Το δάσος στη ζωγραφική: Πίνακες του Henri Rousseau

Περπατώντας στο δάσος

    Ντυμένες κομψά γυναικείες μορφές περπατούν μέσα στην οργιώδη βλάστηση και τα πανύψηλα δέντρα ενός εξωτικού δάσους. Είναι εικόνες από τους πίνακες του Γάλλου μετα-ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Henri Rousseau (1844-1910) που θεωρείται εκπρόσωπος του πριμιτιβισμού στη ζωγραφική.

Η. Rousseau, Βόλτα στο δάσος. 1886. Kunsthaus - Zurich 

H. Rousseau, Ραντεβού στο δάσος. 1889. National Gallery of Art-Washington.

 H. Rousseau, Γυναίκα που περπατά σ᾽ ένα ξωτικό δάσος. 1905. The Barnes Foundation, Merion, Pennsylvania, USA. 

H. Rousseau, Γυναίκα με κόκκινο φόρεμα και μία ομπρέλλα σ᾽ένα ξωτικό δάσος. 1907. Ιδιωτική Συλλογή.


http://www.barnesfoundation.org/collections/art-collection/object/5517/woman-walking-in-an-exotic-forest-femme-se-promenant-dans-un-foret-exotique?searchTxt=Rousseau&submit=submit&rNo=10
http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=53138&detail=ins
http://www.wikipaintings.org/en/henri-rousseau/woman-walking-in-an-exotic-forest-1905
http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=7972
http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=7915

Παλιές φωτογραφίες και καρτ ποστάλ από τον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης

Ταξιδεύοντας με τρένο στη Θεσσαλονίκη στις αρχές του 20ού αιώνα

Ο παλαιός σιδηροδρομικός σταθμός Θεσσαλονίκης. Ονομαζόταν σιδηροδρομικός σταθμός της Ανατολής ή σταθμός των ανατολικών σιδηροδρόμων.

    Ο Albert Malet,  Γάλλος ανταποκριτής του περιοδικού Le tour du monde, για το ταξίδι του στην περιοχή του βιλαετίου του Μοναστηρίου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1902 προτίμησε να χρησιμοποιήσει το πιο σύντομο και σίγουρο συγκοινωνιακό μέσο εκείνης της εποχής, το τρένο, ακολουθώντας τη σιδηροδρομική διαδρομή Σκόπια-Θεσσαλονίκη και Θεσσαλονίκη-Mοναστήρι. Η Θεσσαλονίκη ήταν για αυτόν μόνο ένας ενδιάμεσος σταθμός της διαδρομής του για το Μοναστήρι. Έφθασε στην πόλη στις 10 Σεπτεμβρίου 1902 με το τρένο της εταιρείας των Ανατολικών Σιδηροδρόμων, παρέμεινε μία μέρα για να ολοκληρώσει διαδικαστικά θέματα σχετικά με το διαβατήριο του στο γαλλικό προξενείο και το βράδυ αναχώρησε με το τρένο για το Μοναστήρι. Στις αρχές του 20ού αιώνα η Θεσσαλονίκη είχε συνδεθεί με τα Δυτικά Βαλκάνια και την Ευρώπη, αλλά και την Κωνσταντινούπολη χάρη στο σιδηρόδρομο. 

    Η Θεσσαλονίκη δεν ήταν πλέον μόνο το σημαντικότερο λιμάνι της Μακεδονίας, ήταν ταυτόχρονα και το κυριότερο σιδηροδρομικό κέντρο. Ο σιδηρόδρομος αποτέλεσε τομή για την οικονομική ανάπτυξη της πόλης. Η κατασκευή της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής, υπό τη χρηματοδότηση και διεύθυνση του γνωστού επενδυτή βαρόνου Maurice de Hirsch, ένωσε τη Θεσσαλονίκη στα 1871-1874 με την πόλη Μητροβίτσα που τότε εξελισσόταν σε σημαντικό εμπορικό κέντρο του Κοσσυφοπεδίου (ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία) χάρη στη σιδηροδρομική γραμμή. Όταν στα 1878 η σιδηροδρομική γραμμή ολοκληρώθηκε,  το τρένο μπορούσε να καλύψει τη διαδρομή Σκόπια-Mητροβίτσα-Θεσσαλονίκη.  Τα δύο βιλαέτια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, των Σκοπίων και της Θεσσαλονίκης, είχαν συνδεθεί σιδηροδρομικά. Η ενδοχώρα είχε συνδεθεί με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Έτσι, έγινε η αρχή μιας σειράς μεγάλων αλλαγών για την οικονομία που είχαν αποτέλεσμα και  στην εικόνα  της πόλης που άρχιζε να εκσυχρονίζεται και να αποκτά κάποια αστικά χαρακτηριστικά ευρωπαϊκής πόλης, αν και πάντα θα διατηρούσε την τυπική μορφή ενός οθωμανικού κέντρου.

H αναχώρηση του πρώτου τρένου της σιδηροδρομικής γραμμής που ένωνε τη Θεσσαλονίκη με το Μοναστήρι (Bitola). Για τη φωτογραφία, βλ. Η Θεσσαλονίκη του 1912-Hμερολόγιο 2012, έκδ. Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα-Θεσσαλονίκη.

    Το 1888 η γραμμή ενώθηκε με το σερβικό σιδηροδρομικό δίκτυο, προσφέροντας για την Οθωμανική Αυτοκρατορία σύνδεσμο με την Κεντρική Ευρώπη, αλλά και για τη Σερβία και την Αυστρία (το βλέμμα της Αυστρίας ήταν αναμφίβολα στραμμένο προς τη Θεσσαλονίκη) διέξοδο στο ποθητό Αιγαίο, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι  ο πόλεμος των διαφόρων αντικρουόμενων συμφερόντων για τη Μακεδονία είχε ξεκινήσει πρώτα στο πεδίο των συγκοινωνιών, στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Στη δεκαετία του 1890 κατασκευάστηκαν με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δύο ακόμα σιδηροδρομικές γραμμές, που ένωσαν τη Θεσσαλονίκη με το Μοναστήρι (1891-1894) και την Κωνσταντινούπολη (1893-1896). 

Πανοραμική άποψη της περιοχής του σιδηροδρομικού σταθμού Θεσσαλονίκης.

Επιχρωματισμένη καρτ ποστάλ που απεικονίζει την περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού Θεσσαλονίκης. Στα αριστερά διακρίνονται καθαρά οι γραμμές του τρένου.

Ο σιδηροδρομικός του Μοναστηρίου την περίοδο 1914-1917. Tότε το Μοναστήρι είχε περάσει στην κυριαρχία της Σερβίας.

Όταν το 1902 ο Μalet ταξίδεψε με τρένο, τα Σκόπια, το Μοναστήρι και η Θεσσαλονίκη ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Για το ταξίδι του αυτό, σχολιάζοντας τη βραδύτητα των σιδηροδρόμων ο Γάλλος περιηγητής γράφει: "...Τελικά, απαιτείται μία μέρα για να φθάσει κανείς από τη Θεσσαλονίκη στο Μοναστήρι, αναπτύσσοντας ταχύτητα 20 χιλιομέτρων την ώρα.... Η βραδύτητα αυτή μην σας εκπλήσσει. Οι αιτίες είναι πολλαπλές. Κατ᾽αρχάς, η ανεπάρκεια του τροχαίου υλικού που δεν είναι εξοπλισμένο με συνεχή τροχοπέδηση. Το γεγονός ότι το κέρδος είναι εγγυημένο, δεν ενθαρρύνει την εταιρεία να καταβάλει οποιαδήποτε προσπάθεια.Όλα αυτά συντελούν να είναι η χώρα τόσο ασφαλής, ώστε τα τρένα να μη μπορούν να κινηθούν κατά τη διάρκεια της νύχτας..."

Άποψη σιδηροδρομικών γραμμών στη Σερβία. Το σιδηροδρομικό δίκτυο πρόσφερε τη δυνατότητα στη Σερβία για τη πολυπόθητη διέξοδο στη θάλασσα, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. 

   Ο Malet συνεχίζει: "Επιπλέον οι ατμάμαξες, όσο και οι άνθρωποι, οφείλουν να μην υποτιμούν την επίδραση του περιβάλλοντος. Όσο και να μην το θέλει κανείς, όταν ακούει να μιλούνε τούρκικα χωρίς να κατανοήσει τα λόγια που ακούγονται γύρω του, υπάρχει μία λέξη που τον εντυπωσιάζει και την οποία συγκρατεί ασυνείδητα, επειδή επαναλαμβάνεται συχνά. Μοιάζει με ένα ρεφρέν. Ένα ρεφρέν που επαναλαμβάνεται πάντοτε δύο φορές: Γιαβάς! Γιαβάς! που σημαίνει Σιγά! Σιγά!... Γιαβάς είναι σωστή λέξη για τον αστυνομικό που θεωρεί στο σταθμό το διαβατήριό σας. Γιαβάς είναι η σωστή λέξη για το χαμάλη που μεταφέρει τη βαλίτσα σας, γιαβάς είναι η σωστή λέξη για τους υπαλλήλους του βαλή, για τον ταχυδρομικό από τον οποίο αγοράζετε γραμματόσημα, για τον τηλεγραφητή στον οποίο καταθέτετε τα τηλεγραφήματά σας. Σιγά-σιγά. Ο χρόνος δεν κοστίζει τίποτα, αύριο θα βρίσκεται πάλι εκεί...".

Φωτογραφία που απεικονίζει την οδό 26ης Οκτωβρίου 1912 στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού της Θεσσαλονίκης. Η φωτογραφία έχει τραβηχθεί μετά από την απελευθέρωση της πόλης. Διακρίνονται οι γραμμές του τρένου.

Φωτογραφία που απεικονίζει το σταθμό του σιδηροδρόμου της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη. Διακρίνεται η ημερομηνία στα γαλλικά 14 Φεβρουαρίου και η χρονολογία 1917.

Επιχρωματισμένη καρτ ποστάλ με το σιδηροδρομικό σταθμό της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη. O Malet έφθασε εδώ το 1902 από τα Σκόπια και έφυγε από εδώ για να πάει στο Μοναστήρι. Τότε και οι τρεις πόλεις ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

 Ο σταθμός των ανατολικών σιδηροδρόμων της Θεσσαλονίκης. Ένωνε το μεγαλύτερο λιμάνι της Μακεδονίας με τη βαλκανική ενδοχώρα, το Μοναστήρι, τα Σκόπια και το Βελιγράδι, αλλά και με τη Ευρώπη στη Δύση και την Κωνσταντινούπολη στην Ανατολή. Η Βιέννη και το Παρίσι, αλλά και η πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έγιναν πολύ πιο εύκολοι προορισμοί  χάρη στο τρένο.

 Φωτογραφία με μία σκηνή από το σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης (ημερομηνία 23-10-1917). Κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου (1914-1918) πολλοί αξιωματικοί και στρατιώτες των συμμάχων μετακινήθηκαν με το τρένο.

Μία ακόμα καρτ ποστάλ με το σταθμό των ανατολικών σιδηροδρόμων στη Θεσσαλονίκη με χρονολογία 1918.

Ποζάρουν μπροστά στο σιδηροδρομικό σταθμό της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη.

Αποθήκες και μεταφορείς εμπορευμάτων στο σιδηροδρομικό σταθμό Θεσσαλονίκης.

Βαγόνια με εμπορεύματα στο σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης.

Το αναπαλαιωμένο κτίριο μικρού σιδηροδρομικού σταθμού του 1894 έξω από τη Θεσσαλονίκη (Στρατιωτική Στάση) όπου στεγάζεται το Σιδηροδρομικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης

Βλ.
Α. Χ. Γρηγορίου, Ε. Α. Χεκίμογλου, Η Θεσσαλονίκη των περιηγητών 1430-1930, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη, εκδ. Μίλητος 2008, σ. 195-197.
B. K. Γούναρης, "Θεσσαλονίκη,1830-1912: Ιστορία, Οικονομία και Κοινωνία", Χασιώτης Ι.Κ.(επιμ.), Τοις αγαθοίς Βασιλεύουσα Θεσσαλονίκη, Ιστορία και Πολιτισμός, τόμος Α',  Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1997, σ.160-161.
http://users.auth.gr/~marrep/LESSONS/ERGASTIRI/NEW_TECHNOLOGY/2.3.htm
http://culture.thessaloniki.gr/gr/buildings.asp
http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/1995/10/15101995.pdf

H μουσική στους Προραφαηλίτες ζωγράφους: Πίνακες του Arthur Hughes

Παίζοντας μουσική σε δύο πίνακες του Arthur Hughes

   Μία απόλυτα εξιδανικευμένη μουσική σκηνή! Μαγεμένοι, σχεδόν σε έκσταση, "ταξιδεύουν" σε κόσμους ονειρεμένους, ακούγοντας τη γλυκύτατη μελωδία από την αγγελική γυναικεία μορφή. 

Arthur Hughes, Ένα μουσικό πάρτυ. 1864. Lever Lady Art Gallery. Liverpool.

...Στον παρακάτω πίνακα και οι τέσσερις γυναικείες μορφές παίζουν μουσική. Είναι μία οικογενειακή μουσική σκηνή από ένα γυναικείο κουαρτέτο εγχόρδων. Η κυρία Βέρνον Λούσινγκτον (στο πιάνο) μαζί με τις τρεις κόρες της (δύο βιολιά και ένα βιολοντσέλο)  παίζουν μουσική δωματίου στο σπίτι τους...
    Στον πίνακα απεικονίζονται η Jane Vernon Lushington, η σύζυγος,  και οι κόρες του θετικιστή φιλοσόφου Βέρνον Λούσινγκτον, o οποίος διατηρούσε στενές σχέσεις με τους Προραφαηλίτες ζωγράφους (Burne Jones, D. G. Rossetti, κ.ά.).

Arthur Hughes, Το οικιακό κουαρτέτο (Η κ. Βέρνον Λούσινγκτον και τα παιδιά της). 1882-1883. Iδιωτική Συλλογή.

   Η Jane Vernon Lushington είχε ποζάρει και για πίνακα του Dante Gabriel Rossetti, ενός από τα ιδρυτικά μέλη της κοινότητας των Προραφαηλιτών ζωγράφων.

D. G. Rossetti, Τζέιν. 1865. Fogg Art Museum. Harvard University.

http://www.artmagick.com/pictures/picture.aspx?id=6377&name=a-music-partyhttp://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=184

http://www.cgfaonlineartmuseum.com/hughes/p-hughes42.htm
http://www.onlineartstudio.co.uk/image.php?id=4855/

Το Καλοκαίρι στη ζωγραφική: Πίνακες του αμερικανικού ιμπρεσιονισμού

Ατενίζοντας τη θάλασσα: πίνακες του Frank Weston Benson

    Είναι τρεις υπέροχοι καλοκαιρινοί πίνακες του Αμερικανού ζωγράφου Frank Weston Benson (1862-1951) που θεωρείται ως ένας από τους κύριους εισηγητές του ιμπρεσιονισμού στην αμερικανική τέχνη. Ως γνήσιος εκπρόσωπος του ιμπρεσιονισμού ο Benson έχει δηλώσει ότι αυτό που κυρίως τον ενδιέφερε στη ζωγραφική ήταν οι φωτοσκιάσεις και το παιχνίδι του φωτός: "Ακολουθώ το φως από όπου έρχεται και όπου πηγαίνει", έχει πει...Και φυσικά η αγάπη του για το παιχνίδι του φωτός φαίνεται από τους παρακάτω πίνακες.

    Μία αιθέρια λευκοφορεμένη κομψή γυναικεία μορφή στέκεται στο ύψωμα και ατενίζει πέρα μακριά τη θάλασσα. Η μέρα είναι ηλιόλουστη, αν και κάποια λευκά σύννεφα διακρίνονται στο γαλανό ουρανό... Η γυναίκα φωτίζεται από το φως του ήλιου και προσπαθεί να κοιτάξει κόντρα στο εκτυφλωτικό φως, σκιάζοντας το μέτωπο με το χέρι της. Το ίδιο το φως του ήλιου είναι το θέμα στο οποίο εστιάζει το βλέμμα του ζωγράφου. Η γυναικεία οπτασία είναι η κόρη του ζωγράφου, Ελεονόρα, η οποία κοιτάζει πέρα στον Ατλαντικό ωκεανό. Η σκηνή διαδραματίζεται στην τοποθεσία Penobscot του Maine όπου βρισκόταν η εξοχική κατοικία του Benson. O ζωγράφος περνούσε, μαζί με την οικογένειά του, τα καλοκαίρια στο μέρος αυτό, ζωγραφίζοντας...

   

Frank W. Benson, Ηλιόφως. 1909. Indianapolis Museum of Art.

   Ο Benson συνήθιζε να αποτυπώνει εξιδανικευμένες εικόνες από σκηνές γαλήνης και θαλπωρής στην ύπαιθρο με πρόσωπα του στενού οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος. Πολλές φορές χρησιμοποιούσε ως μοντέλα τις κόρες, τη γυναίκα του και φιλικά πρόσωπα της οικογένειας. Οι κόρες του θυμούνται ότι συχνά, κατά τη διάρκεια των διακοπών, τις έβαζε να φορούν κομψά φορέματα και να ποζάρουν σε διάφορες στάσεις. 

     Ο παρακάτω πίνακας απεικονίζει διευρυμένη τη σκηνή με την κόρη του Ελεονόρα να ατενίζει τον ωκεανό. Στην ίδια ακριβώς τοποθεσία βλέπουμε, εκτός από την Ελεονόρα που στέκεται όρθια κοιτάζοντας κόντρα στον ήλιο, άλλες τρεις λευκοφορεμένες κοπέλες να κάθονται στο χορτάρι, στην πλαγιά του λόφου πάνω από τη θάλασσα. Ο γαλανός ουρανός έχει διάσπαρτα λευκά σύννεφα... Οι γυναικείες μορφές του πίνακα είναι οι τρεις κόρες του ζωγράφου και μία φίλη τους, η Margaret Gretchen Strong (η καθισμένη με γυρισμένη την πλάτη στην ακτή), που ζούσε σε γειτονική εξοχική κατοικία. O Benson ζωγράφισε και έναν ακόμα πίνακα που απεικόνιζε στην ίδια στάση μόνη της την οικογενειακή φίλη, όπως ακριβώς ζωγράφισε στην ίδια στάση μόνη της και την κόρη του Ελεονόρα.

Frank W. Benson, Καλοκαίρι. Rhode Island School of Design Museum. 1909.

    Οι γονείς της Margaret Gretchen Strong γοητεύτηκαν από την παραπάνω εικόνα της σύνθεσης με τις τέσσερις κοπέλες και παρήγγειλαν στον Benson να ζωγραφίσει ξανά έναν ακόμα πίνακα που θα απεικόνιζε μόνη της, στην ίδια θέση, την κόρη τους. 

Frank W. Benson, Margaret Gretchen Strong. 1909. National Gallery of Art. Washington.

   Ο Benson, ο οποίος σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Μουσείου της Βοστόνης και στην Ακαδημία του Julian, άρχισε να ζωγραφίζει σύμφωνα με τις αρχές του ιμπρεσιονισμού στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο Benson ανήκει στην ομάδα των 10 Αμερικανών ζωγράφων που έβαλαν τα θεμέλια της σύγχρονης ζωγραφικής στις ΗΠΑ. Οι ονειρικές εικόνες των έργων του συνθέτουν έναν απόλυτα ιδανικό φωτογενή κόσμο, μακριά από την πολλές φορές σκληρή και σκοτεινή πραγματικότητα της καθημερινότητας.

http://www.imamuseum.org/art/collections/artwork/sunlight-benson-frank-weston
http://en.wikipedia.org/wiki/Sunlight_(Benson)
http://www.risdmuseum.org/collection.aspx?Type=Painting-and-Sculpture&id=15202
http://www.nga.gov/collection/gallery/gg70/gg70-75000-lit.html

Κ. Χατζόπουλος, Πέρασες κι είχες στα μαλλιά: ποίημα του συμβολισμού

Κ. Χατζόπουλος, Πέρασες 

    O Kωνσταντίνος  Χατζόπουλος (1868-1920) θεωρείται ο κύριος εισηγητής του συμβολισμού στην νεοελληνική ποίηση και πεζογραφία. Μπορούμε να ανιχνεύσουμε τα χαρακτηριστικά του συμβολισμού κυρίως στη δεύτερη και την τέταρτη ποιητική του συλλογή, τα Ελεγεία και τα ειδύλλια (1898) και Βραδινοί Θρύλοι (1920). Η συλλογή Βραδινοί Θρύλοι αποτελείται από τα παρακάτω ποιητικά έργα: Ίσκιοι του Φθινοπώρου, Βράδυ, Στο Γύρισμα του Δρόμου, και Πέρασες.

         Η ποιητική σύνθεση Πέρασες αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα συμβολιστικής γραφής και είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα του Κ. Χατζόπουλου. Το ποιητικό υποκείμενο, το εγώ, απευθύνεται στο εσύ, πίσω από το οποίο υπονοείται μία γυναικεία ερωτική παρουσία ή μάλλον "απουσία", αφού πέρασε και έφυγε από τη ζωή του, όχι όμως και από τη μνήμη του...Το ποιητικό υποκείμενο, που φαίνεται ότι κάποτε την άφησε να φύγει, τη θυμάται πάντα, την αναζητά συνεχώς και την περιμένει διαρκώς, καθώς οι εποχές του χρόνου εναλλάσσονται κυκλικά... Εικόνες από τη φύση καλύπτουν υπαινικτικά τα συναισθήματα...

  

S. J. W. Waterhouse, Φλόρα. 1890. Ιδιωτική Συλλογή.

Πέρασες και είχες στα μαλλιά

ρόδα και φως και είχες στο χέρι

κρίνα λευκά και στάχυα απ᾽τον αγρό·

και σε είδα και είπα κι έφτασε

το καλοκαίρι.

Μα ήρθες και σκόρπισες τα στάχια στο νερό,

τα ρόδα στον αέρα·

και μ᾽έναν κρίνο στάθηκες, ωχρή

σα φθινοπώρου μέρα.

Στάθηκες ωχρή

με το βλέμμα πέρα,

κι ήταν τόσο ωχρή

και τριγύρω η μέρα.

Κι ήταν η ώρα ωχρή,

βράδυ ως να είχε γίνει·

μόνο ένα άυλο φως

γύρω σου είχε μείνει,

και ήσουν σα να λες,

όπως είχες μείνει:

Είχα μιαν αυγή,

μιαν άνοιξη προσμείνει.

Κι έβλεπες τα ρόδα

κάτω στο νερό

και τον κρίνο ωχρό

κοίταζες το χέρι.

Κοίταζες: σαν κάτι

να έτρεμε ξερό·

κοίταζες: σαν κάπου

να έφευγε φτερό,

κι άπλωσες το χέρι.

Και ήταν σα φτερό

μες το φως το ωχρό

που ένευε το χέρι.

S. J. W. Waterhouse, Βοριάς. 1903. Ιδιωτική Συλλογή.

Κι έφυγες και πας,
πας με το καλό·
και να σε καλώ
πίσω μη γυρίσεις.

Ήσουνα για μένα
μιας αυγής δροσιάς,
ήμουνα για σένα
συννεφιά σταχτιά,

συννεφιά θολή.
Ήρθες να τη σβήσεις
κι έσβησες, καλή·
πίσω μη γυρίσεις!

Και κακός αέρας
στάθηκα για σε,
που πνιγμένα πνέει
και τα φύλλα καίει.

Κι ήρθα και σου μάρανα
ό,τι δροσερό
κι ήρθα και σε θόλωσα,
γάργαρο νερό.

Κι έξω στην ολάνθιστη
που στεκόσουνα θύρα
πέρασα φθινόπωρο
κι έμεινα σα μοίρα.

Στου βραδιού τη σιγή
που το φως αργοτρέμει,
λευκή λάμψη μια αυγή,
θολή η μνήμη σου τρέμει.

Σαν πνοή σιγαλή
σ᾽ενός κλώνου την άκρη,
είναι η θλίψη απαλή
που κυλά με το δάκρυ

σα για φύλλο ξερό
μαδημένο στο κρύο,
σα για φύλλο σβηστό
σε χαμένο βιβλίο.

Το είχα γράψει μια αυγή
που είχες όνειρο φτάσει·
σαν κισσός την πηγή
σε είχα γύρω σκεπάσει.

Άνοιξη ήταν γλυκειά
κι είχε λιώσει το χιόνι,
μα ήσουν δίχως λαλιά,
θλιβερό χελιδόνι

που ζητούσε φωλιά.
Αλλά εσύ δε ζητούσες,
μα θωρούσες ψηλά
στο γλαυκό και γελούσες.

S. J. W. Waterhouse, Λιβάδι λουλουδιών (σχέδιο για τον ομώνυμο πίνακα). 1894. Ιδιωτική Συλλογή.

Και γελούσες ωχρά
και θωρούσες θλιμμένα,
λες και σου᾽ταν νεκρά
τ᾽άνθη που είχα σπαρμένα.

Κι ως περνούσα, εμπρός
είχα εκεί γονατίσει·
ήσουν λάμψη κι αφρός
και στα χέρια έχει σβήσει.

Ήταν τ᾽άστρα ή κεριά
που είχαν γύρω αναμμένα;
Άδεια μένει η μεριά
και τα μάτια κλαμμένα.

Μα θάρθω μια μέρα,
πού, ποιος ξέρει πού;
να στάξω για σένα
δροσιά του ουρανού.

Και θάρθεις μια μέρα,
αλλού τάχα ή εδώ;
ψυχή να μου απλώσεις
λευκό το φτερό.

Και θάμαι η πνοή του,
σα να έγινα λες
φωνή στον αέρα
και κλαίω για να κλαις.

Η λεύκα σου κάτω
τα φύλλα κρεμά
και γέρνει τους κλώνους,
σα να ήταν ιτιά.

Κι ως να είναι η φωνή σου
πουλί που λαλεί·
και πνεύμα η πνοή σου
την ώρα καλεί.

Δροσιά ήταν και χάδι
και φως και ευωδιά-
αχ, φτάνει το βράδυ
που τρέμει η καρδιά.

S. J. W. Waterhouse, Ανθοδέσμη. 1908. Ιδιωτική Συλλογή.

Ανάερη και πνέει
κι είναι άυλη η ζωή
που απόμερα κλαίει-
Και γύρω θροή

στα φύλλα διαβαίνεις
κι αέρας κρυφός
και τρέμεις στη δύση
σα ρόδα και φως.

Και η ώρα πεθαίνει
σα στάλαγμα αργό,
κι ο αέρας σωπαίνει
και κλαίω τώρα εγώ.

Κι είχες πει να μη στήσω
φωλιά να καθίσω.

Κι είχες πει να μην κάνω
φτερά ν᾽ανασάνω

ψηλά στον αέρα,
στα κύματα πέρα.

Είπες μόνο: καρτέρει
μια αυγή τι θα φέρει.

Και νά με που μένω
κι ακόμα προσμένω.

Και πάντα προσμένω,
και φτάνει η αυγή·
και μένω ο πλεγμένος
κισσός στην πηγή.

Και μου είσαι το ρείθρο
που κλαίει σιγαλά
και μου είσαι το νέφος
που φεύγει ψηλά.

Και μου είσαι το δάκρυ
που στάζει θολό·
και πάντα προσμένω,
μα δε σε καλώ.

Κι όταν φτάσει η άνοιξη
κι έρθουν τα πουλιά
και γυρίσουν τ᾽άνθη,
σαν ένα καιρό
θα σε περιμένω.

Κι όταν έρθει πάλι
και το καλοκαίρι
με το μαϊστράλι,
σαν έναν καιρό
θα σε περιμένω.

Μα όταν το φθινόπωρο
ξαναφτάσει υγρό
και συννεφιασμένο,
θάρθω να σε βρω·
δε θα περιμένω.

Από την ποιητική συλλογή Βραδινοί Θρύλοι  (1920)

S. J. W. Waterhouse, Έφυγε αλλά δεν ξεχάστηκε. 1873. Ιδιωτική Συλλογή.

Βλ. Κωνσταντίνου Χατζόπουλου, Τα ποιήματα, Εισαγωγή Γιώργος Βελουδής, εκδ. Νεοελληνική Βιβλιοθήκη-Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα 1992, σ. 329-342.

Για τους πίνακες του Waterhouse, βλ. http://www.artmagick.com/pictures/artist.aspx?artist=john-william-waterhouse

Ένα λουλούδι: ένα ποίημα της Μυρτιώτισσα

Μυρτιώτισσα, Ένα λουλούδι

Ένα λουλούδι εγύρεψα,
μονάχα ένα λουλούδι μ᾽ολόγλυκη ευωδιά.
Κι εγώ το αντάξιό του για σας θε νά ᾽λεγα τραγούδι
να σας ευφράνω την καρδιά.

Κανένας δε μου τό᾽φερε καθώς το λαχταρούσα,
και με περίζωσε ο καημός.
Μα ίσως και νά᾽τανε πολύ αυτό που σας ζητούσα,
νά᾽ταν ανθέων ανθός.

Και τώρα τρέμω μη βρεθεί το εξωτικό λουλούδι
με τη γλυκιά ευωδιά,
γιατί αν βαλθώ να σας το πω το αντάξιό του τραγούδι,
θα σας ραγίσω την καρδιά!

Odilon Redon, Γυναίκα με αγριολούλουδο. 1895. The Hermitage Museum. Αγ. Πετρούπολη.

Odilon Redon, Μπουκέτο με αγριολούλουδα. 1910. Μουσείο Τέχνης Winterthur. Eλβετία.

http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=English&indexClass=PICTURE_EN&Query_Exp=%28WOA_AUTHOR+%3D%3D+%22Redon%2C+Odilon%22%29&PID=OR-46438&numView=1&ID_NUM=2&thumbFile=%2Ftmplobs%2FZ_4030QJD0J_23BSMJEI6.jpg&embViewVer=noEmb&comeFrom=browse&check=false&sorting=WOA_AUTHOR%5EWOA_NAME&thumbId=6&numResults=2&author=Redon%2C%26%2332%3BOdilon
http://www.wikipaintings.org/en/odilon-redon/bouquet-of-wild-flowers

Το δάσος στην ποίηση: ποιήματα της Μυρτιώτισσας

Ποιήματα της Μυρτιώτισσας για το δάσος

    Η φύση γενικά και πιο συγκεκριμένα, κυρίως, το δάσος με τα δέντρα και τα αγριολούλουδα αποτελούν βασικά θεματικά συστατικά της ποίησης της Μυρτιώτισσας (το πραγματικό της όνομα ήταν Θεώνη Δρακοπούλου). Η Μυρτιώτισσα εισάγει στο ποιητικό της έργο στοιχεία φυσιολατρικού λυρισμού και ερωτισμού, που θυμίζουν εικόνες από αρχαίες ιερές παγανιστικές τελετές με νεραϊδομορφές και αιθέριες νύμφες μέσα στην ονειρική φύση. Η φύση, όμως, δεν αποτελεί απλά και μόνο το βουκολικό πλαίσιο με οποίο περιβάλλεται η οπτική του ποιητικού υποκειμένου, που εκφράζει τη ματιά μιας μεγαλοαστής γυναίκας. Η φύση υφαίνει τα συναισθήματα, ταυτίζεται με το ποιητικό κείμενο, η φύση είναι η ουσία, το κέντρο του ποιήματός και όχι το περίγραμμά του...

Κλ. Μονέ, Γυναίκα στο δάσος. 1865-1890. Ιδιωτική Συλλογή.

Μυρτιώτισσα, Μια νύχτα στο δάσος

Μέσα στα βάθια τ᾽ουρανού γλυκοτρεμάμενα, θολά,

κι ένα προς ένα χάνονται τα νυσταγμένα αστέρια

ξάγρυπνη εγώ στο σιωπηλό το δάσος ακόμα τριγυρνώ,

και πίνω από τις ευωδιές που με ποτίζει πλέρια.

Έχω μεθύσει μια σταλιά, και το κορμί μου είναι λαφρύ,

και σαν πευκάκι ολόδροσο δώθε και κείθε σείεται,

μες στης καρδιάς σου τη φωλιά τρεμοσαλεύει ένα πουλί,

και σε τραγούδι ολόγλυκον απόψε λησμονιέται.

Ω ξελογιάστρα φοβερή, μαγεύτρα φύση, που πλανάς

κι αυτούς ακόμα που ως τα ψές ελιώναν μες στο κλάμα...

δεν είμαι κι άλλο τώρα πια, παρά δυο μάτια εκστατικά,

που όλο κι ανοίγονται μπροστά στ᾽απίστευτό σου θάμα.

Ψυχή μου, τό᾽λπιζες ποτέ μια τέτοια νύχτα να χαρείς;

Αναγαλιάζει ο Έρωτας˙ είν᾽η δικιά του η ώρα.

Κάτω απ᾽την πεύκινη σκεπή ξεφεύγουν τρέμουλες κραυγές,

κι ίσκιοι σαλεύουνε διπλοί μες στα σκοτάδια τώρα.

Πώς έτσι ωραία κι έτσι αγνά πλάθεται γύρω μου η ζωή!

Στο πρώτο θάμπος, δυο κορμιά σμιγμένα ξεχωρίζω,

κι από ευλάβεια στο ιερό κρεβάτι που προσφέρνει η γη,

στ᾽ακρόνυχά μου ανάλαφρα, χορευτικά βαδίζω...

Τη δροσανάσα τους κρατούν γύρω τριγύρω τα δεντρά,

και τ᾽αγεράκι τ᾽αυγινό δε βγάζει πια μήτε άχνα,

λες και προσμένουνε κι αυτά της ηδονής το θείο πιοτό,

π᾽ακρόταγο θα ξεχυθεί μες απ᾽τ᾽αντρίκια σπλάχνα!

 ...

Σάμπως κομμάτια τ᾽ουρανού, γιομάτα απ᾽όνειρο και φως,

τώρα τα μάτια τους μου λεν πως πάει να ξημερώσει,

χεροπιαστά καθώς κινάν με τα βαριά τους τα τσαπιά,

πέρ᾽απ᾽το δάσο που γλυκά τους έχει ζευγαρώσει...

Από τη συλλογή, Τα δώρα της Αγάπης

B. Γκογκ, Δέντρα και θάμνοι. 1887. Μουσείο Βαν Γκογκ Άμστερνταμ.

Μυρτιώτισσα, Στο δέντρο μου

Κάτω απ᾽του δάσου τα δεντρά,

τα δροσερά, τα σφριγηλά,

τα μυρωμένα,

με πόση θλίψη στην καρδιά,

σ᾽αναθυμιέμαι από μακριά,

φτωχό μου, εσένα!

Σε βλέπω αδύναμο, στεγνό,

πνιγμένο μες στον κορνιαχτό

του άχαρου δρόμου,

μ᾽ένα κλωνάρι σου αχαμνό

να γνέφεις μάταια στ᾽αδειανό 

παράθυρό μου.

Χρόνια και χρόνια, μια πικρή,

μια μαραζιάρικη ζωή

κι οι δυο μας ζούμε,

κι όταν βραδιάζει, στη σιωπή,

μιαν όμοια γλώσσα εγώ κι εσύ

κρυφομιλούμε.

Εδώ στου δάσου τα βαθιά,

που όλα είναι γύρω σιγαλιά,

στη μοναξιά μου,

θυμάμαι εκείνη τη βραδιά,

που επάνω σου έσταξαν βαριά 

τα δάκρυά μου!

Πώς ο βουβός μου ο σπαραγμός

ήτανε τότες νοητός

απ᾽τη σιωπή σου!

Όλος μου εχύθηκε ο κρουνός

στο φύλλωμά σου, κι ο λυγμός

μες στην ψυχἠ σου...

Για με τον ίσκιο σου σκορπάς,

για με τον κάμπο της δροσιάς

τον σπαταλεύεις,

φεύγω, και νιώθω ότι πονάς,

ανατριχιάζεις, λαχταράς,

και με γυρεύεις.

Κάτω απ᾽του δάσου τα δεντρά,

τα δροσερά, τα σφριγηλά,

τα μυρωμένα,

με πόση θλίψη στην καρδιά

σ᾽αναθυμιέμαι από μακριά,

φτωχό μου, εσένα!

Από τη συλλογή, Τα δώρα της Αγάπης

Arthur Hughes, Ύπνος στο δάσος. Πριν το 1895. Ιδιωτική Συλλογή.

Μυρτιώτισσα, Στο δάσος

Σαν μέσα απ᾽άυλο ποτιστήρι,
κάτω απ᾽το δέντρο που έχω γείρει,

των αρωμάτων ρέει το σμάρι,
φλισκούνι, ρίγανη, θυμάρι!

Ό,τι έχει ο Θεός ξέγνοιαστο πλάσει
γύρω απ᾽ το δάσο έχει κουρνιάσει,

πουλιά στα δέντρα, αρνιά στις στάνες,
και στα τσαντίρια οι ατσιγγάνες.

Θροούν τα πεύκα, αχούν οι γρύλοι,
ξυπνούν στη μνήμη μου όλοι οι θρύλοι.

Να᾽ρχόταν λέει και να με κάνει
ο δράκος, λεύκα είτε πλατάνι,

μια ρίζα να᾽μαι εδώ στο χώμα,
και μήτε μάτια, μήτε στόμα!

Το αίμα αυτό που τρέχει εντός μου
και που με καίει σα να᾽ν᾽οχτρός μου,

να᾽ρχονταν λέει ξωθιές πιλάλα,
να μου το πιουν στάλα τη στάλα,

και να χυθεί η ψυχή καθάρια,
σαν τα νερά, σαν τα χορτάρια!

...Στα μυριοκέντητα κιλίμια
του δάσου, εγώ᾽μαι η μόνη ασκήμια,

και κάτι νόθο, κάτι ξένο
μες στο βασίλειο το παρθένο...

Από τη συλλογή, Τα δώρα της Αγάπης

Μυρτιώτισσα, Φτάνει ένα δέντρο

Φτάνει ένα δέντρο που θροεί
κάτω απ᾽το έναστρο ουρανό,
για να με κάνει να ξεχνώ
την πίκρα που ήπια απ᾽τη ζωή.

Τα μεσημέρια τα πυρά,
γερτή στον ίσκιο της μουριάς,
τη θέρμη κάποιας αγκαλιάς
το είναι μου όλο λαχταρά.

Μα ως πέφτει ανάλαφρη η βροχή
μες στον πευκώνα, και ρουφώ
των αρωμάτων τον αφρό,
άλλο δεν είμαι από ψυχή.

Ψυχή που απλώνεται, σκορπά,
και με φτερούγισμα πουλιού
σκίζοντας τ᾽άπειρο, βυθά
σε βάθη αγνώριστου ουρανού...

Από τη συλλογή, Κραυγές

Odilon Redon, Γυναίκα που κοιμάται κάτω από ένα δέντρο. 1901. The Hermitage Museum.
Αγ. Πετρούπολη.


Μυρτιώτισσα, Φεγγαροβραδιά

Μέσ᾽απ᾽τα πεύκα του βουνού, που ακόμα το ηλιοφώς
παίζει μ᾽εκείνα το στερνό πολύχρωμο παιγνίδι,
όλος δικός του ως να᾽τανε απόψε ο ουρανός,
επίσημα ξεπρόβαλε της νύχτας το στολίδι!

Ένα μαγνάδι τύλιξε τον κάμπο το γυμνό,
κι η αργατιά παράτησε το σκάψιμο, κι ομάδι
ξεφώνισε, σα να᾽βλεπε στο φεγγαράκι αυτό
κάποιο παράξενο πολύ και θεϊκό σημάδι...

Από τη συλλογή, Τα δώρα της Αγάπης

G. D. Friedrich, Άνδρας και γυναίκα ατενίζοντας το φεγγάρι. 1830-1835. Alte National Gallerie. Βερολίνο.

Μυρτιώτισσα, Τετράστιχα

Μόνη στο δάσος· γύρω μου τα ηλιολουσμένα πεύκα

σ᾽ανάερη γλώσσα αρχίνησαν να μου κρυφομιλούνε.

Επίσημα με χαιρετάει από μακριά μια λεύκα,

κι όλο μου γνέφουν φιλικά και μου χαμογελούνε.

...

Από τη συλλογή, Κραυγές

Gustav Klimt, Δάσος με οξιές, 1903. Αυστριακή Πινακοθήκη Belvedere-Βιέννη.

http://www.corbisimages.com/stock-photo/rights-managed/IE001536/woman-in-the-forest-by-claude-monet
http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=7915
http://www.arthurhughes.org/addenda3.htm
http://www.weetwo.org/john/art/klimt/images/beech_forest_1_1902.jpg
http://www.arthermitage.org/Odilon-Redon/Woman-Sleeping-under-a-Tree.html
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Caspar_David_Friedrich_-_Man_and_Woman_Contemplating_the_Moon_-_WGA08271.jpg