H μουσική στη ζωγραφική. Πίνακες του Ολλανδού ζωγράφου Johannes Vermeer van Delft

Πίνακες για τη μουσική. Johannes ή Jan Vermeer

    O Johannes ή Jan Vermeer (1632-1675), o γνωστός Βερμέερ, θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους Ολλανδούς ζωγράφους του 17ου αιώνα και ένας από τους πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες της παγκόσμιας ζωγραφικής, αν και η καταξίωσή του άρχισε από τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ανακαλύφθηκε το έργο του από τους ιμπρεσιονιστές που βρήκαν ότι ο μέχρι τότε ξεχασμένος από το φιλότεχνο κοινό Ολλανδός ζωγράφος χειριζόταν με αριστοτεχνικό τρόπο το φως και τις σκιες του στους κλειστούς χώρους.
    Μία αίσθηση μυστηρίου απηχεί η ζωή και το έργο του Vermeer. Γνωρίζουμε πολύ λίγα στοιχεία για το βίο και την ενασχόλησή του με τη ζωγραφική. Γεννήθηκε και πέθαινε στην ολλανδική πόλη Ντέλφτ (κοντά στη Χάγη) που σήμερα ελκύει μεγάλο αριθμό τουριστών όχι μόνο για τα γραφικά κανάλια της αλλά και για το ότι υπήρξε η πόλη όπου έζησε, κινήθηκε και ζωγράφισε ο Βερμέερ.  Η θεματολογία του έργου του ήταν η συνηθισμένη για την εποχή. Τα ίδια θέματα συναντώνται και στους άλλους Ολλανδούς ζωγραφικής: κυρίως ηθογραφικές σκηνές σε εσωτερικούς χώρους, δωμάτια σπιτιών της μεσοαστικής τάξης των εμπόρων των Κάτω Χωρών, οι οποίοι αγόραζαν αυτούς τους πίνακες για να κοσμήσουν τις οικίες τους. Επίσης, αλληγορικά θέματα και κάποια τοπία... Όμως, οι πίνακες του Βερμέερ "ξεφεύγουν" από τα συνηθισμένα πρότυπα της εποχής του. Είναι "διαφορετικοί" και αναγνωρίσιμοι.
  Οι περισσότεροι γνωστοί ή άγνωστοι Ολλανδοί και Φλαμανδοί ζωγράφοι ζωγράφιζαν κατά παραγγελία μεγάλο αριθμό έργων, γιατί είχαν δικό τους εργαστήριο ή δούλευαν σε εργαστήριο κάποιου άλλου. Η παραγωγή ήταν μεγάλη, αφού υπήρχε αγοραστικό ενδιαφέρον από τους πολλούς περισσότερο ή λιγότερο εύπορους έμπορους. Άφησαν, λοιπόν, ένα πλήθος παρόμοιων έργων που τα συναντάμε να κρέμονται σωρηδόν στους τοίχους των αιθουσών μικρών και μεγάλων πινακοθηκών σε διάφορα μέρη του κόσμου.
   Η υπερπαραγωγή έργων, όμως, δεν ισχύει για τον Βερμέερ. Λένε ότι κατά τη διάρκεια της ζωής του ζωγράφισε γύρω στα πενήντα έργα, από τα οποία διασώζονται περίπου 34-35, τα οποία βρίσκονται διάσπαρτα σε διάφορες πινακοθήκες σ´όλον τον κόσμο, ενώ και τρία ακόμα έργα αποδίδονται σ´αυτόν, χωρίς τη βεβαιότητα ότι είναι πράγματι δικά του. Ο μικρός αριθμός σε συνδυασμό με την άριστη τεχνική, τις υπέροχες φωτοσκιάσεις, την ατμόσφαιρα μυστηρίου και ονείρου των σκηνών και την πνευματικότητα των μορφών καθιστούν τα έργα του Βερμέερ πολύτιμα και ανεκτίμητης αξίας. Πολλά μουσεία, πινακοθήκες και φυσικά ιδιώτες συλλέκτες θα επιθυμούσαν να έχουν έναν πίνακα του Βερμέερ στη συλλογή τους, αλλά ελάχιστα και ελάχιστοι έχουν...
   Στα σχετικά, λοιπόν, λίγα έργα του Βερμέερ, που διασώζονται ή έχουν ταυτισθεί, υπάρχει μία σειρά από πίνακες με μουσικό θέμα. Απεικονίζουν, δηλαδή, σκηνές που έχουν σχέση με τη μουσική. Σε κάποιους από αυτούς, η μουσική συνδέεται με τον έρωτα και την "αποπλάνηση". Κάποιος άνδρας προσπαθεί να προσελκύσει στον έρωτά του μια γυναίκα.
   Με αφορμή την έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου που έχει ως θέμα Ο Βερμέερ και η μουσική (η έκθεση διαρκεί από 26 Ιουνίου έως 8 Σεπτεμβρίου 2013, βλ. http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/exhibitions/vermeer-and-music), σας παρουσιάζω αυτούς τους "μουσικούς" πίνακες του γνωστού Ολλανδού ζωγράφου. Στην έκθεση εκτίθενται μόνο οι 4 πίνακες του Βερμέερ που βρίσκονται στο Λονδίνο.

J. Van Vermeer, Κοπέλα που διεκόπηκε από τη μουσική της. 1660-61. Frick Συλλογή. Ν. Υόρκη.

   Αναρωτιόμαστε τι ιστορία αφηγείται ο πίνακας. Γιατί την διακόπτει από τη μελέτη της μουσικής της; Οι μορφές και τα αντικείμενα φωτίζονται από το παράθυρο. Στο τραπέζι έχει ακουμπήσει το μουσικό όργανό της. Μάλλον της δίνει να διαβάσει μία επιστολή. Μήπως είναι ερωτική;

J. Van Vermeer, Γυναίκα που παίζει λαγούτο δίπλα σε παράθυρο. 1662-63. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης.  Ν. Υόρκη.

   Η γυναικεία μορφή παίζει λαγούτο, ένα αναγεννησιακό όργανο που συνήθιζαν να παίζουν οι γυναίκες και στην εποχή του μπαρόκ. Πίσω της διακρίνεται ο χάρτης, που βλέπουμε και σε άλλα έργα του Βερμέερ.

J. Van Vermeer, Μάθημα μουσικής. 1662-65. Βασιλική Συλλογή του St James Palace. Λονδίνο.

    Το μάθημα μουσικής γίνεται μπροστά σ´ένα μουσικό όργανο που θεωρείται πρόγονος του πιάνο. Το ίδιο ὀργανο απεικονίζεται και σ´άλλους πίνακες, όπως θα δείτε παρακάτω.

J. Van Vermeer, To κοντσέρτο. 1665-66. Isabella Stewart Gardner Μουσείο. Βοστόνη. Ο πίνακας αυτός έχει κλαπεί το 1990 και δε βρέθηκε ακόμα. Η μία γυναίκα παίζει αυτό το είδος του παλιού πιάνο, η άλλη τραγουδά, ο άνδρας λένε ότι παίζει λαγούτο. Στο πάτωμα διακρίνεται ακουμπισμένο ακόμα ένα μουσικό όργανο.

J. Van Vermeer, Kορίτσι με φλάουτο. 1665. Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης. Ουάσινκτον.

J. Van Vermeer, Γυναίκα που κάθεται στο πιάνο. 1673-1675. Εθνική Πινακοθήκη. Λονδίνο. Δίπλα στο πιάνο βλέπουμε ακόμα ένα μουσικό όργανο.

J. Van Vermeer, Γυναίκα που στέκεται στο πιάνο. 1673-75. Εθνική Πινακοθήκη. Λονδίνο.

Οι δύο παραπάνω πίνακες του Βερμέερ είναι προφανώς ζευγάρι.

J. Van Vermeer, Η κιθαρίστρια. 1670-72. Kenwood Palace Συλλογή. Λονδίνο.

   Ακόμα ένας πίνακας με μια γυναικεία μορφή να παίζει μουσική. Η ενασχόληση με τη μουσική φαίνεται ότι ήταν συνήθεια της μεσαίας τάξης εκείνης της εποχής.

J. Van Vermeer, Το γράμμα του έρωτα. 1669-70. Rijksmuseum. Άμστερνταμ. 

   Αν και ο πίνακας αυτός έχει άλλο θέμα (το ερωτικό γράμμα που δίνει η υπηρετρία στην κυρία), η κεντρική γυναικεία μορφή παίζει μουσικό όργανο ή μάλλον διακόπτεται από τη μουσική της.

   Κάποιες λεπτομέρειες για έναν προσεκτικό παρατηρητή: το ίδιο πάτωμα με τα σχέδια (άρα ο Βερμέερ ζωγραφίζει στον ίδιο χώρο), βλέπουμε μουσικά όργανα της εποχής που συνήθιζαν να παίζουν οι γυναίκες, κοινά στοιχεία στη διακόσμηση του χώρου, κοινά στοιχεία στην ενδυμασία (π.χ. η κίτρινη ερμίνα-γούνα), στους πίνακες συνηθίζει να εγκιβωτίζει και άλλους πίνακες που κρέμονται στους τοίχους...

    Ακούστε μουσική μπαρόκ της εποχής του Βερμέερ από το μουσικό όργανο που απεικονίζεται στους πίνακές του.

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_paintings_by_Johannes_Vermeer

http://www.essentialvermeer.com/vermeer_painting_part_one.html

http://www.artble.com/artists/johannes_vermeer/paintings/the_music_lesson

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jan_Vermeer_van_Delft_013.jpg

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jan_Vermeer_van_Delft_024.jpg

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Vermeer_The_concert.JPG

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Vermeer_Girl_Interrupted_at_Her_Music.jpg

http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/exhibitions/vermeer-and-music

http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/johannes-vermeer-a-young-woman-seated-at-a-virginal

http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/johannes-vermeer-a-young-woman-standing-at-a-virginal

http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/437880

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Johannes_Vermeer_-_Zittende_Klavecimbelspeelster_(1673-1675).jpg
http://www.vermeer-foundation.org/

http://www.janvermeer.org/

http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/johannes-vermeer-the-guitar-player

http://en.wikipedia.org/wiki/Girl_with_a_Flute

https://www.rijksmuseum.nl/en/explore-the-collection/overview/johannes-vermeer/objects#/SK-A-1595,3

http://en.wikipedia.org/wiki/Johannes_Vermeer

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Concert_(Vermeer)

http://www.nationalgallery.org.uk/whats-on/exhibitions/vermeer-and-music

Στην Κέρκυρα. Πίνακες του John Singer Sargent

Τοπία από την Κέρκυρα

   Ο  ζωγράφος John Singer Sargent (1856-1926) γεννήθηκε από Αμερικανούς ζωγράφους στη Ρώμη και πέρασε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στην Ευρώπη. Σπούδασε στο Παρίσι και εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο από όπου όμως ταξίδευε συχνά και για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε διάφορους προορισμούς της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, της Β. Αφρικής και φυσικά των Η.Π.Α.  Στους διάφορους τόπους-πολλές φορές ήταν διεθνή κοσμοπολίτικα τουριστικά θέρετρα εύπορων ταξιδιωτών-συνήθιζε να ζωγραφίζει εικόνες από τοπία και ανθρώπους, αφήνοντας ένα μεγάλο αριθμό έργων που βρίσκονται διάσπαρτα κυρίως σε ιδιωτικές συλλογές. Βενετία και Κάπρι-αγαπημένοι προορισμoί πολλών Ευρωπαίων και Αμερικάνων ταξιδιωτών-, Ελβετικές Άλπεις και Τύρολο, Αλγερία και Τυνησία είναι κάποιοι από τους τόπους που ζωγράφισε στα ταξίδια του. 

   Το 1909 ο Sargent βρέθηκε στην Κέρκυρα. Τα τοπία του νησιού, η φύση, τα χρώματα, το φως του ήλιου και τα παιχνίδια των σκιών, το γαλάζιο της θάλασσας και του ουρανού, οι ελιές και οι πορτοκαλιές γοήτευσαν το βλέμμα του ζωγράφου. Σας παρουσιάζω κάποιους από τους πολλούς πίνακες του Sargent με ιμπρεσιονιστικές εικόνες από την Κέρκυρα.

J. S. Sargent, Κέρκυρα. Φως και σκιες. 1909. Museum of Fine Arts. Boston. Φωτοσκιάσεις στο λευκό τοίχο του οικήματος.

J. S. Sargent, Ένας κήπος στην Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή. Διακρίνεται μια γυναικεία μορφή.

J. S. Sargent, Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή.

J. S. Sargent, Κέρκυρα. Tαράτσα. 1909. Museum of Fine Arts. Boston.

J. Singer Sargent, Κυπαρίσσια στην Κέρκυρα. 1909. Museum of Fine Arts. Boston.

J. S. Sargent, Τοπίο με ελιές. Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή.

J. S. Sargent, Ελαιόδενδρα στην Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή.

J. S. Sargent, Ελαιόδενδρα στην Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή.

J. S. Sargent, Πορτοκαλιές στην  Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή.

J. S. Sargent, Σ´έναν κήπο. Κέρκυρα. 1909. Ιδιωτική Συλλογή. Ένας υπέροχος πίνακας. Μια γυναίκα διαβάζει το βιβλίο της στο κήπο στην Κέρκυρα. Δίπλα της διακρίνεται και μια άλλη γυναικεία μορφή.

J. S. Sargent,  Μια βροχερή μέρα στην Κέρκυρα. 1909. Museum of Fine Arts. Boston.

http://www.johnsingersargent.org/the-complete-works.html

https://en.wikipedia.org/wiki/John_Singer_Sargent

http://www.wikipaintings.org/en/john-singer-sargent/corfu-lights-and-shadows-1909

http://jssgallery.org/Paintings/In_a_Garden_Corfu.htm

http://www.wikipaintings.org/en/john-singer-sargent/a-garden-in-corfu-1909

http://www.mfa.org/collections/object/corfu-cypresses-226724

http://www.mfa.org/collections/object/corfu-the-terrace-36924

http://www.mfa.org/collections/object/corfu-lights-and-shadows-226725

http://www.mfa.org/collections/object/corfu-a-rainy-day-226726

Στο ποτάμι. Πίνακες του John Singer Sargent

Γυναίκα με ομπρέλα που διαβάζει στο ποτάμι. 

    

   Συνεχίζω με ιμπρεσιονιστικούς πίνακες του Aμερικανού John Singer Sargent (1856-1925). Η εντύπωση μίας απόλυτα ιδιωτικής στιγμής! Σε ειδυλλιακό τοπίο μία κομψή γυναίκα είναι μόνη με συντροφιά το βιβλίο της. Καθισμένη αναπαυτικά στη βάρκα που έχει αράξει στην άκρη του ποταμού, διαβάζει με προσήλωση το βιβλίο. Φορά καπέλο και γάντια, ενώ στα πόδια της έχει ακουμπήσει την ομπρέλα της. Λευκή μακριά με πτυχώσεις φούστα και μωβ πουκάμισο. 

   

J. Singer Sargent,  Στο ποτάμι. 1885. Ιδιωτική Συλλογή.

   Θα μπορούσε να είναι μία άλλη στιγμή της ίδιας γυναίκας στο ποτάμι. Αυτή τη φορά έχει συντροφιά έναν νεαρό άνδρα. Η γυναίκα κάθεται στην όχθη του ποταμού και ο άνδρας μέσα στη βάρκα. Εκείνη φορά την ίδια υπέροχη αέρινη φούστα, πράσινο πουκάμισο και πράσινο καπέλο. Πίσω της ακουμπισμένη η ομπρέλα. Στην άκρη δεξιά διακρίνονται αχνά και άλλες φιγούρες να πλησιάζουν...Μάλλον πρόκειται να διακόψουν την ιδιωτική στιγμή του ζευγαριού.

J. Singer Sargent, Στο ποτάμι. 1888. Ιδιωτική Συλλογή. Ένας υπέροχος ιμπρεσιονιστικός πίνακας. Τα χαρακτηριστικά της γυναίκας διακρίνονται πιο καθαρά. Το τοπίο και οι φιγούρες πίσω από το ζευγάρι σκιαγραφούνται με καθαρά ιμπρεσιονιστικές πινελιές.

http://www.wikipaintings.org/en/john-singer-sargent/by-the-river-1885

http://www.jssgallery.org/Paintings/By_the_River.html

http://www.johnsingersargent.org/By-the-River-I.html

http://www.johnsingersargent.org/By-The-River.html

To καλοκαίρι στη ζωγραφική. Στη βάρκα και υπό τη σκια των ιτιών. Πίνακες του John Singer Sargent

Στη βάρκα, υπό τη σκια των ιτιών.

   Η αίσθηση της καλοκαιρινής ραστώνης εκφράζεται απόλυτα από τους τρεις πίνακες του Αμερικανού ζωγράφου John Singer Sargent (1856-1925), o oποίος σπούδασε και έζησε τον περισσότερα χρόνια του βίου του στην Ευρώπη. Πολυταξιδεμένος σε διάφορα κοσμικά ευρωπαϊκά θέρετρα, διακρίθηκε για τις υπέροχες προσωπογραφίες κυρίως γυναικών των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων και για τα τοπία με ιμπρεσιονιστικές πινελιές.
   Στους τρεις πίνακες που ακολουθούν βλέπουμε γυναικείες φιγούρες να αναπαύονται και να κοιμούνται, ξαπλωμένες σε βάρκα που έχει αράξει στην όχθη ποταμού υπό τη σκια ιτιών.
Στα ατάραχα νερά του ποταμού ο χρόνος κυλά αργά ή μάλλον έχει σταματήσει...Ο καλλιτέχνης απεικονίζει την εντύπωση μιας στιγμής σ´ένα ονειρικό τοπίο όπου επικρατεί η απόλυτη γαλήνη και ηρεμία. 

J. S. Sargent, Το καλοκαίρι του St Martin. 1888. Ιδιωτική Συλλογή.

Δυο λευκοφορεμένες γυναίκες ξαπλώνουν σε μια βάρκα. Η μία έχει ακουμπήσει στα πόδια την ομπρέλα της.

J. S. Sargent, Δυο γυναίκες κοιμούνται κάτω από τις ιτιές. 1887. Ιδιωτική Συλλογή.

Σε παραλλαγή το ίδιο θέμα. Δυο γυναίκες κοιμούνται σε βάρκα υπό τη φυλλωσιά ιτιών. 

J. S. Sargent, Κάτω από τις ιτιές. 1887. Ιδιωτική Συλλογή.

Ακόμα μία παραλλαγή του ίδιου θέματος. Το βλέμμα του ζωγράφου εστιάζει στην αντανάκλαση του φωτός και των χρωμάτων στα νερά του ποταμού.

http://www.johnsingersargent.org/the-complete-works.html

https://en.wikipedia.org/wiki/John_Singer_Sargent

Φωτογραφίζοντας στην Ακρόπολη. Μια παλιά φωτογραφία.

Φωτογραφίζοντας στην Ακρόπολη

    Στο πέρασμα από τον 19ο αιώνα στον 20ό αιώνα αυξάνονται οι ξένοι (Ευρωπαίοι και λιγότεροι Αμερικανοί) ταξιδιώτες στην Αθήνα που δεν ταξιδεύουν για επαγγελματικούς ή τυχοδιωκτικούς σκοπούς, αλλά για να γνωρίσουν ξένους τόπους, να επισκεφθούν αξιοθέατα και να ζήσουν δυνατές συγκινήσεις και συναρπαστικές στιγμές σε χώρες "ξωτικές", μακριά από τη μονοτονία και τη ρουτίνα της καθημερινότητάς τους. Έρχονται από μακριά, αναζητώντας τις ιδεατές "εικόνες" που είχαν διαβάσει στα βιβλία, κυνηγώντας το όνειρο να ζήσουν για λίγο πραγματικά σ´ έναν τόπο που θεωρήθηκε κοιτίδα του αρχαίου ελληνικού και, επομένως, του δυτικού πολιτισμού. 

   Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, που είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση των μέσων συγκοινωνιών και επομένως και τη διευκόλυνση των μεγάλων ταξιδιών και τη μείωση των κόμιστρων, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων και η σχετική, βέβαια πάντα, ομαλοποίηση των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών, επιτρέπουν σ´ όλο και περισσότερους Ευρωπαίους, αλλά και Αμερικανούς να ταξιδεύουν σε μακρινές αποστάσεις. Ταξιδεύουν πια πιο άνετα και οι γυναίκες, αν και σπάνια ασυνόδευτες και μόνες... 

   Η Ελλάδα, κυρίως η Αθήνα μαζί με γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους της Πελοποννήσου και της Στερεάς (εννοώ τους Δελφούς) και ίσως κάποια νησιά, αρχίζει να μπαίνει στο πρόγραμμα κάποιων λιγότερο ή περισσότερο εύπορων ταξιδιωτών που μέχρι τότε έφθαναν μέχρι την Ιταλία. Φυσικά ο απόλυτα ονειρικός και ονειρεμένος προορισμός για έναν ξένο ταξιδιώτη που επέλεγε την Ελλάδα και την Αθήνα ήταν η Ακρόπολη και ο Παρθενώνας.

   Οι συνθήκες, βέβαια, ταξιδιού για αυτούς τους ταξιδιώτες είναι πολύ διαφορετικές από τις συνθήκες των περιηγητών του 19ου αιώνα. Οι ταξιδιώτες-περιηγητές αρχίζουν να αποκτούν σιγά σιγά τα χαρακτηριστικά του τουρίστα. Ταξιδεύουν πιο γρήγορα, διανύουν πιο εύκολα και άνετα και λιγότερο επικίνδυνα μακρινές αποστάσεις, μπορούν να "γυρίζουν" για να δουν περισσότερα μέρη σε λιγότερο χρονικό διάστημα, ξοδεύοντας λιγότερα χρήματα. Το γρήγορο και το εύκολο, όμως, ίσως τους οδηγεί και σε μια πιο επιφανειακή και επιδερμική "επαφή" και γνωριμία με τους άγνωστους τόπους που επισκέφτονται. Ο καθένας, άλλωστε, "βλέπει" αυτό που θέλει ή επιλέγει να δει...

   ...Και βέβαια όλοι προσπαθούν να διατηρήσουν και να συγκρατήσουν στη μνήμη  εικόνες από στιγμές αυτών των μακρινών ταξιδιών. Η εφεύρεση της φωτογραφίας θα υπηρετήσει ακριβώς την ανάγκη της εποχής της ταχύτητας να διασωθεί το εφήμερο της στιγμής στην αιωνιότητα. Από τα μέσα του 19ου αιώνα στην αρχή, βέβαια, λίγοι και αργότερα όλο και περισσότεροι αρχίζουν να κουβαλούν μαζί με τις αποσκευές τους τις βαριές και πολύ δύσχρηστες φωτογραφικές μηχανές για να αποθανατίσουν εικόνες από τα ταξίδια τους. Αντί να σχεδιάζουν για ώρα στο καβαλέτο και στα ταξιδιωτικά σημειωτάριά τους τοπία, ανθρώπους και μνημεία, τώρα αρκούνται στην πιο "γρήγορη" και πιο ρεαλιστική απεικόνιση του κλικ της φωτογραφικής μηχανής.

   Στις αρχές του 20ού αιώνα η εξέλιξη της τεχνολογίας κάνει τη χρήση της μηχανής πιο φθηνή και πιο εύχρηστη. Οι μηχανές είναι πια φορητές και δε χρειάζεται τόσο πολλή ώρα, όπως παλιότερα, για το "στήσιμο" της φωτογράφισης. Ένα απλό "κλικ" αρκεί για να "τραβήξει" για πάντα μια στιγμή του παρόντος και να τη διασώσει από το παρελθόν στο μέλλον. Αρκεί,  άραγε;

   Από τις αρχές, λοιπόν, του 20ού αιώνα αυξάνεται ο αριθμός των φωτογραφιών που έχουν τραβηχθεί στην Ακρόπολη και σ´ άλλα σημεία της Αθήνας και τόπους της Ελλάδας. Τις αγαπώ πολύ αυτές τις φωτογραφίες, γιατί αποτελούν τεκμήρια μιας "χαμένης" πια εποχής, απεικονίζουν εντυπώσεις και εκφράζουν την αίσθηση μιας στιγμής μέσα βέβαια από το βλέμμα του φωτογράφου. Μπορούν, ασφαλώς, να "διαβαστούν" με πολλούς τρόπους. Οι "αναγνώσεις" εξαρτώνται από τις επιλογές του θεατή...και πάντα μια εικόνα είναι "ατελής" και χρειάζεται το γραπτό κείμενο για να τη συμπληρώσει...

    Μία από τις πιο αγαπημένες μου φωτογραφίες είναι η παρακάτω. Βλέπουμε σε πρώτο πλάνο τη φιγούρα μιας κομψής καλοντυμένης νεαρής γυναίκας να φωτογραφίζει στην Ακρόπολη. Μπροστά της ο Παρθενώνας! Φαντάζομαι ότι είναι απόγευμα. Ανέβηκε για να δει το ηλιοβασίλεμα και το σούρουπο στην Ακρόπολη. Δεν γνωρίζουμε το πρόσωπο και την εθνικότητά της. Προφανώς, φωτογραφίζει το μάλλον ηλικιωμένο, επίσης καλοντυμένο, ζευγάρι που διακρίνουμε επάνω στην άκρη αριστερά της φωτογραφίας. Ταξιδεύει μαζί τους, γιατί μία νέα γυναίκα είναι μάλλον πολύ δύσκολο να ταξιδεύει μόνη της τόσο μακριά.

   Σας αφήνω να κάνετε όποια άλλη "ανάγνωση" της φωτογραφία θέλετε. Να επινοήσετε τη δική σας ιστορία για αυτή τη μυστηριώδη ταξιδιώτισσα που φωτογραφίζει στην Ακρόπολη στις αρχές του 20ού αιώνα. Προφανώς, ο φωτογράφος της φωτογράφισης έχει γοητευθεί από την παρουσία της. Εγκιβωτίζει στη φωτογραφία του τη φωτογραφία ενός άλλου. Μία φωτογραφία μιας φωτογραφίας, μία φωτογραφία για τη φωτογραφία!

   Και μία ακόμα "ανάγνωση"! Διακρίνονται οι λεπτομέρειες της κομψής ενδυμασίας της γυναίκας. Μία φωτογραφία, λοιπόν, ντοκουμέντο για το απογευματινό γυναικείο ένδυμα των αρχών του 20ού αιώνα...

Φωτογραφίζοντας στην Ακρόπολη. 1905. Το βλέμμα ενός φωτογράφου για το βλέμμα μιας γυναίκας φωτογράφου.

Θυμήθηκα αυτήν την αγαπημένη φωτογραφία, καθώς ξεφύλλιζα το λεύκωμα Βλέμματα από την Ελλάδα, και Βλέμματα στην Ελλάδα, θα μπορούσε να ονομάζεται.

Η φωτογραφία είναι το εξώφυλλο του φωτογραφικού λευκώματος με τον τίτλο Βλέμματα από την Ελλάδα. 

Bλ. Μάνος Ελευθερίου, Χάρης Γιακουμής, Βλέμματα από την Ελλάδα. Από το Άλφα έως το Ωμέγα και από τον 19ο στον 20ό αιώνα, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2008, εξώφυλλο και σ. 11.

http://www.biblionet.gr/book/137722/

Εdward Steichen και Isidora Duncan. Φωτογραφίζοντας και χορεύοντας στην Ακρόπολη. Παλιές φωτογραφίες της Ακρόπολης και του Παρθενώνα.

Edward Steichen, φωτογραφίζοντας την Ισιδώρα Ντάνκαν στην Ακρόπολη

    Χωρίς αμφιβολία ο αρχαιολογικός χώρος και τα μνημεία της Ακρόπολης έχουν φωτογραφηθεί πολλές-πολλές φορές στο παρελθόν, συνεχίζουν να φωτογραφίζονται στο παρόν και θα φωτογραφίζονται στο μέλλον. Από τα μέσα του 19ου αιώνα, που άρχισε να χρησιμοποιείται σχετικά ευρέως η φωτογραφική μηχανή, ξένοι αρχαιολάτρες ταξιδιώτες και περιηγητές φωτογράφισαν την Ακρόπολη για να διατηρήσουν στη μνήμη της προσωπικής τους ιστορίας εικόνες από την επίσκεψή τους σ´ ένα χώρο-σύμβολο και μύθο για την παγκόσμια συλλογική συνείδηση. Εκτός όμως από αυτούς τους ταξιδιώτες-τουρίστες, υπήρξαν και διάφοροι καλλιτέχνες που επισκέφθηκαν την Ακρόπολη για να αποτυπώσουν ιδεατές εικόνες ενός ιδεατού χώρου.

    Σας παρουσιάζω κάποιες από τις φωτογραφίες που τράβηξε στην Ακρόπολη ο Αμερικανός φωτογράφος Edward Steichen (1879-1973), o oποίος βρέθηκε στην Αθήνα το 1921, ακολουθώντας τη διάσημη Αμερικανίδα χορεύτρια Ισιδώρα Ντάνκαν σ᾽ ένα από τα ταξίδια της στην Ελλάδα.

Ισιδώρα Ντάνκαν (1877-1927). Θεωρείται από κάποιους ότι είχε σημαντικό ρόλο στη γένεση του μοντέρνου χορού. 

   Λάτρευε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και οι χορογραφίες της ήταν εμπνευσμένες από τις κινήσεις αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων και εικόνων αρχαίων αγγείων.  Επιθυμούσε να αναβιώσει τον αρχαίο ελληνικό χορό ή τέλος πάντων αυτό που πίστευε και φανταζόταν ότι ήταν ο αρχαίος ελληνικός χορός. Χόρευε φορώντας αραχνοΰφαντα αέρινα πέπλα και χιτώνες. Συμμετείχε στις Δελφικές Γιορτές που είχε χρηματοδοτήσει η Εύα Πάλμερ, η πρώτη σύζυγος του Άγγελου Σικελιανού.

F. Hollad Day,  φωτογραφία που απεικονίζει τον Edward Steichen. 1901. Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

   Ο Edward Steichen θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους φωτογράφους του 20ού αιώνα. Ως τις αρχές του 20ού αιώνα ακολουθούσε το ρεύμα του πικτοριαλισμού-ιμπρεσιονισμού στη φωτογραφία. Την περίοδο του Α Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918) γνώρισε τη φρίκη των πολεμικών συγκρούσεων στο μέτωπο της Γαλλίας. Μετά το τέλος του πολέμου αισθάνθηκε την ανάγκη να αλλάξει τον τρόπο που έβλεπε και φωτογράφιζε τα πράγματα. Για αυτό, αποφάσισε να κάνει ένα μεγάλο ταξίδι στην Ανατολή για να αναζητήσει νέους δρόμους για την τέχνη του. Στη Βενετία συνάντησε την τότε διάσημη χορεύτρια και γνωστή στους κοσμικούς κύκλους της Ευρώπης Ισιδώρα Ντάνκαν που τον έπεισε να ταξιδέψει μαζί της στην Αθήνα, δίνοντάς του την υπόσχεση ότι θα τον άφηνε να την κινηματογραφήσει. Τελικά, όμως, η Ισιδώρα αρνήθηκε να συνεργαστεί για το γύρισμα ταινίας, ωστόσο δἐχθηκε να την φωτογραφήσει στον Παρθενώνα μαζί με τις θετές της κόρες. 

   Στην Ακρόπολη ο Steichen τράβηξε ίσως τις τελευταίες ποιητικές του φωτογραφίες που ακόμα ήταν κοντά στην ατμόσφαιρα του πικτοριαλισμού.

Edw. Steichen, Η Ισιδώρα Ντάνκαν κάτω από τις καρυάτιδες στην Ακρόπολη. 1921. 

  Φορώντας ένα διάφανο αρχαιοπρεπή ποδήρη χιτώνα, η Ισιδώρα φωτογραφίζεται κάτω από τις καρυατίδες από τον Steichen. 

Edw. Steichen, Η Τερέζα Ντάνκαν στην Ακρόπολη. 1921. Iδιωτική Συλλογή.

   Πρόκειται για μία από τις πιο ποιητικές φωτογραφίες του Steichen. H κοπέλα με το διάφανο αραχνοΰφαντο πέπλο είναι η Τερέζα Ντάνκαν, μία από τις επτά θετές κόρες της Ισιδώρας. Η φωτογραφία είναι γνωστή και με το όνομα "Άνεμος της Φωτιάς", ονομασία που έδωσε ο ίδιος ο Steichen, όταν προσπάθησε να περιγράψει την αίσθηση της στιγμής της φωτογράφισης. "Ο αγέρας ἐσφιγγε τα πέπλα πάνω στο κορμί της και οι άκρες τους χτυπούσαν και κυμάτιζαν. Θα έλεγε κανείς ότι τριζοβολούσαν. Έδιναν την εντύπωση της φωτιάς. Άνεμος Φωτιάς.": είναι τα λόγια με τα οποία ο Steichen προσπάθησε να αποδώσει τη μαγεία της στιγμής. Πρόκειται για μία εικόνα όχι μόνο οπτική, αλλά και ακουστική και απτική, αφού κινητοποιεί την όραση, την ακοή και την αφή.

Edw. Steichen, Η Ισιδώρα Ντάνκαν στον Παρθενώνα. 1921. Toledo Museum of Art.

Δύο υπέροχες, ονειρικές θα μπορούσαν να πω, στιγμές που εντυπώνονται από το φακό του Steichen. H φιγούρα της Iσιδώρας ανάμεσα στις κολόνες του Παρθενώνα.

Edw. Steichen, Η Ισιδώρα Ντάνκαν στον Παρθενώνα. 1921. 

Edw. Steichen, Η Ισιδώρα Ντάνκαν και δύο από τις επτά θετές κόρες της κάτω από τις καρυάτιδες στην Ακρόπολη. 1921. 

Iσιδώρα Ντάνκαν. Την ονόμαζαν και "η ξυπόλητη χορεύτρια", γιατί συνήθιζε να χορεύει ξυπόλητη. 

  Η ζωή της ήταν πραγματικά περιπετειώδης, θυελλώδης, συναρπαστικἠ, γεμάτη δυνατές συγκινήσεις και πάθος. Η μοίρα, ωστόσο, επεφύλασσε στην Ισιδώρα θλιβερές στιγμές και τραγικό τέλος. Καταγόταν από πολύ εύπορη οικογένεια, αλλά όταν ο πατέρας της πτώχευσε, αναγκάστηκε να ζήσει με στερήσεις. Σπούδασε χορό, έδινε παραστάσεις και δίδασκε χορό. Έγινε διάσημη, όταν έφυγε από την Αμερική για περιοδεία στην Ευρώπη. Έζησε στη Δυτική Ευρώπη, στην Ελλάδα και τη Ρωσία. Υπήρξε η μούσα διαφόρων καλλιτεχνών (ποιητών, ζωγράφων, του γλύπτη Ροντέν). Είχε δύο παιδιά από δύο διαφορετικούς άνδρες, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, τα οποία βρήκαν τραγικό θάνατο στο Παρίσι, όταν το αμάξι στο οποίο βρίσκονταν κύλησε και έπεσε στο Σηκουάνα (ο οδηγός κατέβηκε για να γυρίσει τη μανιβέλα και ξέχασε να σηκώσει το χειρόφρενο). Ένας από τους συζύγους της ήταν εκατομμυριούχος, γόνος της πλούσιας οικογένειας Σίνγκερ.

   Το 1922 παντρεύτηκε τον κατά αρκετά χρόνια νεότερό της Ρώσο ποιητή Σεργκέι Γιεσένιν και εγκαταστάθηκε μαζί του στη Σοβιετική Ένωση όπου και άνοιξε σχολή χορού. Παρά τις φιλοαριστερές ιδέες που είχε εκείνη την περίοδο της ζωής της, η Ισιδώρα δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί στο σοβιετικό καθεστώς και έφυγε στη Δυτική Ευρώπη. Ο Σεργκέι αυτοκτόνησε το 1925, ενώ η ίδια βρήκε τραγικό θάνατο το 1927 στη Νίκαια της Γαλλίας. Πνίγηκε από το μακρύ φουλάρι που φορούσε, όταν αυτό τυλίχτηκε στις ρόδες του πολυτελούς σπορ αυτοκινήτου (Bugatti) που επέβαινε. 

Η Ισιδώρα Ντάνκαν σε μια εκφραστική χορευτική κίνηση.

Βλ. Άλκης Ξανθάκης, Ιστορία της Ελληνικής φωτογραφίας 1839-1970, εκδ. Πάπυρος, Αθήνα, 2008, σ. 268-269.

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Steichen_-_wind_fire_

_Thérèse_Duncan_on_the_Acropolis,_1921.jpg

http://www.christies.com/LotFinder/lot_details.aspx?pos=1&intObjectID=4983453&sid= 

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Edward_Jean_Steichen_-_Isadora_Duncan_in_the_Parthenon,_Athens_-_Google_Art_Project.jpg

http://classes.toledomuseum.org:8080/emuseum/view/objects/asitem/search$0040/1/invno-asc?t:state:flow=8637bed7-ac10-4d7b-a536-5cd306c8b33d

http://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Steichen

http://www.newsbeast.gr/portraita/arthro/529574/i-spoudaia-horeutria-isidora-dankan/

http://www.isadoraduncan.net/

http://www.loc.gov/pictures/resource/cph.3g03319/

http://en.wikipedia.org/wiki/Isadora_Duncan

Koρίτσια στην παραλία. Πίνακες της Dorothea Sharp

Στην παραλία

   Πρώτη μέρα του Αυγούστου. Ευτυχώς, το καλοκαίρι είναι ακόμα εδώ!

...Και αφού βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού, ιδού δύο καλοκαιρινοί πίνακες της Αγγλίδας ζωγράφου Dorothea Sharp (1874-1955) που απεικονίζουν σκηνές με κορίτσια στην παραλία.

Dorothea Sharp, Κορίτσι σε λευκό φόρεμα. Mercer Art Gallery. Harrogate.

Είναι μια καλοκαιρινή ημέρα στην παραλία. Μια κοπέλα, νυμένη με λευκό φόρεμα,  κάθεται στο βράχο της παραλίας και υπό τη σκια του δένδρου. Στο βάθος δύο λουόμενοι ετοιμάζονται να μπουν στη γαλάζια θάλασσα.

Dorothea Sharp, Κορίτσι και γλάροι. Gregynog Hall. Ουαλία.

   Μπορεί να είναι η ίδια κοπέλα. Καθισμένη και πάλι στο βραχάκι της παραλίας περιβάλλεται από γλάρους.

http://www.bbc.co.uk/arts/yourpaintings/paintings/girl-in-a-white-frock-9165

http://www.bbc.co.uk/arts/yourpaintings/paintings/girl-and-seagulls-180966