλαιου. Παρακάλεσε τον Δία να τον αφήσει να κοιμάται αιώνια, για να μη φθαρεί η ομορφιά του από τα γηρατειά και για να μπορεί να τον επισκέπτεται κάθε βράδυ.

Francesco Solimena, Διάνα και Ενδυμίων. 1705-1710. Walker Πινακοθήκη Τέχνης. Λίβερπουλ. Στο Ρωμαϊκό Πάνθεον η θεά Σελήνη ονομάζεται Διάνα. 

William Stott (1857-1900), Eνδυμίων. Ιδιωτική Συλλογή.

Στο παρακάτω απόσπασμα ο Γιώργος Γεραλής εξιστορεί τον μύθο του έρωτα της Σελήνης με τον βοσκό Ενδυμίωνα.    "...Στο βουνό του Λάτμου, σ’ ένα μυστικό σπήλαιο, κοιμάται ακόμα, από τα πανάρχαια χρόνια, ο ξανθός Ενδυμίων έναν ύπνο αξύπνητο.    Απόβραδο, γύριζε από τα χλοερά βοσκοτόπια με το κοπάδι του. Διαβαίνοντας τη βουνοπλαγιά, έγειρε στο έμπα της σπηλιάς να ξεκουραστεί.    Τότε, πρόβαλε ανάμεσα από μια σκοτεινή φυλλωσιά η θεά Σελήνη. Χαμογέλασε όταν τον είδε και θέλησε να παίξει μαζί του. Τον πλησίασε κι έριξε με δύναμη στα μάτια του μικρού βοσκού το χρυσό φως της. Victor Florence Pollet (1811-1882), Ενδυμίων και Σελήνη. Ιδιωτική Συλλογή. George Frederic Watts, Ενδυμίων και Σελήνη. 1872. George Frederick Watts, Ενδυμίων. 1903. Πινακοθήκη Watts.         Ο Ενδυμίων ένιωσε μια ζάλη από τη μαγική εκείνη λάμψη. Αποκοιμήθηκε ακούγοντας, σαν σε όνειρο, τα κουδούνια των αρνιών του, που ξεμάκραιναν ακολουθώντας το γνώριμο δρόμο. Αυτή ήταν η αρχή ενός ύπνου που δεν είχε τέλος.     Η Σελήνη κάθισε πλάι στον ωραίο βοσκό και τον κοίταξε με αγάπη. Ακούμπησε τα ασημένια της δάχτυλα στα κλειστά του βλέφαρα. Τίναξε στα μαλλιά του, από τα μαλλιά της, ένα κύμα δροσιάς.         ― Δε θα ξυπνήσεις, ψιθύρισε. Χαρακτικό του Frank Short (1857-1945), Ενδυμίων και Σελήνη κατά τον George Frederic Watts. 1891. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη.        Ήρθε πάλι την άλλη νύχτα η Σελήνη, τον ξανακοίταξε χαμογελώντας.        ― Ωραία κοιμάσαι, είπε. Φυλάω για σένα μια θαυμαστή μοίρα. Αθάνατος θα υπάρχεις, σ’ ένα αιώνιο, ατελείωτο όνειρο. Είναι και τ’ όνειρο μια αλλιώτικη ζωή. Δε θα πεθάνεις ποτέ και ποτέ δε θα ξυπνήσεις.        Έφυγε αλαφροπατώντας η θεά.     Όθε διαβεί, μαγεύει τα πάντα με το χρυσό φέγγος: τους κάμπους, τις ακροθαλασσιές, τις στέγες των σπιτιών που προστατεύουν τον ειρηνικό ύπνο των ανθρώπων. Μα όταν αποτραβιέται, για ν’ ανέβει στον ουρανό η αδερφή της η Αυγή, λύνονται τα μάγια. Η πλάση ξυπνά ξαναπαίρνοντας, στο φως της μέρας, την αληθινή της μορφή.       Μονάχα ο Ενδυμίων δε θα ξυπνήσει ποτέ απ’ το μαγικό ύπνο. Κυλάει πάντα το αίμα στις φλέβες του, μα απομένει ασάλευτος, σαν να ’χει φύγει απ’ τον κόσμο. Ένα χαμόγελο αχνό έχει ζωγραφιστεί στα μισάνοιχτα χείλη του. Ίσως ονειρεύεται μια αθώα χαρά: ένα κοπάδι ασπρόμαλλα πρόβατα..." (από το βιβλίο: Γιώργος Γεραλής, Ελληνική μυθολογία Ι. Οι θεοί, Kαστανιώτης, 1999). Walter Crane, Diana και Ενδυμίων. 1883. Ιδιωτική Συλλογή. Edward Poynter, H Ντιάνα και ο Ενδυμίων. 1901. Πινακοθήκη Τέχνης του Manchester. H Διάνα, η Ρωμαϊκή θεότητα της σελήνης, βλέπει τον κοιμισμένο Ενδυμίωνα και τον ερωτεύεται. Ο Poynter έχει ζωγραφίσει την ίδια σκηνή σε άλλες δύο παραλλαγές. Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το ποίημα "Ενδυμίων" του Βρετανού ρομαντικού ποιητή Κητς. Simeon Solomon, H σελήνη και ο ύπνος. 1894. Tate Britain. Η Σελήνη επισκέπτεται κάθε βράδυ τον κοιμισμένο Ενδυμίωνα. ...Και ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης γράφει το ποίημα "Ενώπιον του Ενδυμίωνος". Το ποιητικό υποκείμενο επισκέπτεται με πολύτιμα δώρα τον Λάτμο για να τα προσφέρει ως σπονδές στο άγαλμα του φημισμένου για την ομορφιά του, Ενδυμίωνα. Κ. Καβάφη, Ενώπιον του Ενδυμίωνος Επί άρματος λευκού που τέσσαρες ημίονοι πάλλευκοι σύρουν, με κοσμήματ’ αργυρά, φθάνω εκ Μιλήτου εις τον Λάτμον. Ιερά τελών — θυσίας και σπονδάς — τω Ενδυμίωνι, από την Aλεξάνδρειαν έπλευσα εν τριήρει πορφυρά.— Ιδού το άγαλμα. Εν εκστάσει βλέπω νυν του Ενδυμίωνος την φημισμένην καλλονήν. Ιάσμων κάνιστρα κενούν οι δούλοι μου· κ’ ευοίωνοι επευφημίαι εξύπνησαν αρχαίων χρόνων ηδονήν. (Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984). Arthur Hughes, Ενδυμίων. 1868-1870. Ιδιωτική Συλλογή. Arthur Hughes, Η λευκή ελαφίνα. Περίπου 1870. Victoria and Albert Museum. Λονδίνο. Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το ποίημα του Κητς "Ενδυμίων". Edward Poynter, Το όραμα του Ενδυμίωνα. 1913. Πινακοθήκη και Μουσείο του Μπρίστολ. http://www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=103&cat=1  http://www.snhell.gr/kids/content.asp?id=178&cat_id=7 https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Selene_and_Endymion_LACMA_M.2004.234.jpg https://conchigliadivenere.wordpress.com/tag/endymion/ https://www.wikiart.org/en/george-frederick-watts/endymion https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victor_Florence_Pollet_Endymion.jpg

https://www.google.com/culturalinstitute/beta/asset/BwHkto9SogEGGg

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Francesco_Solimena_-_Diana_and_Endymion_-

http://manchesterartgallery.org/collections/search/collection/?id=1917.254

_Google_Art_Project.jpg

http://manchesterartgallery.org/collections/search/collection/?id=1904.2

https://artuk.org/discover/artworks/endymion-13392

http://www.metmuseum.org/art/collection/search/641281

http://www.metmuseum.org/art/collection/search/641281

http://collections.vam.ac.uk/item/O16488/the-white-hind-gouache-hughes-arthur/

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diana_and_Endymion_-_Walter_Crane.jpg
http://www.tate.org.uk/art/artworks/solomon-the-moon-and-sleep-t01719