Άνεμοι. Στίχοι του F. Pessoa και εικόνες του J. W. Waterhouse

Oι άνεμοι του John William Waterhouse και του Fernando Pessoa

    Eίναι ένας πολύ αγαπημένος μου πίνακας από τον John William Waterhouse. Aπεικονίζει μία νεαρή γυναίκα σ᾽ένα ανθισμένο λιβάδι και κάτω από ένα ανθισμένο δέντρο. Aπό τους κυματισμούς των αιθέριων ενδυμάτων της αντιλαμβανόμαστε ότι φυσάει δυνατά.  "Βορέας", δηλαδή Βοριάς, ονομάζεται ο πίνακας.  Στην ονειρική αυτή εικόνα είναι εμφανής η επιρροή των Προραφαηλιτών ζωγράφων. Πηγή έμπνευσης του θέματος είναι οι άνεμοι της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας (για τους αρχαίους ανέμους, βλ. http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=420024.).

John William Waterhouse, Βορέας. 1903. Ιδιωτική Συλλογή. Ο Waterhouse δίνει το όνομα στο έργο του από τον θεό Βορέα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας.

Η εικόνα του Waterhouse μου θύμισε στίχους του Πορτογάλου ποιητή Fernando Pessoa, από τα ποιήματα του ετερώνυμου Αλμπέρτο Καέιρο.

ΧIII

Ανάλαφρος, ανάλαφρος, πολύ ανάλαφρος
Ο άνεμος περνάει ανάλαφρος.
Φεύγει μετά, πάντα ανάλαφρος.

Τι σκέφτομαι δεν ξέρω.

Και ούτε να το μάθω επιζητώ.

Fernando Pessoa,  Ποιήματα, εισαγωγή-μετάφραση Γιάννης Σουλιώτης, εκδόσεις Printa: 

John William Waterhouse, Σπουδή για τον Βορέα. Γύρω στα 1902. Ιδιωτική Συλλογή.

Fernando Pessoa, Ο άνεμος εκεί ψηλά

“Ο άνεμος εκεί ψηλά, στα αιθέρια,
την μοναξιά μου έρχεται κι αυξάνει,
παράπονα δεν κάνω σε κανέναν,
παράπονα αυτός πρέπει να κάνει.

Ήχος αφηρημένος, απροσμέτρητος,
από του φευγαλέο του κόσμου τέλος,
το νόημά του γίνεται βαθύ,

κι εντός του μου μιλά όλο το ανύπαρκτο:
πως η αρετή δεν είναι μια ασπίδα
και πως καλύτερη αρετή είναι η σιωπή.”

John William Waterhouse, Φλόρα και Ζέφυρος. 1898. Ιδιωτική Συλλογή. Ο Ζέφυρος είναι ο Δυτικός Άνεμος. Ερωτεύεται την Φλόρα τη στιγμή που φορά ένα στεφάνι με λουλούδια. Περιβάλλεται από νύμφες του δάσους.

Φερνάντο Πεσσόα, Πλάγια βροχή
(απόσπασμα)

Ο αέρας φυσάει δυνατά
Να ησυχάσω δεν μπορώ
Νιώθω μέσα μου κάτι
Στο τέλος του να φτάνει

Ίσως αυτό που είναι στην ψυχή μου
Νομίζει τη ζωή αληθινή...
Ίσως αυτό που την ψυχή μου ηρεμεί
Που την κάνει να αισθάνεται...

Φυσάει αέρας δυνατός.
Φοβάμαι να σκεφτώ.
Αν αφήσω ελεύθερη τη σκέψη μου,
Το μυστήριο μου θα ανυψωθεί.

Αέρα που περνάς και λησμονείς,
Στάχτη που σηκώνεσαι και πέφτεις...
Σ᾽ ευχαριστώ, Θεέ, που μέσα μου
Δεν ξέρω τι συμβαίνει!

John William Waterhouse, Σπουδή για την Φλόρα. Ιδιωτική Συλλογή.

John William Waterhouse, Ανεμώνες. 1902. Ιδιωτική Συλλογή. Μαζεύει ανεμώνες, ενώ φυσάει...

https://pteroen.wordpress.com/2011/09/07/φερνάντο-πεσσόα-επτά-ποιήματα/
https://www.wikiart.org/en/john-william-waterhouse/boreas-1903
http://preraphaelitesisterhood.com/the-winds-of-waterhouse/
https://www.wikiart.org/en/john-william-waterhouse/flora-and-the-zephyrs-1898
http://preraphaelitepaintings.blogspot.gr/2010/10/john-william-waterhouse-flora-and.html
https://itzikas.wordpress.com/2014/12/27/πες-το-με-ποίηση-79ο-άνεμος/
http://pyroessa-logotimis.blogspot.gr/2017/05/
https://pteroen.wordpress.com/2011/09/07/φερνάντο-πεσσόα-επτά-ποιήματα/
https://www.wikiart.org/en/john-william-waterhouse/windflowers-1902
http://en-texnon.blogspot.gr/2011/02/fernando-pessoa-1888-1935.html

Η πεταλούδα. Ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Πεταλούδα. Ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Ένα ποίημα του αγαπημένου Πορταγάλου ποιητή Φερνάντο Πεσσόα για την πεταλούδα και το λουλούδι μου θύμισε δύο ονειρικούς πίνακες του Βρετανού Alfred Joseph Moore. Eίναι ένα ποίημα, το οποίο υπογράφει ο "ετερώνυμος" του ποιητή Αλμπέρτο Καέιρο. Ο Πεσσόα, όπως είναι γνωστό, επινοεί, "κατασκευάζει" πολλά ποιητικά υποκείμενα-προσωπεία, τα επονομαζόμενα "ετερώνυμα", με τα οποία υπογράφει τα ποιήματά του...

Albert Joseph Moore, Η πράσινη πεταλούδα. 1879-1881. Delaware Μουσείο Τέχνης

XL

Μια πεταλούδα περνά από μπροστά μου

Και για πρώτη φορά παρατηρώ στη Δημιουργία

Ότι δεν έχουν χρώμα ή κίνηση οι πεταλούδες,

Κανονικά, όπως χρώμα ή άρωμα δεν έχουν τα λουλούδια.

Χρώμα είναι αυτό που χρωματίζει της πεταλούδας τα φτερά

Κίνηση είναι αυτό που υπεισέρχεται στην κίνηση της πεταλούδας

Άρωμα είναι αυτό που αρωματίζει του λουλουδιού τη μυρωδιά.

Η πεταλούδα είναι μονάχα πεταλούδα

Και το λουλούδι, απλά ένα λουλούδι.

Albert Joseph Moore, Ένας κήπος. 1869. Ιδιωτική Συλλογή.

Fernando Pessoa,  Ποιήματα, εισαγωγή-μετάφραση Γιάννης Σουλιώτης, εκδόσεις Printa: Ποίηση για Πάντα,  2007.

http://emuseum.delart.org:8080/emuseum/view/objects/asitem/People@555/0?t:state:flow=197a54f5-531d-4e06-8f5f-5682ccb838fd

https://www.wikiart.org/en/albert-joseph-moore/a-garden-1869

Φερνάντο Πεσσόα, έβγαλα τη μάσκα

Φερνάντο Πεσσόα, Έβγαλα τη μάσκα

Vittorio Gussoni (1893-1968), αποκριάτικο κοστούμι. 

 Έβγαλα τη μάσκα και στον καθρέφτη κοιτάχτηκα.
 Είδα το παιδί που ήμουν εδώ και πολύ καιρό…
 Αυτό είναι το πλεονέκτημα
 το να ξέρεις τη μάσκα να βγάζεις.
 Είμαστε πάντα παιδιά,
 το παρελθόν που ήταν το παιδί αυτό.
 Είναι καλύτερα έτσι,  έτσι χωρίς μάσκα.
 Γυρίζω πίσω στην προσωπικότητά μου,
όπως στης γραμμής το τέλος.

Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλβάρο Ντε Κάμπος

http://www.artnet.com/artists/vittorio-gussoni/past-auction-results

Γυναίκα που διαβάζει του Leon Kamir Kaufmann και στίχοι του Φερνάντο Πεσσόα

Ένας πίνακας του Leon Kamir Kaufmann και στίχοι του Φερνάντο Πεσσόα

  Ένα γυναικείο πορτρέτο ανάγνωσης που αγαπώ ιδιαίτερα από τον Πολωνό ζωγράφο Leon Kamir Kaufmann (1873-1932). Διαβάζει στο φως! Ένα φως από ψηλά, ένας "ήλιος" χρυσίζει τα μαλλιά της και την περιβάλλει προστατευτικά από τον πραγματικό κόσμο.
  Δείχνει ευτυχισμένη; Αποτραβηγμένη σε μία χώρα μαγική. Μία γυναικεία μορφή διαβάζει, περιβαλλομένη από φως που δημιουργεί αίσθηση και ατμόσφαιρα ονείρου. H πηγή του φωτός είναι μία λάμπα που διαγράφεται αχνά πάνω από το κεφάλι της κοπέλας.

Leon Kamir Kaufmann (1872-1933), Η αναγνώστρια. 1921. Μουσείο του Ορσέ. Παρίσι.

Ο Κάουφμαν σπούδασε αρχικά στη Βαρσοβία και στη συνέχεια στην Ακαδημία του Μονάχου και  στην Ακαδημία Julian στο Παρίσι, όπου πέρασε τα πολλά χρόνια της ζωής του. Όταν βλέπω αυτή την φωτεινή με παστέλ χρώματα εικόνα, θυμάμαι κάποιους στίχους του Φερνάντο Πεσσόα.

Στίχοι του Φερνάντο Πεσσόα

Γελάς χωρίς κανένας να σε ξέρει,

και ο ήλιος χρυσίζει τα μαλλιά σου.

Γιατί συμβαίνει αυτό

Για να αισθανθούμε ευτυχισμένοι;

Δεν μπορούμε να ξέρουμε πως είμαστε;

23-09-1932.

Fernando Pessoa, Ποιήματα (εισαγωγή-μετάφραση Γιάννης Σουλιώτης, 

Γ έκδοση. Εκδ. FRINTA, Αθήνα  200.8

http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&zsz=5&lnum=&nnumid=98705

Η Άνοιξη στην ποίηση και τη ζωγραφική. Fernando Pessoa και Elisabeth Sonrel

Ένα ποίημα του Fernando Pessoa  και εικόνες art nouveau της Elisabeth Sonrel

   ...Θα συνεχίσω ανοιξιάτικα... Με εικόνες art nouveau των αρχών του 20ού αιώνα από την Elizabeth Sonrel. Αιθέριες γυναικείες μορφές στεφανωμένες με λουλούδια κινούνται σε ανθισμένα τοπία με χρώματα και αρώματα. Αέρινες παρουσίες κρατούν ή μαζεύουν. λουλούδια..

  Η Sonrel καθιερώθηκε κυρίως για την εικονογράφηση περιοδικών, βιβλίων, καρτ ποστάλ, αφισών και ημερολογίων.

Elisabeth Sonrel (1874-1953), Άνοιξη. Καρτ ποστάλ. Γύρω στα 1910. Μία ανθοφόρα πορεία υπό τα ανθισμένα δέντρα. Είναι εμφανής η επιρροή των Προραφαηλιτών. Οι γυναίκες έρχονται από τα βάθη του ύστατου Μεσαίωνα και της πρώιμης Αναγεννησιακής εποχής.

...Και ένα θλιμένο ποίημα για την Άνοιξη ενός αγαπημένου ποιητή, του Πορτογάλου Φερνάντο Πεσσόα. Γιατί, η Άνοιξη πάντα έρχεται και φεύγει...

Από τα Ασύνδετα Ποιήματα του Φερνάντο Πεσσόα

Όταν θα ξαναδώ την άνοιξη,

μπορεί πια να μη βρίσκομαι σ' αυτό τον κόσμο.

Και τι δεν θά' δινα για νά' ναι η άνοιξη άνθρωπος

και να μπορώ να σκέφτομαι πως θά' κλαιγε

γιατί έχασε το μοναδικό της φίλο.

Αλλά η άνοιξη δεν είναι ούτε καν πράγμα:

είναι ένας τρόπος του λέγειν.

Μήτε τα άνθη ξανάρχονται, μήτε τα πράσινα φύλλα.

Καινούρια είναι τα άνθη, καινούρια τα πράσινα φύλλα.

Υπάρχουν άλλες γλυκές μέρες.

Τίποτε δεν επιστρέφει. τίποτα δεν επαναλαμβάνε-

ται, γιατί όλα είναι πραγματικά.

Βλ. Fernando Pessoa, Επιλογή από τις εκδόσεις ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ  ΑΛΜΠΕΡΤΟ ΚΑΕΪΡΟ

και

ΑΛΒΑΡΟ ΝΤΕ ΚΑΜΠΟΣ,

Επιλογή-Εισαγωγή-Μετάφραση  Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Gutenberg.

Elizabeth Sonrel, Άνοιξη. Από ημερολόγιο του 1900. Ιδιωτική Συλλογή.

Elisabeth Sonrel, Άνοιξη. 1900. Aφίσα. Ιδιωτική Συλλογή..

Elisabeth Sonrel, Άνοιξη. 1900. Aφίσα και καρτ ποστάλ. Ιδιωτική Συλλογή..

Elisabeth Sonrel, Άνοιξη. 1900. Aφίσα και καρτ ποστάλ. Ιδιωτική Συλλογή.

http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=5016
http://www.invaluable.com/artist/sonrel-elisabeth-2moc5syk61/sold-at-auction-prices/
http://diptyquescrossing.blogspot.gr/2011/06/elisabeth-sonrel-loubliee.html
http://iris-albertville.over-blog.com/2015/03/iris-1883-elisabeth-sonrel-printemps-d-autrefois-france.html

Χειμώνας. Πίνακες του Childe Hassam και ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα για το χιόνι

Χειμώνας

   Είναι ακόμα Χειμώνας και σκέφτομαι μια σειρά από πίνακες που ζωγράφισε ο Αμερικανός ιμπρεσιονιστής ζωγράφος Childe Hassam στις αρχές του 20ού αιώνα. Απεικονίζουν μία γυναίκα σε κατάσταση περισυλλογής και ραστώνης να κάθεται στο φωτισμένο από το παράθυρο δωμάτιο του διαμερίσματός της στη Ν. Υόρκη. Μόλις έχει ξυπνήσει... είναι το πρωί μιας χειμωνιάτικης ημέρας. Φορά τη γαλάζια ρόμπα της και παίρνει το πρωινό της…Καθαρίζει ένα φρούτο…μάλλον ένα πορτοκάλι. Από τις διαφανείς κουρτίνες διαγράφεται χιονισμένη η μεγαλούπολη. Κίτρινα λουλούδια στο βάζο, σε μια φρουτιέρα διάφορα φρούτα. Υπέροχες οι φωτοσκιάσεις και οι αντανακλάσεις του φωτός. Τι να σκέφτεται άραγε; Ίσως ότι έπρεπε να μείνει ακόμα στο κρεβάτι, να τυλιχτεί στις  ζεστές κουβέρτες και να απολαύσει τη ραστώνη μιας χιονισμένης ημέρας.

Ch. Hassam, Το δωμάτιο του πρωινού. Χειμώνας. 1911. Worcesterart Μουσείο Τέχνης.

    Και ο πίνακας μου θύμισε ένα ποίημα του Φερντάντο Πεσσόα για το χιόνι...

Το χιόνι έριξε ένα σιωπηλό σκέπασμα πάνω σ' όλα.

Δεν νιώθεις τίποτα πέρα απ' ό,τι συμβαίνει μέσα 

στο σπίτι.

Τυλίγομαι με μια κουβέρτα και το μόνο που σκέ-

φτομαι είναι να σκέφτομαι.

Νιώθω την απόλαυση του ζώου και ακαθόριστα

σκέφτομαι,

και αποκοιμιέμαι χωρίς λιγότερη χρησιμότητα απ'

ό,τι όλες οι δράσεις του κόσμου.

Φερνάντο Πεσσόα, Από τα Ασύνδετα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο

Ch. Hassam, Χειμωνιάτικο παράθυρο στη Ν. Υόρκη. 1918-1919. Ιδιωτική Συλλογή.

   Φορά αιθέρια τουαλέττα. Στέκεται με περισυλλογή ακουμπώντας το ένα χέρι στο πηγούνι και το άλλο στο τραπέζι. Τι να σκέφτεται άραγε; Από τις διαφανείς κουρτίνες του παράθυρου διακρίνεται αχνά η Ν. Υόρκη. Είναι χειμώνας!

Ch. Hassam, To παράθυρο της Ν. Υόρκης. 1912. Iδιωτική Συλλογή.

   Ακόμα ένας πίνακας παρόμοιας θεματικής. 

Βλ. Fernando Pessoa, Tα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, μετάφραση Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Gutenberg, Aθήνα 2014.

http://www.worcesterart.org/collection/American/1911.29.html
http://www.wikiart.org/en/childe-hassam/new-york-winter-window-1919
http://www.wikiart.org/en/childe-hassam/the-new-york-window

Φερνάντο Πεσσόα. Από το βιβλίο της ανησυχίας του Μπερνάρντο Σοάρες

   Επιστρέφω στον αγαπημένο μου και στον αγαπημένο σας (γιατί γνωρίζω ότι κάποιοι από εσάς τον αγαπάτε ιδιαίτερα) Φερνάρντο Πεσσόα. Ένα απόσπασμα, λοιπόν, από "Το βιβλίο της ανησυχίας".

80.

ΟΔΥΝΗΡΟ ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

   Όλα με κουράζουν, ακόμα και αυτά που δεν με κουράζουν. Η χαρά μου είναι τόσο οδυνηρή όσο και η οδύνη μου.

   Και τι θα 'δινα να 'μαι ένα παιδί που ρίχνει χάρτινες βαρκούλες στη στέρνα μιας αγροικίας, κάτω από τη χωριάτικη σκέπη μιας κληματαριάς που τα κλήματά της σχηματίζουν μια σκακιέρα από φως και πράσινη σκιά στις σκοτεινές αντανακλάσεις του λιγοστού νερού.

   Ανάμεσα σ' εμένα και τη ζωή υπάρχει ένα λεπτό τζάμι. Παρότι βλέπω και καταλαβαίνω τη ζωή ξεκάθαρα, δεν μπορώ να την αγγίξω.

Childe Hassam, Στο μπαλκόνι. 1888. Ιδιωτική Συλλογή.

   Nα εξορθολογίσω τη θλίψη μου; Για ποιο λόγο, αν ο εξορθολογισμός είναι μια προσπάθεια; Όποιος είναι λυπημένος δεν μπορεί να καταβάλει προσπάθεια. Δεν παραιτούμαι καν από εκείνες τις καθημερινές χειρονομίες της ζωής από τις οποίες θα ήθελα τόσο να παραιτηθώ. Παραιτούμαι είναι προσπάθεια, και δεν διαθέτω την ελάχιστη ψυχή για να μπορώ να παραιτηθώ.

Childe Hassam, Κόντρα στο φως. 1910. Ιδιωτική Συλλογή.

   …

   Τα όνειρά μου είναι ένα ανόητο καταφύγιο, σαν ομπρέλα για να προφυλαχτείς από τον κεραυνό. Είμαι τόσο αδρανής, τόσο κακόμοιρος, τόσο ενδεής σε χειρονομίες και πράξεις.

   Όσο περισσότερο βυθίζομαι μέσα μου, όλα τα μονοπάτια του ονείρου με οδηγούν στα ξέφωτα αγωνίας.

Childe Hassam, Η γυάλα του χρυσόψαρου. 1912. Ιδιωτική Συλλογή (Ball Brothers Foundation Gallery).

   Ακόμα κι εγώ, που ονειρεύομαι τόσο, γνωρίζω διαλείμματα όπου το όνειρο φεύγει μακριά μου. Τότε τα πράγματα μου φαίνονται καθαρά. Η ομίχλη από την οποία περιβάλλομαι χάνεται. Και όλες οι ορατές ακίδες πληγώνουν τη σάρκα της ψυχής μου. Όλες οι σκληρότητες που έχω κοιτάξει με πληγώνουν γιατί τις γνωρίζω. Όλα τα ορατά βάρη των αντικειμένων με βαραίνουν μέσα στην ψυχή μου.

   Η ζωή μου είναι σαν να με χτυπούσαν μ' αυτήν.

Childe Hassam, Το παράθυρο με το χρυσόψαρο. 1916. Ιδιωτική Συλλογή (The Currier Gallery of Art in Mancester. N. Hampshire).

…και επειδή αυτή την εποχή ξαναβλέπω τους πίνακες του Childe Hassam, το κείμενο του Πεσσόα περιβάλλεται με πίνακες του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή.

Μπερνάρντο Σοάρες (Φερνάντο Πεσσόα), Το βιβλίο της ανησυχίας, τόμος Α΄, μετάφραση Μαρία Παπαδήμα, εκδ. Εξάντα, Αθήνα 2004, σ. 126-127.

http://www.frederickhassam.org
http://www.wikiart.org/en/childe-hassam/bowl-of-goldfish

http://www.wikiart.org/en/childe-hassam/on-the-balcony

http://www.wikiart.org/en/childe-hassam/against-the-light
http://www.wikiart.org/en/childe-hassam/the-goldfish-window

Γυναίκες που διαβάζουν. Ένας πίνακας του William Orpen και ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Γυναίκες που διαβάζουν στην παραλία

 Διαβάζει στην παραλία. Ο ουρανός έχει λευκά σύννεφα και η θάλασσα στο βάθος κυματίζει. Φυσάει ελαφρά…το φόρεμά της ανεμίζει. Με το ένα χέρι κρατά το βιβλίο και με το άλλο το καπέλο της. Είναι ένας πίνακας του Ιρλανδού ζωγράφου William Orpen (1878-1931).

Sir William Orpen, Η Grace διαβάζει στην παραλία του Howth. Γύρω στα 1900. 

Και ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

ΧΙΙΙ

Ελαφρύ, ελαφρύ, πολύ ελαφρύ,

ένα αεράκι πολύ ελαφρύ περνάει,

και φεύγει, πάντα πολύ ελαφρύ.

Κι εγώ δεν ξέρω τι σκέφτομαι

μήτε να το μάθω θέλω.

Φερνάντο Πεσσόα, ο φύλακας των κοπαδιών

Βλ.  Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, μετάφραση Μαρία Παπαδήμα, Gutenberg, Αθήνα, 2014, σ.57.

http://fineartamerica.com/featured/grace-reading-at-howth-bay-sir-william-orpen.html

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sir_William_Orpen_-_Grace_reading_at_Howth_Bay.jpg

Φερνάντο Πεσσόα, Από τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο

Από τα Ασύνδετα Ποιήματα

Δεν αρκεί να ανοίξεις το παράθυρο

για να δεις τους αγρούς και το ποτάμι.

Δεν αρκεί να μην είσαι τυφλός

για να βλέπεις τα δέντρα και τα φυτά.

Πρέπει επίσης να μην έχεις φιλοσοφία καμία.
Με τη φιλοσοφία δεν υπάρχουν δέντρα: υπάρχουν
μόνο ιδέες.
Υπάρχει μόνο ο καθένας από μας, σαν ένα σπή-
λαιο.
Υπάρχει μόνο ένα κλειστό παράθυρο, κι όλος ο
κόσμος απ' έξω.
Και το όνειρο αυτού που θα μπορούσες να δεις αν
άνοιγε το παράθυρο,
που δεν είναι ποτέ αυτό που βλέπουμε όταν ανοί-
γει το παράθυρο.

Βλ. Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, Εισαγωγή-Μετάφραση-Σημείωση Μαρία Παπαδήμα, Αθήνα, Gutenberg, 2014, σ. 197.

J. Atkinson Grimshaw, Καλοκαίρι. Ιδιωτική Συλλογή.

http://www.wikiart.org/en/john-atkinson-grimshaw/summer

Η αγάπη στην ποίηση: Φερνάντο Πεσσόα, Από τον Ερωτευμένο βοσκό

Φερνάντο Πεσσόα, Ο Ερωτευμένος βοσκός

Συνεχίζω μ' ένα ακόμα απόσπασμα από το ποιητικό έργο του Φερνάντο Πεσσόα, Ο Ερωτευμένος βοσκός

ΙΙΙ

Τώρα που νιώθω έρωτα

μ' ενδιαφέρουν τ' αρώματα.

Ποτέ πριν δεν μ' ένοιαζε αν ένα λουλούδι είχε μυ-

ρωδιά.

Τώρα νιώθω το άρωμα των λουλουδιών σαν να βλέ-

πω κάτι καινούριο.

Ξέρω βέβαια ότι μύριζαν, όπως ξέρω ότι υπήρχα.

Είναι πράγματα που τα ξέρουμε έξωθεν.

Τώρα ξέρω με την αναπνοή από το πίσω μέρος

του κεφαλιού.

Σήμερα είναι φορές που ξυπνάω και μυρίζω πριν

να δω.

Βλ. Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, Εισαγωγή-Μετάφραση-Σημείωση Μαρία Παπαδήμα, Αθήνα, Gutenberg, 2014, σ. 108.

John William Godward, Καλοκαιρινά λουλούδια. 1903. Ιδιωτική Συλλογή.

http://www.wikiart.org/en/john-william-godward/summer-flowers-1903

Η αγάπη στην ποίηση. Fernando Pessoa, Από τον Ερωτευμένο Βοσκό

Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο

Από τον Ερωτευμένο Βοσκό

   Γνωρίζω ότι σας αρέσουν τα κείμενα του Φερνάντο Πεσσόα. Γνωρίζετε ότι και εγώ τον αγαπώ πολύ. Για αυτό, ας γνωρίσουμε μια νέα έκδοση: Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο. 

 Ιδού το απόσπασμα V από το ποιητικό έργο Ο ερωτευμένος βοσκός που συμπεριλαμβάνεται στα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο. Μιλάει για την αγάπη…και νομίζω πως οι δύο τελευταίοι στίχοι περιέχουν μία από τις πιο λυρικές ποιητικές εικόνες που έχω διαβάσει.

V

Η αγάπη είναι συντροφιά.

Δεν ξέρω πια να οδεύω μόνος μου στους δρόμους,

γιατί πια μόνος δεν μπορώ να οδεύω.

Μια σκέψη ορατή με κάνει να πηγαίνω πιο γρή-

γορα

να βλέπω λιγότερο, και μαζί να χαίρομαι που οδεύω

βλέποντας τα πάντα.

Ακόμη κι η απουσία της είναι κάτι που είναι μαζί

μου.

Κι εγώ την αγαπάω τόσο που δεν ξέρω πώς να την

επιθυμώ.

Σαν δεν τη βλέπω, τη φαντάζομαι κι είμαι δυ-

νατός σαν τα ψηλά δέντρα.

Αλλά σαν τη βλέπω τρέμω, δεν ξέρω τι έγινε αυ-

τό που αισθάνομαι στην απουσία της.

Ολόκληρος είμαι κάποια δύναμη που με εγκατα-

λείπει.

Όλη η πραγματικότητα με κοιτάζει σαν ένα ηλιο-

τρόπιο πού' χει στο κέντρο του το πρόσωπό της.

M. Ancher, Κορίτσι με ηλιοτρόπια. 1889. Κρατικό Μουσείο Τέχνης. Κοπεγχάγη.

Βλ. Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, εισαγωγή-μετάφραση Μ. Παπαδήμα, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2014, σ. 110.

http://bertc.com/subtwo/g37/ancher.htm
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pigen_med_solsikkerne_(Michael_Ancher).jpg

Μπερνάρντο Σοάρες (Φερνάντο Πεσσόα), Από το βιβλίο της ανησυχίας

Για τους ονειροπόλους, ένα απόσπασμα από το βιβλίο της ανησυχίας του Φερνάντο Πεσσόα.

Gustave Caillebotte, Νεαρός άνδρας στο παράθυρο. 1875. Ιδιωτική Συλλογή.

"...Δεν έκανα τίποτα άλλο από το να ονειρεύομαι. Αυτό ήταν, και μόνο αυτό, το νόημα της ζωής μου. Ποτέ δεν είχα άλλη πραγματική ενασχόληση πέρα από την εσωτερική μου ζωή. Οι μεγαλύτερες συμφορές της ζωής μου σβήνουν όταν ανοίγοντας το παράθυρο μέσα μου μπορώ και τις ξεχνώ κοιτάζοντας την αδιάλειπτη κίνηση εντός μου.
    Ποτέ δεν θέλησα να είμαι τίποτα άλλο πέρα από ονειροπόλος. Σε όποιον μου είπε να ζήσω δεν έδωσα ποτέ σημασία. Ανήκα ανέκαθεν σ' αυτό που δεν είναι όπου είμαι και σ' αυτό που ποτέ δεν μπόρεσα να είμαι. Ό,τι δεν είναι δικό μου, όσο ταπεινό και να είναι, είχε πάντα ποίηση για μένα. Ποτέ δεν αγάπησα άλλο από το τίποτα. Ποτέ δεν επιθύμησα άλλο από αυτό που δεν μπορούσα να φανταστώ. Από τη ζωή τίποτα άλλο δεν ζήτησα πέρα από το να περάσει από μέσα μου χωρίς να την αισθανθώ. Από την αγάπη το μόνο που ζήτησα ήταν να μείνει για πάντα ένα όνειρο μακρινό. Από τα εσωτερικά μου τοπία, όλα τους μη πραγματικά, αυτό που με είλκυε ήταν το μακρινό, και τα τοξωτά γεφύρια που έσβηναν, σχεδόν στην απόσταση των τοπίων των ονείρων μου, είχαν μια γλυκύτητα ονείρου σε σχέση με άλλα μέρη του τόπου-μια γλυκύτητα που μ' έκανε να τ' αγαπώ.
   Η μανία μου να δημιουργώ έναν κόσμο ψεύτικο με συνοδεύει ακόμα, και μόνο με το θάνατό μου θα μ' εγκαταλείψει…"

Μπερνάρντο Σοάρες (Φερνάντο Πεσσόα), Το βιβλίο της ανησυχίας, τ. Α΄, μετάφραση Μαρία Παπαδήμα, εκδόσεις Εξάντας, Αθήνα 2004, σ. 141-142.

Gustave Caillebotte, Ανηφορικό μονοπάτι. 1881. Ιδιωτική Συλλογή.

http://www.wikiart.org/en/gustave-caillebotte/rising-road

http://en.wikipedia.org/wiki/Young_Man_at_His_Window

Φερνάντο Πεσσόα, στεφανώστε με ρόδα

Ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Στεφανώστε με, με ρόδα!

Ναι, στεφανώστε με

Με ρόδα,

Ρόδα που μαραίνονται

Τόσα γρήγορα,

Που γέρνουν στο μέτωπο!

Στεφανώστε με, με ρόδα!

Και με φύλλα ελάχιστα

Μου φτάνει.

12-6-1914

Από τα Ποιήματα του ετερώνυμου Ρικάρντο Ρέις

Herbert James Draper, Pot pourri. 1897. Ιδιωτική Συλλογή.

http://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=1477&size=large

Vilhelm Hammershoi, Γυναίκα στο πιάνο και ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

    Επιστρέφω σ' έναν αγαπημένο ζωγράφο και σ' έναν αγαπημένο ποιητή.
 

   Μία γυναίκα κάθεται στο πιάνο. Μπροστά της ο γκρίζος τοίχος και οι λευκές σελίδες του βιβλίου με τις παρτιτούρες. Μάλλον παίζει μουσική. Έχει γυρισμένη την πλάτη στους θεατές …άλλωστε, δεν γνωρίζει ότι υπάρχουν θεατές ή μήπως γνωρίζει. Πίσω της η λευκότητα του τραπεζιού! λευκό τραπεζομάντηλο, λευκά πιάτα…

 Είναι ένας από τους πολλούς πίνακες που ζωγράφισε ο Δανός ζωγράφος Vilhelm Hammershoi (1814-1916) με θέμα "σιωπηλά" στιγμιότυπα από το εσωτερικό της κατοικίας του στην οδό Strandgade 30 στην Κοπεγχάγη. Συνήθως απεικονίζει τις "σιωπηλές" στιγμές μίας γυναικείας ακίνητης μορφής στο χώρο, της οποίας το πρόσωπο δεν αποκαλύπτεται στο κοινό. Πρόκειται για τη γυναίκα του ζωγράφου Ida, που υπήρξε το μοντέλο του καλλιτέχνη για πολλά έργα του.

Vilhelm Hammershoi, Εσωτερικό με γυναίκα στο πιάνο. Οδός Strandgade 30. 1901. Ιδιωτική Συλλογή.

Φωτογραφία από το σπίτι των γονιών του Hammershoi γύρω στα 1890.

Ο πίνακας αυτός μου θυμίζει στίχους του Φερνάντο Πεσσόα από το ποιητικό έργο Ο βοσκός των προβάτων

ΧΙ

Η κυρία αυτή έχει ένα πιάνο.

Το πιάνο είναι ευχάριστο, αλλ' όχι

Όσο των ποταμών το τραγούδι

Ούτε όσο το θρόισμα των δέντρων.

Γιατί χρειάζεται ένα πιάνο;

Kαλύτερα να' χεις αυτιά

Και ν' αγαπάς τη φύση.

Από τα ποιήματα του ετερώνυμου Αλμπέρτο Καέιρο

http://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2008/jun/25/art.denmark#/?picture=335262245&index=5
http://www.royalacademy.org.uk/exhibitions/hammershoi/interactive-graphic-interior-with-woman-at-piano-strandgade-30,651,AR.html

Βλ. επίσης http://annagelopoulou.blogspot.gr/2014/02/vilhelm-hammershoi_9.html
http://annagelopoulou.blogspot.gr/2014/02/vilhelm-hammershoi.html

Φερνάντο Πεσσόα, Ένας ναός

Ένας ναός. Ένα ακόμα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

   Ας συνεχίσουμε, λοιπόν, με ποίηση του Φερνάντο Πεσσόα, αφού μας συγκινεί και θεραπεύει την ψυχή μας.

Φερνάντο Πεσσόα, Ένας ναός

Έχω οικοδομήσει τον ναό μου-τείχος και πρόσοψη-

Εκτός της αντίληψης του χώρου,

Περίπλοκο σκαρί, σαν πλοίο έτοιμο για να σαλπάρει.

Τους τοίχους του με τους φόβους μου έχτισα,

Τους πύργους του με δάκρυα και σκέψεις ασυνήθιστες.

Και ο παράξενος αυτός ναός

Που σαν πειρατική σημαία ξεδιπλώνεται,

Και σαν μαστίγιο την κουλουριασμένη μου ψυχή,

Κεντρίζει ολόγυρα

Πολύ πιο πραγματικός από τον κόσμο είναι.

Ποιήματα του ετερώνυμου Αλεξάντερ Σερτς

Vilhelm Hammershoi, Ξεκούραση. 1905. Musée d' Orsay.

Vilhelm Hammershoi, Εσωτερικό δωματίου με άνδρα που διαβάζει. 1898. Συλλογή Hirshsprung. Κοπεγχάγη.

Κ. Π. Καβάφης. Φερνάντο Πεσσόα, Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου (εισαγωγή Γ. Σουλιώτης), εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2009.

http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search.html?no_cache=1&zoom=1&tx_damzoom_pi1%5BshowUid%5D=2374

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Vilhelm_Hammershøi_1898_-_Interiør_med_læsende_ung_mand.jpg

Ένα ακόμα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Φερνάντο Πεσσόα, Σημείωση στο περιθώριο (απόσπασμα)

  Για αυτούς που αισθάνονται ότι δεν αξιοποιούν το χρόνο, ότι αφήνουν το χρόνο να πηγαίνει χαμένος κοιτάζοντας τα δένδρα από το παράθυρό τους, ένα απόσπασμα από το ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα, Σημείωση στο περιθώριο, που προέρχεται από τα ποιήματα του ετερώνυμου Άλβαρο ντε Κάμπος

Αξιοποίησε το χρόνο!

Αχ, αφήστε με να μην αξιοποιήσω τίποτα!

Ούτε από το χρόνο ούτε από την ύπαρξη,

Ούτε από τις αναμνήσεις του χρόνου ή της ύπαρξης!

Αφήστε με να είμαι ένα φύλλο δέντρου, τρέμοντας στο αεράκι,

Η σκόνη ενός δέντρου αθέλητα μοναχικού,

Το συμπτωματικό στάξιμο της βροχής που πια κοπάζει

Το ίχνος που αφήνουν οι τροχοί στο δρόμο,

Μέχρι να περάσουν άλλοι,

Η σβούρα ενός παιδιού, που πάει να σταματήσει,

Που ταλαντεύεται, με την ίδια κίνηση όπως η γη,

Που δονείται, με την ίδια κίνηση όπως η ψυχή,

Και που πέφτει, όπως πέφτουν οι θεοί

στο έδαφος του Πεπρωμένου.

11-4-1928

Egon Schiele, Τέσσερα δένδρα. 1917. Πινακοθήκη Αυστριακής Τέχνης. Belvedere.

http://www.belvedere.at/en/sammlungen/belvedere/expressionismus/schiele?mode=gallery&cpic=2874&pics=[2867,2868,2869,2870,2871,2872,2873,2874,2875,2876,2877,13664]&hl=Egon%20Schiele

Σονέτο του Φερνάντο Πεσσόα.

Σονέτο του Φερνάντο Πεσσόα

   Ας ανακουφίσουμε σήμερα την ψυχή μας με ποίηση. Από τα 35 Σονέτα που συμπεριλαμβάνονται στα ποιήματα του ετερώνυμου Αλεξάντερ Σερτς, ιδού το πρώτο.

35 Σονέτα

Ι
Είτε γράφουμε είτε μιλάμε είτε απλώς κοιτάζουμε
Πάντα απόντες είμαστε. Αυτό που είμαστε
Δε μεταγγίζεται σε λόγια ή σε βιβλίο.
Η ψυχή μας βρίσκεται στο άπειρο μακριά.
Όσο πολύ κι αν δίνουμε στη σκέψη μας τη θέληση
Να γίνει η ψυχή μας, να την κινήσει προς τα έξω,
Οι καρδιές μας είναι ακόμα αμέτοχες.
Του εαυτού μας γνώστες δεν είμαστε.
Από ψυχή σε ψυχή να γεφυρωθεί δε γίνεται η άβυσσος.
Με καμιά δεξιότητα του σκέπτεσθαι,
Με καμιά απάτη του φαίνεσθαι.
Στο βαθύτερο εγώ μας, είμαστε αγεφύρωτοι
Τη στιγμή που θα μπορούσαμε να εκστομίσουμε
Στη σκέψη μας την ύπαρξή μας.
Είμαστε τ' όνειρο του εαυτού μας, ψυχές που αντιφεγγίζουν,
Και ο καθένας για τον άλλο ονειρεύεται όνειρα άλλου.

W. Hammershoi, Εσωτερικό δωματίου με αχτίνα ηλίου στο πάτωμα. 1901. Κρατικό Μουσείο Τέχνης. Κοπεγχάγη.

Από το Φερνάντο Πεσσόα. Κ. Π. Καβάφης, Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου (εισαγωγή-μετάφραση Μ. Σουλιώτης), Μεταίχμιο, Αθήνα 2009, σ. 127.

http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=2536

   

Ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

   

    Σήμερα αυτό το ποίημα με ανακουφίζει...για αυτό σας το αφιερώνω.

Ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Από τα ποιήματα του ετερώνυμου Ρικάρντο Ρέις

Για να είσαι μεγάλος, να είσαι ολόκληρος: τίποτα

Από τον εαυτό σου μην υπερβάλλεις ή αποκλείεις.

Να είσαι ολόκληρος εσύ σε κάθε πράγμα. Βάλε τον εαυτό σου

Στο μικρότερο πράγμα που κάνεις.

Έτσι κι η γαλήνη ολόκληρη σε κάθε λίμνη λάμπει

Και λάμπει, γιατί ζει ψηλά.

14-02-1923

Βλ. Φερνάντο Πεσσόα, Κ. Π. Καβάφης, Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου, εισαγωγή-μετάφραση Γιάννης Σουλιώτης, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2009, σ. 81.

J. Atkinson Grimshaw, Ασημένιο φεγγάρι. 1880.  Mercer Art Gallery. 

http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/atkinson-grimshaw-painter-of-moonlight--picture-preview-2355208.html?action=gallery&ino=10

http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=du&aid=238

Φερνάντο Πεσσόα: ποιήματα

   Επιμένω με στίχους του Φερνάντο Πεσσόα

Η μάσκα πίσω από τις μάσκες

Ποιήματα του ορθώνυμου Φερνάντο Πεσσόα

Κοιμάμαι. Αν ονειρεύομαι, στο ξύπνημα
Τι ονειρεύτηκα δεν ξέρω. 
Κοιμάμαι. Αν κοιμάμαι χωρίς να ονειρεύομαι, ξύπνιος,
Σ᾽ένα χώρο ανοιχτό που δε γνωρίζω
Γιατί ξύπνησα;
Για ποιο λόγο δεν ξέρω.

Καλύτερα ούτε να μην ονειρεύεσαι ούτε να ονειρεύεσαι.
Καλύτερα να μην ξυπνάς ποτέ.

19 -9-1933

Λένε;

Ξεχνούν.

Δε λένε;

Θα πουν.

Κάνουν;

Μοιραίο.

Δεν κάνουν;

Tο ίδιο είναι.

Γιατί

Να ελπίζουμε;

Όλα

Όνειρο είναι.

Βλ. Φερνάντο Πεσσόα. Κ. Π. Καβάφης, Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου, επιμ. Γιάννης Σουλιώτης, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2009, σ. 53, 57.

Winslow Homer, Ονειροπόληση. 1872. Ιδιωτική Συλλογή.

Φερνάντο Πεσσόα, ποιήματα

Ποιήματα του ορθώνυμου Φερνάντο Πεσσόα

Από τη συλλογή Η μάσκα πίσω από τις μάσκες

Κοιτάζω τη σιωπηλή λίμνη

Που το νερό της η πνοή του αέρα ρυτιδώνει

Μη γνωρίζοντας αν τα επινοώ όλα εγώ

Ή αν όλα είναι ανίδεα.

Η λίμνη τίποτα δε λέει. Τ᾽αεράκι

Σαλεύει, μα δεν αγγίζει.

Δεν ξέρω αν είμαι ευτυχής

Ούτε αν επιθυμώ να είμαι.

Οι ρυτίδες τρεμουλιάζουν, χαμογελούν

Πάνω στα κοιμισμένα νερά.

Γιατί να έχω φτιάξει από όνειρα

Τη μόνη ζωή που έχω;

4-8 -1930

Διαιρώ αυτό που ξέρω.

Προκύπτει αυτό που είμαι

Κι αυτό που ξέχασα. 

Ανάμεσα στα δύο πηγαίνω.

Δεν είμαι αυτός που σκέφτομαι

Ούτε αυτός που είμαι τώρα.

Αν θα σκεφτώ, κομμάτια γίνομαι

Αν θα πιστέψω, για μένα δεν υπάρχει τέλος.

Γι᾽αυτό, είναι καλύτερα

Ν᾽ακούς μόνο το θρόισμα

Της απαλής, βέβαιης αύρας

Που μέσ᾽από τις φυλλωσιές περνάει.

10-9-1934.

Andrew Wyeth, Άνεμος από τη θάλασσα. 1947. National Gallery Washington.

Φερνάντο Πεσσόα. Κ. Π. Καβάφης, Τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου, επιμ. Γιάννης Σουλιώτης, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2009, σ. 50, 56.

http://www.nga.gov/fcgi-bin/timage_f?object=143926&image=31490&c=