Η νύχτα στη ζωγραφική και την ποίηση. Γιώργος Δροσίνης, Βαθιά, τη νύχτα και οι Νύχτες των Προραφαηλιτών ζωγράφων

H νύχτα στους Προραφαηλίτες ζωγράφους και το ποίημα του Γιώργου Δροσίνη, Βαθιά τη νύχτα.

   

   Από τη γνήσια λυρική ποιητική φωνή του Γεώργιου Δροσίνη (1859-1951), ας διαβάσουμε ένα ποίημα για τη νύχτα, που πρόσφατα τυχαία ξαναδιάβασα και μου θύμισε τις αλληγορικές εικόνες για τη Νύχτα των αγαπημένων μου Προραφαηλιτών ζωγράφων. 

Mary L. Macomber, Η νύχτα και η θυγατέρα τηςΎπνος. 1902. Smithsonian American Art Museum.

Edward Burne Jones, Νύχτα. 1870.

Βαθιά, τὴ νύχτα τὰ μεσάνυχτα,

μὲ τ᾿ ἀνοιχτὰ φτερὰ τοῦ ὀνείρου,

πετᾷ ἡ ψυχή μου, σκλάβα ἐλεύθερη,

στοὺς μυστικοὺς κόσμους τοῦ Ἀπείρου,

τὴ νύχτα βλέπει ὅλα τ᾿ ἀθώρητα,

ποὺ ἀπόκρυβεν ἡ πλάνα μέρα

τὴ νύχτα ἀκούει ὅλα τ᾿ ἀκούσματα

στὸν ἀτρικύμιστον ἀέρα.

Βλέπει τῶν κάστρων τὰ φαντάσματα

καὶ τὰ λευκὰ στοιχειὰ τῶν κάστρων

κι ἀκούει τῶν δέντρων τὸ μεγάλωμα

καὶ τὸ περπάτημα τῶν ἄστρων.

Evelyn De Morgan, Η Νύχτα και ο Ύπνος. 1878.

Simeon Solomon, Η Νύχτα. 1890. Ιδιωτική Συλλογή.

Simeon Solomon, Το Φεγγάρι και ο Ύπνος. 1894. Tate Britain.

Edward Burne Jones, Νύχτα. 1870. Harvard Art Museums.

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/gewrgios_drosinhs_poems.htm#%CE%92%CE%91%CE%98%CE%99%CE%91_%CE%A4%CE%97_%CE%9D%CE%A5%CE%A7%CE%A4%CE%91
https://americanart.si.edu/artwork/night-and-her-daughter-sleep-15480
https://en.wikipedia.org/wiki/Night_and_Sleep
https://www.tate.org.uk/art/artworks/solomon-the-moon-and-sleep-t01719
https://www.wikiart.org/en/simeon-solomon/night-1890
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Night_by_Edward_Burne-Jones_(1870).jpg
https://www.harvardartmuseums.org/collections/object/298027?position=0

Ο μύθος της Αριάδνης στην ποίηση και τη ζωγραφική. Προραφαηλίτες ζωγράφοι και ένα ποίημα του Ν. Καββαδία

Η Αριάδνη στη Νάξο

  Ο αρχαίος ελληνικός μύθος της Αριάδνης, της κόρης του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα και της Πασιφάης, υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής στη δυτική τέχνη.  Είναι πολλές οι απεικονίσεις σκηνών του μύθου από την αρχαιότητα έως και τα νεότερα και σύγχρονα χρόνια.

   O μύθος της Αριάδνης συνδέεται στενά με τον μύθο του Θησέα και του Μινώταυρου (βλ. για τον μύθο language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/crete/page_020.html.). Η Αριάδνη αρνείται την πατρίδα και την αφοσίωση στην οικογένειά της, γιατί ερωτεύεται ένα ξένο, που έρχεται από μακριά για να καταλύσει και να παραβεί τους πάτριους νόμους...Ερωτεύεται και βοηθά τον εχθρό του πατέρα της, τον Θησέα, γιο του βασιλιά της Αθήνας Αιγέα, να  διαφύγει, χάρη στον μίτο της από τον δαιδαλώδη Λαβύρινθο, αφού πρώτα εξουδετερώσει τον Μινώταυρο. Η σωτηρία του Θησέα σημαίνει για την Αριάδνη άρνηση και προδοσία της πατρίδας και της οικογένειάς της...Κυριευμένη από το ερωτικό πάθος, δεν σκέφτεται τα αποτελέσματα της πράξης της... Από την άλλη πλευρά, ο Θησέας, με ευγνωμοσύνη για την ουσιαστική βοήθεια που του πρόσφερε η Αριάδνη, την παίρνει  με το καράβι του μακριά από την πατρίδα της με σκοπό να την παντρευτεί στην Αθήνα... Η μόνη διέξοδος για την Αριάδνη είναι η φυγή από την πατρίδα και την οικογένεια...Η ερωτευμένη γυναίκα ακολουθεί τον ξένο για τον οποίο θυσίασε τη μέχρι τότε ζωή της... Σ' ένα σταθμό του θαλασσινού ταξιδιού, στο νησί Νάξο, ο Θησέας θα την εγκαταλείψει μόνη της στην παραλία...Λένε ότι στο όνειρό του εμφανίστηκε ο Διόνυσος και τον έκανε να λησμονήσει την Αριάδνη, γιατί την ήθελε ο ίδιος...

   Στη Δυτική Τέχνη ιδιαίτερα από την Περίοδο της Αναγέννησης πληθαίνουν αυτές οι απεικονίσεις...

Titian, Βάκχος και Αριάδνη, 1520-23. Εθνική Πινακοθήκη. Λονδίνο. Ο Διόνυσος εμφανίζεται με τη συνοδεία του για να σαγηνεύσει την εγκαταλελειμμένη Αριάδνη. Τελικά, θα την παντρευτεί και την οδηγήσει στον Όλυμπο, στην κατοικία των Θεών, σύμφωνα με μία εκδοχή του μύθου.

  Μία από τις εκδοχές του μύθου που εμπνέει και γοητεύει τους καλλιτέχνες είναι η εγκατάλειψη της Αριάδνης από τον Θησέα στο νησί της Νάξου. Η απόγνωση και απελπισία της εγκαταλελειμμένης Αριάδνης έχει απεικονισθεί πολλές φορές. Η Αριάδνη απεικονίζεται συνήθως κεκλιμένη, σε μία παραλία, ενώ στο βάθος διακρίνεται το καράβι του Θησέα να απομακρύνεται από την ακτή.

Angelica Kaufmann, Η Αριάδνη εγκαταλελειμμένη από τον Θησέα. 1774. Μουσείο Καλών Τεχνών. Χιούστον. 

Η εγκατάλειψη της Αριάδνης σε μία παραλία της Νάξου εμπνέει και τον αγαπημένο "θαλασσινό" ποιητή Νίκο Καββαδία για τους στίχους του ποιήματος "Η Αριάδνη στη Νάξο" που έχει μελοποιηθεί από τον Μιχάλη Τερζή (βλ. http://gerontakos.blogspot.gr/2014/09/blog-post_18.html)

Νίκος Καββαδίας,  Η Αριάδνη στη Νάξο

Με το καράβι του Θησέα
σ’ αφήσαμε στη Νάξο γυμνή, 
μ’ ένα στα πόδια σου
θαλασσινό σκουτί. 

Σε ποιες σπηλιές εκρύφθηκες
και πώς να σε φωνάξω, 
κουστάρω κι όλο με τραβάει
μακριά το γκαραντί.

  Οι Βρετανοί Προραφαηλίτες ζωγράφοι του 19ου αιώνα εμπνεύστηκαν από το μύθο της Αριάδνης και έχουν απεικονίσει σε παραλλαγές τη σκηνή της εγκατάλειψης στην παραλία από τον Θησέα. Επιλέγω κάποιες από αυτές τις απεικονίσεις των ζωγράφων που βρέθηκαν υπό την επιρροή του Προραφαηλιτισμού.

Evelyn De Morgan, Η Αριάδνη στη Νάξο. 1877. Ίδρυμα De Morgan.

George Frederic Watts, Αριάδνη. 1894. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη. Στα πόδια της ο Μινώταυρος...

Edward Reginald Frampton, Η Αριάδνη στη Νάξο. Πριν το 1904.

    Η μοναξιά και η θλίψη της ερωτευμένης γυναίκας από την εγκατάλειψη και την προδοσία του αγαπημένου της, εμπνέει τους ρομαντικούς Προραφαηλίτες που προτιμούν θέματα από αρχαίους μύθους... Ο βίος της Αριάδνης έχει κοινά στοιχεία με τον βίο της Μήδειας...Και οι δύο αρνούνται πατρίδα και οικογένεια για τον έρωτα ενός ξένου και άγνωστου που τον βοηθούν, προδίδοντας τους πάτριους νόμους...και οι δύο γίνονται φυγάδες και ακολουθούν τον αγαπημένο τους στο θαλάσσιο ταξίδι της σωτηρίας...και οι δύο θα εγκαταλειφθούν από αυτόν που ερωτεύθηκαν με πάθος...Για τη Μήδεια, όμως, η κατάληξη είναι τραγική πέρα έως πέρα...

George Frederic Watts, Η Αριάδνη στο Νάξο. 1890. Fogg Μουσείο. Μουσεία Τέχνης του Harvard. Κρατά τον μίτο, ενώ δίπλα της βρίσκεται ο Μινώταυρος που θεωρείται ετεροθαλής αδελφός της.

Edward Burne Jones,  Αριάδνη. 1863-64. Η Αριάδνη κρατά τον μίτο και φορά στεφάνι με άνθη...Λένε ότι, εκτός από τον μίτο, έδωσε στον Θησέα και το στεφάνι αυτό, τα άνθη του οποίου φώτιζαν τον σκοτεινό λαβύρινθο.

Edward Burne Jones, H Αριάδνη στη Νάξο. 1862. Art Gallery of Ontario.

Άραγε την ερωτεύτηκε πραγματικά ο Θησέας; Πάντως ο Διόνυσος την ερωτεύτηκε και της πρόσφερε την αθανασία...

Edward Burne Jones, H Αριάδνη (κρατά το μίτο της). Από το Βιβλίο των Λουλουδιών. 1892-1896. Βρεττανικό Μουσείο. Λονδίνο.

Georg Frederic Watts, Η Αριάδνη στη Νάξο. 1875. Guildhall Πινακοθήκη Τέχνης.

John William Waterhouse, Η Αριάδνη στη Νάξο. 1898. Ιδιωτική Συλλογή. Το καράβι φεύγει, ενώ η Αριάδνη κοιμάται...

Αν και ο Ιρλανδός John Lavery δεν μπορεί να θεωρηθεί Προραφαηλίτης, ωστόσο την ίδια περίοδο απεικονίζει και αυτός την Αριάδνη στη Νάξο...

John Lavery (1856-1941), Αριάδνη, 1886. Απεικονίζεται όρθια, σε δραματική στάση, να κοιτάζει προφανώς το καράβι που φεύγει...

http://gerontakos.blogspot.gr/2014/09/blog-post_18.html

https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/titian-bacchus-and-ariadne
https://useum.org/artwork/Ariadne-Edward-Burne-Jones-1862

http://www.demorgan.org.uk/ariadne-naxos

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_William_Waterhouse_Ariadne.jpg

http://preraphaelitesisterhood.com/images-of-ariadne/

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Flower_Book_(Edward_Burne-Jones)#/media/File:Love_in_a_Tangle_Burne_Jones_Brit_Museum.jpg

http://www.artnet.com/artists/george-frederick-watts/ariadne-92oTgquEg03kS-OIqS8FaQ2

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Flower_Book_(Edward_Burne-Jones)

https://www.wikiart.org/en/george-frederick-watts/ariadne-1890

https://artuk.org/discover/artworks/ariadne-on-naxos-51212

https://www.harvardartmuseums.org/art/230038

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Angelica_Kauffmann,_Ariadne_Abandoned_by_Theseus,_1774.jpg

http://preraphaelitepaintings.blogspot.gr/2011/03/george-frederic-watts-ariadne-in-naxos.html

http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/crete/page_020.html
http://www.artnet.com/artists/john-lavery/ariadne-KlDXBbiMN25fKBt1TGKKUQ2
https://artsandculture.google.com/asset/ariadne/-QEv-IPSWbvDDQ

Αφροδίτη του Ανδρέα Εμπειρίκου

Ανδρέας Εμπειρίκος, Αφροδίτη

   To ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται σ' ένα φανταστικό εσύ, στην Αφροδίτη, τον εξιδανικευμένο έρωτα. Στο τέλος, η εξιδανικευμένη ερωτική μορφή, η Αφροδίτη, ονομάζεται "Μεγαλόχαρη". Ένα λυρικό ερωτικό πεζό-ποίημα που μετασχηματίζεται σε προσευχή προς τον Έρωτα...

Edward Coley Burne-Jones, Ο καθρέπτης της Αφροδίτης. 1898. Gulbenkian Foundation, Lisbon.

   Εκείνο το βράδυ, εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς. Όμως, στο νου μου, ήτο μέρα. Μέσα στο φως της, με κοίταζες. Εσύ, αγαπητή, ροδόχρους και απαλά ντυμένη, και κάποτε κάποτε ονειρευόσουν αυξάνοντας μέσα μου την ζωηρή φωτοχυσία.

Κι όμως, έξω ήτανε νύκτα. Αλλά τί νύκτα; Νύκτα γιομάτη θάματα, νύκτα σπαρμένη μάγια.

   Εγώ εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς, μα έβλεπα Εσένα ταυτοχρόνως. Ιδού ο Τοξότης, έλεγα, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων. Αλλά, συγχρόνως, έβλεπα Εσένα.

   Αγαπητή, ροδόχρους και απαλά ντυμένη, στεκόσουν μέσα μου, σε άπλετη φωτοχυσία, και πότε έγερνες δεξιά, και πότε αριστερά την κεφαλή σου, με τον Ωρίωνα, ή με τον Σείριο στα μαλλιά σου, με τον Τοξότη στην καρδιά σου.

   Εγώ εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς. Ιδού ο Τοξότης, έλεγα, ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, μα έβλεπα Εσένα ταυτοχρόνως.

  Αγαπητή, ροδόχρους, και απαλά ντυμένη, καθόσουν σε μια καρέκλα μέσα στην καρδιά μου, σε μίαν απερίγραπτη φωτοχυσία, με την σκιά σου, πότε δεξιά και πότε αριστερά, και έμενες ασάλευτη, απλή, γλυκιά, ωραιοτάτη και καθισμένη στην καρέκλα σου με τέτοιο τρόπο, που μου ερχόταν να σε βάλω να καθίσεις στα γόνατά μου, με το ένα μου χέρι στα στήθη σου, και το άλλο κάτω από το φόρεμά σου, ανάμεσα στα σκέλη σου.

Evelyn De Morgan, H Kυρία της Ειρήνης. 1902. Ίδρυμα De Morgan.

   Και έλεγα και ξανάλεγα: Ιδού ο Τοξότης, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, και έβλεπα πάντοτε, και τους αστερισμούς και Εσένα.

  Τούτη όμως την φορά, ήσουν ξαπλωμένη —απόλυτα ξαπλωμένη— και τα μαλλιά σου τα ανέμιζε ο αέρας. Το χέρι μου σε έψαυε. Τα μάτια σου μου μιλούσαν. Και εγώ έλεγα και ξανάλεγα με πάθος: Ιδού ο Τοξότης, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, μα τώρα πλέον, έβλεπα μονάχα Εσένα.

  Τότε συνέβη ένα μεγάλο θαύμα. Έσβησαν όλα τα άστρα μονομιάς, και έμεινες μόνον Εσύ στον ουρανό μαζί μου, μέσα σε μιαν ανέσπερη ημέρα, στο πλευρό μου. Εγώ σε κοίταζα αγαλλιών, και έλεγα και ξανάλεγα το όνομά σου.

Και Συ;

Εσύ, γλυκιά και Μεγαλόχαρη, μέσα στο χέρι σου, κρατούσες την καρδιά μου.

         

Ανδρέας Εμπειρίκος, Γραπτά ή Προσωπική Μυθολογία (1936–1946), 1η έκδ. Δίφρος, Αθήνα 1960.

William Blake Richmond (1842-1921),   Αφροδίτη και Αγχίσης. Εθνικά Μουσεία του Λίβερπουλ.

http://www.demorgan.org.uk/our-lady-peacehttp://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/showlarge.aspx?id=69

http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/anthology/mythology/browse.html?text_id=168

http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/navigator/browse.html?

object_id=20178

http://www.victorianweb.org/painting/bj/paintings/7.html