Χιονισμένα Τοπία της Ηπείρου. Φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα και στίχοι του Μιχάλη Γκανά

Χιονισμένα τοπία

    Εκπνέει ο Φεβρουάριος, ο τελευταίος μήνας του Χειμώνα. Η Άνοιξη είναι μπροστά μας...

   Ας αποχαιρετήσω, λοιπόν, τον φετινό Χειμώνα με φωτογραφίες ενός πολύ σημαντικού φωτογράφου, του Κώστα Μπαλάφα (1920-2011). Οι φωτογραφίες προέρχοναι από το Φωτογραφικό Λεύκωμα "Μέτσοβο" των εκδόσεων Ποταμός.  Οι φωτογραφίες απεικονίζουν χιονισμένα τοπία από την Ήπειρο και συγκεκριμένα την περιοχή του Μέτσοβου κατά τις δεκαετίες 1960 και 1970. 

   Ηπειρώτης στην καταγωγή ο Μπαλάφας έχει φωτογραφίσει τοπία και ανθρώπους της Ηπείρου πάμπολλες φορές σε διάφορες εποχές και χρονικές στιγμές.  Τα ηπειρώτικα χιονισμένα τοπία του Μπαλάφα μου θύμισαν στίχους ενός επίσης Ηπειρώτη στην καταγωγή ποιητή, του Μιχάλη Γκανά (1944-).

Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Βαρύ Ύδωρ   

Έπεσε χιόνι
μόνον ο ήλιος
μπορεί να το σηκώσει
   

Μιχάλης Γκανάς

Μιχάλης Γκανά, Μικρά, εκδόσεις Καστανιώτη 2000.

Πράγματι, "μόνο ο ήλιος μπορεί να σηκώσει το χιόνι". Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Μητέρα και κόρες μέσα στα χιόνια. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Γυάλινα Γιάννενα  ΙΙ

Μια τέτοια νύχτα, πριν από χρόνια, 

κάποιος περπάτησε μόνος, 

δεν ξέρω πόσα λασπωμένα χιλιόμετρα. 

Νύχτα και συννεφιά χωρίς άστρα. 

Ξημερώματα μπήκε στα Γιάννενα.

Μητέρα με βρέφος στην πλάτη περπατά στα χιόνια. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Στα χιονισμένα δρομάκια του χωριού. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Στο πρώτο χάνι έφαγε, και κοιμήθηκε 

τρία μερόνυχτα. Ξύπνησε απ' το χιόνι 

που έπεφτε μαλακά, στάθηκε στο παράθυρο 

κι άκουγε τα κλαρίνα. 

Πότε θαμπά και πότε δίπλα του, 

όπως τα 'φερνε ο άνεμος. 

Κι άκουσε μετά τη φωνή πεντακάθαρη, 

από κάπου κοντά, σαν αλύχτημα

 και σαν να την έσφαζαν τη γυναίκα

 κι ούτε καβγάς ούτε τίποτε άλλο, 

χιόνιζε όλη νύχτα στα Γιάννενα. 

Ξημερώματα πλήρωσε τι χρωστούσε 

και γύρισε στο χωριό του. 

Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Δύο παιδάκια στα χιόνια. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Με τις υπέροχες υφαντές κάπες τους στέκονται μέσα στα χιόνια. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Στα πενήντα του θα 'τανε

με γκρίζα μαλλιά και τρεις θυγατέρες

 ανύπαντρες, χήρος τέσσερα χρόνια, 

με τη μαύρη κάπα στις πλάτες, 

και τι χιόνι σήκωσαν τούτες οι πλάτες 

κανένας δεν το 'μαθε.

Μιχάλης Γκανάς

Μιχάλης Γκανάς, Γυάλινα Γιάννενα, εκδ. Καστανιώτη 1989.

Μητέρα με παιδιά μέσα στα χιόνια. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Φορτωμένη μέσα στα χιόνια. Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Χιόνια θυμάμαι και βουνά 

και εξορίες που δεν έζησα ποτέ μου. 

Μιχάλης Γκανάς,

Aπό το ποίημα Αμνησία της ποιητικής συλλογής Γυάλινα Γιάννενα

Τυχερά τα προβατάκια! Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο. Δεκαετία 1960-1970.

Κώστας Μπαλάφας, Μέτσοβο, Λεύκωμα Φωτογραφιών, εκδ. Ποταμός, Αθήνα 2005.

http://www.biblionet.gr/author/5819/%CE%93%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%82,_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7%CF%82,_1944-

http://www.costasbalafas.gr/index.php?view=category&catid=3&page=4&catpage=3&option=com_joomgallery&Itemid=4#category

http://www.costasbalafas.gr/index.php?view=category&catid=3&page=5&catpage=4&option=com_joomgallery&Itemid=4#category

http://www.costasbalafas.gr/

http://www.biblionet.gr/author/5819/%CE%93%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%82,_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7%CF%82,_1944-

Πηγαίνοντας στο σχολείο. Ένας πίνακας ζωγραφικής του Pierre Éduard Frère και μια φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα

Το σχολείο στη ζωγραφική και τη φωτογραφία. Στο δρόμο για το σχολείο

    Είναι ένας από τους πιο αγαπημένους μου πίνακες που απεικονίζουν σκηνές με μαθητές και στιγμιότυπα από τη σχολική ζωή παλαιοτέρων εποχών. Ο Γάλλος ζωγράφος Pierre Éduard Frère (1819-1886) απεικονίζει με τρυφερό ρεαλισμό ένα ζευγάρι μαθητών, ένα κορίτσι και ένα αγόρι, να πηγαίνουν στο σχολείο μια βροχερή ημέρα, περπατώντας στο δρόμο μιας μουντής πόλης. Κουβαλούν τις τσάντες τους και το κορίτσι κρατά μια παλιά κουρελιασμένη ομπρέλα. Δίπλα στο κορίτσι και κάτω από την ομπρέλα περπατά το ψηλότερο αγόρι που σκύβει ελαφριά. Τα παιδιά είναι φτωχικά ντυμένα, η έκφρασή τους σοβαρή, θλιμμένη και στοχαστική. Αυτόν τον πίνακα, λοιπόν, που αγαπώ και τον αφιερώνω πάντα στους παλιούς μου μαθητές, μου θύμισε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία του γνωστού Έλληνα φωτογράφου Κώστα Μπαλάφα που βρήκα ξεφυλλίζοντας το ημερολόγιο Ελληνόπουλα του 2014 με φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη. Σχεδόν εκατό χρόνια μετά από τον πίνακα ζωγραφικής του Γάλλου ζωγράφου, ο Έλληνας φωτογράφος αποτυπώνει μέσα από το φωτογραφικό του φακό μία σχεδόν παρόμοια σκηνή από ελληνική επαρχιακή πόλη (τα Ιωάννινα) το 1960. Δύο φτωχοντυμένα παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι κουβαλώντας τις σχολικές τους τσάντες πηγαίνουν στο σχολείο. Η μέρα είναι βροχερή...Το αγόρι, έχοντας σκύψει ελαφρά, είναι αυτό που κρατά τη μεγάλη μαύρη ομπρέλα.
   Τελικά, τα έργα τέχνης, ακόμα και αν ανήκουν σ' άλλη εποχή και σ' άλλον τόπο,  μπορούν να "επικοινωνούν", να "συνομιλούν", να συνδέονται με υπόγειες διαδρομές, όταν μεταφέρουν εικόνες από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων και, κυρίως, όταν το βλέμμα του καλλιτέχνη βλέπει με συμπάθεια, κατανόηση και ανθρωπισμό...

Pierre Éduard Frère, Πηγαίνοντας στο σχολείο. Ιδιωτική Συλλογή.

Κώστας Μπαλάφας, Για το σχολείο. 1960. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

    Μια εξαιρετική ασπρόμαυρη φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα (1920-2011), με την οποία ο μεγάλος Έλληνας φωτογράφος "συναντά" στο δρόμο της τέχνης έναν μάλλον άγνωστο για το ευρύ κοινό Γάλλο ζωγράφο του 19ου αιώνα.

Για τη φωτογραφία, βλ. Ημερολόγιο 2004. Ελληνόπουλα. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, έκδ. Τα Νέα, Αθήνα 2014 (επιμέλεια Ελένη Κεχαγιόγλου)

http://www.bonhams.com/auctions/16863/lot/68/
http://www.aspromavro.net/alx/articles1/afieromata/214-kostas-balafas.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Pierre_Édouard_Frère