Εισβολή στην Κύπρο. Ποιήματα του Κώστα Μόντη και παλιές κάρτες για την Κερύνεια

Για την Κερύνεια

   Τον αγαπώ πολύ τον Ελληνοκύπριο ποιητή Κώστα Μόντη (1914-2004), έναν από τους σημαντικότερους ποιητές της νεότερης λογοτεχνίας της Κύπρου.  ...Και σήμερα, 20 Ιουλίου, θλιβερή επέτειο, της εισβολής των τουρκικών στρατευμάτων στο νησί-20 Ιουλίου του 1974 άρχισε η εισβολή-, σκέφτηκα αυτά τα δύο συγκινητικά ποιήματα του Μόντη για την Κερύνεια ή Κυρήνεια, το πανέμορφο λιμάνι της Κύπρου και φημισμένο τουριστικό θέρετρο από την περίοδο της Αγγλοκρατίας, που δυστυχώς έτυχε να βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού, το τμήμα που τότε χάθηκε, λόγω της κατοχής. Για την Κερύνεια, λοιπόν, που ακόμα παραμένει κατεχόμενη από τουρκικά στρατεύματα, αυτή η ανάρτηση για να μην ξεχνάμε...

Πολυφωτογραφημένη η Κερύνεια ήδη από την εποχή του Μεσοπολέμου. Κάρτ Ποστάλ με μία όψη της Κερύνειας. Διακρίνεται στο βάθος ξενοδοχείο της εποχής. Δεκαετία 1920.

Κερύνεια. Όψη του φημισμένου Αβαείου Μπέλα Παΐς (Λευκού Αβαείου). 1920-1930.

Κερύνεια. Όψη της παραλίας. 1929.

Μία όψη του φημισμένου ξενοδοχείου της Κερύνειας "Catsellis Dome Hotel". Διακρίνονται οι θόλοι του. 1920-1930.

Μία όψη της Κερύνειας από το Κάστρο. 1920-1930.


Κώστας Μόντης, Κερύνεια 1974

Έμοιαζες τόσο πολύ με παλιό πειρατικό καταφύγιο
που δεν μπορούσε παρά νά' ρθουν οι πειρατές

Το λιμάνι της Κερύνειας. 1930.

Βρετανικό γραμματόσημο του 1938 με το λιμάνι της Κερύνειας.

Κερύνεια. 1950. Τότε η Κύπρος ήταν ακόμα Βρετανική Αποικία.

Το κάστρο της Κερύνειας. 1957.

Κερύνεια. 1957.

Κερύνεια. Το κάστρο του Αγ. Ιλαρίωνα. 1957.

Το λιμάνι της Κερύνειας. 1950-1960.

Το λιμάνι της Κερύνειας. 1957.

Μεταπολεμικό Βρετανικό γραμματόσημο με το λιμάνι της Κερύνειας.

Κάρτα με όψεις της Κερύνειας για τους τουρίστες στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Λίγο πριν την εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων και πριν η Κερύνεια γίνει "Κατεχόμενη".

Κώστας Μόντης, Στιγμές της εισβολής

Είναι δύσκολο να πιστέψω

πως μας τους έφερε η θάλασσα της Κερύνειας,

είναι δύσκολο να πιστέψω

πως μας τους έφερε η αγαπημένη θάλασσα της Κερύνειας.

 

Πικρή θάλασσα της Κερύνειας

που πρέπει να αποσύρουμε πια

τους στίχους που σου γράψαμε.

 

Σκέψου να μας γίνει βραχνάς η οροσειρά της Κερύνειας

σκέψου να την κοιτάμε με τρόμο,

σκέψου να την υποψιαζόμαστε,

σκέψου να τη μισάμε!

 

Ανασήκωσε την πλάτη κι απόσεισέ τους Πενταδάκτυλέ μου,

ανασήκωσε την πλάτη κι απόσεισέ τους.

Από τη συλλογή Πικραινόμενος εν εαυτώ (1975)

Ηλιοβασίλεμα στην Κερύνεια. 1974. Οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι της περιοχής δεν ξαναείδαν αυτά τα ηλιοβασιλέματα.

Κερύνεια. 1950-1960.

Κερύνεια. 1950-1960.

Κερύνεια. Το Αβαείο του Μπέλα Παΐς. 1972. 

Κερύνεια. Δεκαετία 1960-1970. Πριν την εισβολή και την Κατοχή. Η πλειονότητα του πληθυσμού ήταν Ελληνοκύπριοι που αναγκάστηκαν να αφήσουν τον τόπο τους και να γίνουν πρόσφυγες στο νότιο τμήμα του νησιού.

Κώστας Μόντης, Άπαντα Α΄. Ποίηση, Ίδρυμα Αναστάσιου Γ. Λεβέντη, Λευκωσία 1987, σ. 229- 230.

https://antonispetrides.wordpress.com/2014/10/22/poiimata-gia-tin-keryneia/
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL105/229/1687,5394/extras/activities/indexE_8_metaselida/indexe_8_parallilo_keimeno_2.html
https://www.ebay.co.uk/b/Collectable-Cyprus-Postcards/101148/bn_2314106
https://tuckdb.org/places/260/cyprus?in=50
http://keryniaek.com/index.php?pageid=1&lang=gr

Για την αγάπη και την Άνοιξη. Η αγάπη έτρεχε μπροστά μας...Ένα ποίημα του Κώστα Μόντη

    Αυτές τις μέρες διαβάζω ποιήματα του αγαπημένου Κύπριου ποιητή Κώστα Μόντη (1914-2004), μίας  βαθύτατα ανθρωπιστικής φωνής της σύγχρονης ελληνικής ποίησης.

 Για αυτό, το παρακάτω απόσπασμα από τις "Στιγμές" του Κώστα Μόντη. 

Μία λυρική νυχτερινή ανοιξιάτικη εικόνα μεταφέρει το ποιητικό υποκείμενο. Η λιτότητα στα εκφραστικά μέσα, η επιγραμματικότητα, το πεζολογικό ύφος δεν εμποδίζουν την έκφραση του λυρισμού...

Η αγάπη έτρεχε μπροστά μας

κι έγραφε χάμω τραγούδια,

έτρεχε μπροστά μας

και κρεμούσε μικρά αναμμένα φαναράκια στα δέντρα

και τακτοποιούσε ανεμώνες

Nikolaj Bogdanov Belsky, Κοπέλα με φαναράκι. 1908.

Αν είναι για μας μας όλη αυτή η άνοιξη,

είναι σπατάλη,

αν είναι για μας όλη αυτή η αγάπη,

είναι σπατάλη

Βλ. "Στιγμές", Κυπριακή Ανθολογία Ποιήσεως, επιμ. Κ. Μόντης-Α. Χριστοφίδης, Alvin Redman Hellas, Αθήνα 1965, σ. 292.

Thomas Cooper Gotch ή T.C. Gotch (1854–1931), "Μελέτη" για το πάρτυ γενεθλίων. 1930.

Thomas Cooper Gotch ή T.C. Gotch (1854–1931), παρέλαση με φαναράκια το βράδυ. 1918.

https://artuk.org/discover/artworks/search/actor:gotch-thomas-cooper-18541931/page/2

https://www.wikiart.org/en/nikolay-bogdanov-belsky/girl-with-latern

https://theartstack.com/artist/thomas-cooper-gotch/lantern-parade-1918

Η αμυγδαλιά στην ποίηση και τη ζωγραφική.

Αμυγδαλιά του Γεώργιου Δροσίνη και του Κώστα Μόντη με πίνακες του Pierre Bonard και του

V.  Van Gogh

Συνεχίζω ανοιξιάτικα με αμυδαλιές...Δύο πίνακες και δύο ποιήματα που επικοινωνούν διακειμενικά.

   Λένε ότι είναι το τελευταίο έργο του μετα-ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Bonnard. Tην έβλεπε ανθισμένη από το παράθυρο του δωματίου του.

Pierre Bonnard, Η αμυγδαλιά. 1945. Ιδιωτική Συλλογή.

Γ. Δροσίνης , Ἡ μυγδαλιά

Ἐκoύνησε τὴν ἀνθισμένη μυγδαλιὰ
μὲ τὰ χεράκια της
κι ἐγέμισε ἀπὸ ἄνθη ἡ πλάτη, ἡ ἀγκαλιὰ
καὶ τὰ μαλλάκια της.

Ἄχ! χιονισμένη σὰν τὴν εἶδα τὴν τρελλὴ
γλυκὰ τὴ φίλησα,
τῆς τίναξα τὰ ἄνθη ἀπ᾿ τὴν κεφαλὴ
κι ἔτσι τῆς μίλησα:

-Τρελλὴ νὰ φέρεις στὰ μαλλιά σου τὴ χιονιὰ
τὶ τόσο βιάζεσαι;
Μόνη της θὲ νὰ ῾ρθεῖ ἡ βαρυχειμωνιά,
δὲν τὸ στοχάζεσαι;

Τοῦ κάκου τότε θὰ θυμᾶσαι τὰ παλιὰ
τὰ παιχνιδάκια σου,
κοντὴ γριούλα μὲ τὰ κάτασπρα μαλλιὰ
καὶ τὰ γυαλάκια σου

V.   Van Gogh, ανθισμένη αμυγδαλιά, 1890. Μουσείο Βαν Γκογκ. Άμστερνταμ.

Ο Κώστας Μόντης φαίνεται να συνδιαλέγεται με την πολυτραγουδισμένη αμυγδαλιά του Δροσίνη.
 ...τoυλάχιστo oι πoιητὲς
ας μην τη λέμε "τρελλή"...

Κώστας Μόντης, Η αμυγδαλιά

Καθ’ην στιγμήν εμείς συζητάμε ακόμα
  η αμυγδαλιὰ άναψε ήδη ντόμπρα τα κεράκια της
κι ανήρτησε σε κoινὴ θέα τις πρoθέσεις της.
  Ω ναι, τoυλάχιστo oι πoιητὲς
ας μην τη λέμε "τρελλή"
πoυ πήρε την απόφαση,
τoυλάχιστo oι πoιητὲς ας μην τη λέμε “τρελλή”
πoυ ἐπωμίσθηκε τις ευθύνες της,
πoυ διεκινδύνευσε τη νoημoσύνη της
στα όμματα των δειλών,
πoυ διεκινδύνευσε τη νoημoσύνη της
στα όμματα των ανίδεων,
στα όμματα τωv θερκoκηπίων.

.

http://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0176V1962
http://nga.gov.au/bonnard/Detail.cfm?IRN=122444
http://www.myriobiblos.gr/greekliterature/montis_amygdalia.htmlhttp://www.myriobiblos.gr/greekliterature/montis_amygdalia.html

Υπερεαλισμός και Χριστούγεννα. Ευχές με χριστουγεννιάτικες κάρτες του Σαλβαντόρ Νταλί

Χριστουγεννιάτικες κάρτες του Σαλβαντόρ Νταλί και ένα ποίημα του Κώστα Μόντη

   Σας παρουσιάζω μία επιλογή από τις Χριστουγεννιάτικες κάρτες που ζωγράφισε ο γνωστός Ισπανός (Καταλανός στην καταγωγή) σουρεαλιστής καλλιτέχνης Σαλβαντόρ Νταλί (1904-1989). Βέβαια, νομίζω πως δεν θα επέλεγα έργα του Νταλί, για να στείλω τις χριστουγεννιάτικες ευχές μου. Ωστόσο, είναι πράγματι ενδιαφέρον ότι ο εκκεντρικός καλλιτέχνης ζωγράφισε χριστουγεννιάτικες εικόνες και φυσικά το έκανε για τα χρήματα.
   Το 1940, ο Νταλί και η ρωσικής καταγωγής σύζυγός του Γκαλά, η οποία ήταν η "femme fatale" (μοιραία γυναίκα) της ζωής του, φεύγουν από τη Γαλλία για τις ΗΠΑ, για να αποφύγουν τον πόλεμο. Στις ΗΠΑ θα παραμείνουν έως το 1948 και στη συνέχεια θα επιστρέψουν στην Καταλονία. Την περίοδο 1940-1948 ο Νταλί δημιουργεί τις πρώτες χριστουγεννιάτικες κάρτες.

Φωτογραφία του εκκεντρικού ζευγαριού Νταλί στη Ν. Υόρκη από τον Αμερικανό φωτογράφο Philippe Halsman. O Σαλβαντόρ Νταλί ζωγραφίζει τη μέδουσα στο πρόσωπο της γυναίκας του Γκαλά. 1942. Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό LIFE το 1945.

  Το πρώτο έργο του Νταλί με χριστουγεννιάτικο θέμα ήταν αυτό που ζωγράφισε για το εξώφυλλο του χριστουγεννιάτικου τεύχους του περιοδικού Vogue το 1946.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστούγεννα. Για το χριστουγεννιάτικο εξώφυλλο του περιοδικού Vogue του 1946. Δύο υπερεαλιστικά έλατα με αστέρι.

   Στη συνέχεια συνεργάζεται με την ιστορική και φημισμένη αμερικανική εταιρεία Hallmark (είχε ιδρυθεί το 1910), η οποία εξέδιδε εορταστικές κάρτες. Στα 1947-1948 ο ιδρυτής της εταιρείας J. C. Hall παρουσιάζει στο κοινό κάρτες με έργα γνωστών ζωγράφων, όπως Van Gogh, El Greco, Picasso κ.ά. Ο Νταλί δημιουργεί για την Hallmark τρεις χριστουγεννιάτικες κάρτες με θρησκευτικό θέμα.

 Σαλβαντόρ Νταλί,  Ο άγγελος. 1947. Συλλογή Τέχνης Hallmark. Στη φάτνη του Χριστού ένας ακέφαλος άγγελος παίζει λαούτο.

Σαλβαντόρ Νταλί, Μαντόνα και παιδί.  1947. Συλλογή Τέχνης Hallmark. Η Παναγία με το νεογέννητο Χριστό και μία πεταλούδα.

Σαλβαντόρ Νταλί, Οι τρεις σοφοί (μάγοι). 1947. Συλλογή Τέχνης Hallmark.

  Δέκα χρόνια αργότερα ο Νταλί θα ξαναζωγραφίσει εορταστικές κάρτες για την Hallmark. Αυτή τη φορά θα δημιουργήσει έργα όχι μόνο για τα Χριστούγεννα, αλλά και για το Πάσχα, και την Ημέρα της Μητέρας.

Σαλβαντόρ Νταλί, Η σκηνή της Γέννησης. 1959. Συλλογή Τέχνης Hallmark.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικο δέντρο με πεταλούδες. 1959. Συλλογή Τέχνης Hallmark. Μία μητέρα δείχνει το δέντρο με τις πεταλούδες στο παιδί της. 

  Από τις χριστουγεννιάτικες κάρτες που ζωγράφισε ο Νταλί, τελικά θα εκτυπωθούν από τη Hallmark μόνο δύο: Η Μαντόνα με το παιδί και η σκηνή της Γέννησης. Παρά το ότι η σειρά των εορταστικών καρτών της Hallmark με έργα τέχνης γνωστών ζωγράφων έγινε θετικά αποδεκτή, οι κάρτες του Νταλί δεν προσέλκυσαν το αγοραστικό κοινό. Οι υπερεαλιστικές εικόνες της Μαντόνας και της Γέννησης-δύο παραδοσιακά θρησκευτικά θέματα-φαίνεται ότι δεν ταίριαζαν με το εορταστικό πνεύμα των Χριστουγέννων. Την περίοδο 1958-1976 ο Σαλβαντόρ Νταλί δημιούργησε 19 μοναδικές χριστουγεννιάτικες κάρτες για την Εταιρεία Hoechst Ibérica με έδρα τη Βαρκελώνη. Αυτή τη φορά επέλεξε για κάθε χρονιά (από το 1958 έως το 1976) να ζωγραφίζει μία κάρτα με χριστουγεννιάτικο δέντρο.

Δείτε κάποιες από τις παραλλαγές των χριστουγεννιάτικων δέντρων του Νταλί.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικες ευχές. 1958.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικες ευχές (με τον Δον Κιχώτη). 1960.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικες ευχές (κατά το "Las Meninas"). 1961. H μορφή της κοπέλας θυμίζει τον γνωστό πίνακα "Las Meninas" του Ισπανού ζωγράφου Velazquez.

Diego Velazquez,  Las Meninas (Oι Δεσποινίδες των Τιμών), 1656. Μουσείο Prado. Μαδρίτη.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικες ευχές. 1970.

 Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικες ευχές. 1971.

Σαλβαντόρ Νταλί, Χριστουγεννιάτικες ευχές. 1974.

…Και ένα ποίημα του Κύπριου ποιητή Κώστα Μόντη για τις χριστουγεννιάτικες κάρτες και τον απατηλό τους κόσμο...

Κώστας Μόντης, Χριστουγεννιάτικες κάρτες

Και πάλι λες δεν είναι δυνατό
όλες αυτές οι ευχές να ψεύδονται
και πάλι λες δεν είναι δυνατή
τέτοια πανταχόθεν σύμπτωση,
δεν είναι δυνατή τέτοια πανταχόθεν συμπαιγνία

http://www.hallmarkartcollection.com/creatively-thinking/stories/dali-at-hallmark/
https://rebeccambender.wordpress.com/2013/12/23/dali-christmas-cards/
https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2014/12/23/these-salvador-dali-christmas-cards-outraged-hallmark-shoppers-in-1960/
https://www.museodelprado.es/en/the-collection/art-work/las-meninas/9fdc7800-9ade-48b0-ab8b-edee94ea877f?searchid=22c1a5eb-e9f8-4191-1f48-8a6632972e28
https://en.wikipedia.org/wiki/Las_Meninas
http://www.magnumphotos.com/C.aspx?VP3=SearchDetail&VBID=2K1HZOQXYTQTQT&PN=223&IID=2K7O3R8TFD9M

Για το ποίημα, βλ. antonispetrides.wordpress.com/2013/12/25/modern_greek_christmas_poems/

Κοπέλα που ταΐζει περιστέρια στο χιόνι. Ένας πίνακας του James Crawford Thom και Το πληγωμένο πουλί του Κώστα Μόντη

Το πληγωμένο πουλί του Κώστα Μόντη

Διαβάζω ξανά ποιήματα ενός αγαπημένου ποιητή, του Κύπριου Κώστα Μόντη (1914-2004). Ο λιτός, αν και λυρικός, απέριττος ποιητικός λόγος του με συγκινεί πάντα για το ζεστό, γεμάτο ανθρωπιά "βλέμμα" του.
Ιδού, λοιπόν, ένα τρυφερό ποίημα του Κώστα Μόντη που μου θύμισε έναν πίνακα του Βικτωριανού ζωγράφου James Crawford Thom (1835-1898).

Το πληγωμένο πουλί

Οὔτε ποὺ θυμᾶμαι πότε καὶ πῶς
κράτησα στὴ χοῦφτα μου ἕνα πληγωμένο πουλὶ
πού εἶχε ἀφεθεῖ στὸ ἔλεός μου
καὶ μὲ κοίταζε ἐπίμονα σὰν κάπου νὰ μ' εἶχε ξαναδεῖ,
καὶ μὲ κοίταζε περίλυπα
χωρὶς μιὰ τόση δὰ κίνηση φτερούγας,
χωρὶς μιὰ τόση δὰ κίνηση ποδιοῦ.
Οὔτε ποὺ θυμᾶμαι.
Μπορεῖ, μάλιστα, ποτὲ νὰ μὴν ἔγινε αὐτὸ
κι ὅμως τὸ βλέμμα του μ' ἀκολουθεῖ χρόνια τώρα,
μπορεῖ νὰ μὴν ἔγινε
κι ὅμως τὸ νιώθω χρόνια τώρα στὴ χοῦφτα μου
νὰ μὴ χάνει εὐκαιρία νὰ μὲ κοιτάξει
νὰ καραδοκεῖ μόλις ἀνοίξω τὴ χοῦφτα
νὰ μὲ κοιτάξει.

James Crawford Thom (1835-1898), Κορίτσι που ταΐζει περιστέρια. Ιδιωτική Συλλογή.

Μία κοπέλα, ντυμένη με φτωχική αγροτική ενδυμασία, ταΐζει περιστέρια στο χιόνι…

...Και βέβαια ο πίνακας αυτός, ίσως, σας θυμίσει το γνωστό ποίημα του Λαπαθιώτη Τα καημένα τα πουλάκια (βλ. http://annagelopoulou.blogspot.gr/search?q=Λαπαθιώτης)

http://www.myriobiblos.gr/greekliterature/montis_pligomenopouli.html

http://www.sarantakos.com/kibwtos/s-montis.html

http://www.artnet.com/artists/james-crawford-thom/girl-feeding-pigeons-4AF5dckOEYLSgh0q12KVuA2