Γυναίκες που διαβάζουν. Πίνακες του Thomas Wilmer Dewing

Γυναίκες που διαβάζουν

   Γυναίκες, που αγαπούν την ανάγνωση, απεικονίζουν οι δύο πίνακες του Αμερικανού ζωγράφου Thomas Wilmer Dewing. 

   Φορούν αιθέρια φορέματα με γιρλάντα. Το βιβλίο πάνω στο τραπέζι. Λιτή και απέριττη η διακόσμηση του εσωτερικού χώρου. Η μία γυναίκα αναγιγνώσκει δυνατά και η άλλη ακούει, κρατώντας ένα άνθος όμοιο με τα άνθη του βάζου.

 Th. Wilmer Dewing, Η ανάγνωση. 1897. Smithsonian Museum of Art.

Th. Wilmer Dewing, Η γιρλάντα. 1916. Freer and Sackler Galleries of Smithsonian's Museums of Asian Art.

Απεικονίζει αριστοτεχνικά τις πτυχώσεις του αιθέριου φορέματος της γυναίκας που διαβάζει. Απόλυτα κομψή η επίπλωση του δωματίου. Ένα κομψό τραπεζάκι και μια κομψή καρέκλα…Η γυναίκα προσηλωμένη στο διάβασμα του βιβλίου ή βυθισμένη στις σκέψεις της;

mericanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=6774
https://www.asia.si.edu/explore/american/dewing_slideshow.asp#garland

Γυναίκες μόνες σε καφέ και ρεστοράν της μεγάλης πόλης. Πίνακες του Edward Hopper

Γυναίκες σε καφέ και ρεστοράν της μεγάλης πόλης. Πίνακες του Edward Hopper

   Ο Αμερικανός ζωγράφος Edward Hopper είναι ένας από τους αγαπημένους μου ζωγράφους. Τα έργα του χαρακτηρίζονται από κινηματογραφικό φωτορεαλισμό, αλλά ταυτόχρονα αποπνέουν ονειρική, μαγική ατμόσφαιρα χάρη στο φωτισμό τους. 

   Απεικόνισε αριστοτεχνικά σκηνές για τη μοναξιά και την απομόνωση που χαρακτηρίζουν τις σχέσεις σε μια μεγάλη πόλη. Οι "αστικές" σκηνές των έργων του διαδραματίζονται στη Ν. Υόρκη. Ένα από τα συνηθισμένα θέματα ήταν η απεικόνιση μοναχικών γυναικών σε κλειστούς χώρους. Ιδού κάποια από τα έργα του που απεικονίζουν γυναικείες μορφές σε καφέ και εστιατόρια της Ν. Υόρκης.
         Οι τέσσερις παρακάτω πίνακες απεικονίζουν σκηνές από καφέ και εστιατόρια της Ν. Υόρκης την περίοδο του Μεσοπολέμου και συγκεκριμένα τη δεκαετία του 1920-30. Την εποχή αυτή οι γυναίκες, που διαμένουν σε μεγάλα αστικά κέντρα, αρχίζουν να μπορούν να κινούνται αυτόνομα και να κάθονται μόνες σε δημόσιους χώρους. Η ανωνυμία του πλήθους, προφανώς, επιτρέπει την ελευθερία κινήσεων.

Edward Hopper, Αυτόματο. 1927.  Des Moines Art Center.

  Ο παραπάνω πίνακας είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, γιατί  οι σύγχρονοι θεατές προσλαμβάνουν μια οικεία εικόνα.  Τι βλέπουμε; Μια κομψή γυναίκα κάθεται μόνη στο τραπέζι και πίνει με περισυλλογή τον καφέ της. Πρέπει να είναι αργά το βράδυ. Από την τζαμαρία του καταστήματος διακρίνουμε το βαθύ σκοτάδι του δρόμου της πόλης και την αντανάκλαση των φώτων. "Αυτόματα" ονομάζονταν στη Ν. Υόρκη εκείνης της περιόδου καταστήματα που ήταν ανοιχτά σχεδόν 24 ώρες και στα οποία μπορούσε κάποιος να πιει καφέ και να φάει κάτι ελαφρύ (ίσως ήταν οι "πρόδρομοι" των σημερινών Fast Foods). Ο Hopper απεικονίζει εξαιρετικά τη δημόσια στιγμή ενός μοναχικού ατόμου σε πολυσύχναστο χώρο. Όμως, βλέπουμε μόνο μια γωνιά του καταστήματος, δεν γνωρίζουμε εάν στα άλλα τραπέζια κάθονται, επίσης, κάποιοι μοναχικοί της νύχτας. Το σκοτάδι του εξωτερικού χώρου, ο φωτισμός του εσωτερικού, η στάση του σώματος και η έκφραση του προσώπου επιτείνουν την αίσθηση της μοναξιάς και της απομόνωσης που αποπνέει η εικόνα. Οι λεπτομέρειες του εσωτερικού του καταστήματος, όπως και της ενδυμασίας της γυναίκας, αποδίδονται με την αμεσότητα του φωτορεαλισμού.

Edward Hopper, Eστιατόριο της Ν. Υόρκης. 1922. Muskegon Museum of Art.

Μία πολυπρόσωπη εικόνα. Όμως, γιατί αποπνέει και πάλι αυτή την απροσδιόριστη αίσθηση της μοναξιάς και της απομόνωσης. Στο βάθος αριστερά ένα ζευγάρι, στην άκρη αριστερά η ασπροντυμένη σερβιτόρα εν ώρα υπηρεσίας και στο κέντρο το ζευγάρι, στο οποίο μάλλον εστιάζει ο Hopper και θέλει να εστιάσουμε και εμείς. Βλέπουμε την πλάτη της κομψής γυναίκας. Θα μπορούσε να είναι η ίδια γυναίκα του "Automat". Γιατί αισθάνομαι ότι, παρά την πολυκοσμία του εστιατορίου και παρά το ότι συντρώει με έναν επίσης κομψό άνδρα, ότι παραμένει μόνη και μοναχική, όπως στο Automat; Σχεδόν εφιαλτικό το λουλούδι της γλάστρας στην άκρη δεξιά του πίνακα.

Edward Hopper, Chop Suey, 1929. Ιδιωτική Συλλογή.

Ένας επίσης υπέροχος πίνακας. Δυο κομψές γυναίκες, σχεδόν δίδυμες, πίνουν το τσάι τους μια φωτεινή ηλιόλουστη ημέρα. Κάποιοι θεωρούν ότι η γυναίκα με γυρισμένη την πλάτη θα μπορούσε να είναι η δίδυμη εικόνα της γυναίκας, της οποίας βλέπουμε το πρόσωπο. Ίσως, είναι ο δίδυμος εαυτός, ίσως πίνει τσάι με τον εαυτό της; Στο βάθος παρατηρούμε ένα ακόμα ζευγάρι....

Edward Hopper, Tραπέζια για κυρίες. 1930. Μητροπολιτικό Μουσείο της Ν. Υόρκης.

Εικόνα από ένα εστιατόριο της Ν. Υόρκης. Σε δύο εργαζόμενες γυναίκες εστιάζει ο Hopper. H μία είναι η σερβιτόρα και η άλλη είναι η γυναίκα που κάθεται στο ταμείο. Είναι η εποχή που οι γυναίκες εργάζονται αλλά και αρχίζουν να κάθονται μόνες στα καφέ και τα εστιατόρια. Ο τίτλος "τραπέζια για κυρίες" είναι από την επιγραφή που είχαν κάποια από αυτά τα καταστήματα με την οποία δήλωναν ότι είχαν ειδικό χώρο για να καθήσουν οι "ασυνόδευτες" γυναίκες.

Edward Hopper, Ta νυχτοπούλια. 1942. Ινστιτούτο Τέχνης. Σικάγο.

Δυο δεκαετίες αργότερα, δεκαετία του 1940 και του 1950. Βλέπουμε να απεικονίζεται αριστοτεχνικά η μοναξιά των ανθρώπων της μεγάλης πόλης αργά το βράδυ. Τέσσερις φιγούρες στο μπαρ του παραπάνω πίνακα και οι τέσσερις κλεισμένοι στη μοναξιά τους. Ο άνδρας που σερβίρει τα ποτά, ο άνδρας που έχει γυρισμένη την πλάτη, και το ζευγάρι στο βάθος. Άραγε είναι ζευγάρι; Τα "νυχτοπούλια" ή οι "νυχτόβιοι" είναι ίσως ο πιο διάσημος πίνακας του Hopper. Η γωνιά του δρόμου της Ν. Υόρκης, η εικόνα των ανθρώπων μέσα από την τζαμαρία του καταστήματος, οι σκιές του φωτός...όλα είναι υπέροχα...

Edward Hopper, Φως του ήλιου στην καφετέρια. 1958. Μουσείο Τέχνης του Πανεπιστημίου Yale.

Τέλη της δεκαετίας του 1950, μία κομψή μόνη γυναίκα σ' μία φωτεινή ηλιόλουστη καφετέρια της Ν. Υόρκης πίνει τον καφέ της υπό το βλέμμα ενός επίσης μόνου θαμώνα του καταστήματος. Το σκληρό φως της καλοκαιρινής ημέρας κάνει πιο σκληρή τη μοναξιά των δύο...άραγε θα προσεγγίσει ο ένας τον άλλο;

http://en.wikipedia.org/wiki/Chop_Suey_(painting)
http://artgallery.yale.edu/collections/objects/sunlight-cafeteria
http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/487695?rpp=30&pg=1&ft=Hopper&pos=5
http://en.wikipedia.org/wiki/Chop_Suey_(painting)
http://en.wikipedia.org/wiki/Nighthawks
http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/111628
http://www.edwardhopper.net/
http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=54

Ένα ανέκδοτο ποίημα του Κ. Π. Καβάφη. Μισή ώρα

Κ. Π. Καβάφη, Μισή ώρα

Μήτε σε απόκτησα, μήτε θα σε αποκτήσω ποτέ, θαρρώ: με διπλή άρνηση αρχίζει το ποίημα του Καβάφη, Μισή ώρα. Με την εξομολόγηση μίας προσωπικής αποτυχίας, συμπυκνωμένη σ' ένα στίχο, αρχίζει το άγνωστο στο ευρύ κοινό ποίημα του Καβάφη, Μισή ώρα. Ο χρόνος θεματοποιείται και γίνεται ο τίτλος μίας προσωπικής εξομολογητικής αφήγησης του ποιητικού υποκειμένου που ως δρων πρόσωπο απευθύνεται στο ερωτικό εσύ...

Edward Hopper, Νυχτοπούλια, 1942. Ινστιτούτο Τέχνης. Σικάγο.

Το ποίημα Μισή ώρα είναι ένα από τα "ανέκδοτα" ή τα κρυμμένα ποιήματα του Καβάφη, που ο ποιητής δεν δημοσίευσε όσο ζούσε. Κάποιοι θεωρούν ότι ανήκει στα "αποκηρυγμένα" ποιήματά του. Γράφτηκε το 1917 και δημοσιεύτηκε με φιλολογικά σχόλια το 1968, τριάντα πέντε χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή, από τον καθηγητή Γ. Σαββίδη.

Κ. Π. Καβάφη, Μισή ώρα

Μήτε σε απέκτησα, μήτε θα σε αποκτήσω
ποτέ, θαρρώ. Μερικά λόγια, ένα πλησίασμα
όπως στο μπαρ προχθές, και τίποτε άλλο.
Είναι, δεν λέγω, λύπη. Αλλά εμείς της Τέχνης
κάποτε μ’ έντασι του νου, και βέβαια μόνο
για λίγην ώρα, δημιουργούμεν ηδονήν
η οποία σχεδόν σαν υλική φαντάζει.
Έτσι στο μπαρ προχθές —βοηθώντας κιόλας
πολύ ο ευσπλαχνικός αλκολισμός—
είχα μισή ώρα τέλεια ερωτική.
Και το κατάλαβες με φαίνεται,
κ’ έμεινες κάτι περισσότερον επίτηδες.
Ήταν πολλή ανάγκη αυτό. Γιατί
μ’ όλην την φαντασία, και με το μάγο οινόπνευμα,
χρειάζονταν να βλέπω και τα χείλη σου,
χρειάζονταν να ’ναι το σώμα σου κοντά.

 P. Picasso, Η προσωπογραφία του Jaime Sabartes. 1901-2. Μουσείο Πούσκιν. Μόσχα.

P. Picasso, Η προσωπογραφία του Fernandez de Soto. 1903. Ιδιωτική Συλλογή.

Βλ. Γ. Π. Σαββίδης, Κ. Π. Καβάφη ανέκδοτα ποιήματα 1882-1923, Ίκαρος, Αθήνα

http://www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=196&cat=4

http://www.arts-museum.ru/data/fonds/europe_and_america/j/1001_2000/7192_Portret_poeta_Sabartesa/index.php?lang=en&coll=9389

http://www.christies.com/lotfinder/paintings/pablo-picasso-portrait-dangel-fernandez-de-soto-5334945-details.aspx

http://en.wikipedia.org/wiki/Portrait_of_Angel_Fernández_de_Soto

http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/111628?search_no=4&index=0

Γυναίκες που διαβάζουν. Ένας πίνακας του William Orpen και ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

Γυναίκες που διαβάζουν στην παραλία

 Διαβάζει στην παραλία. Ο ουρανός έχει λευκά σύννεφα και η θάλασσα στο βάθος κυματίζει. Φυσάει ελαφρά…το φόρεμά της ανεμίζει. Με το ένα χέρι κρατά το βιβλίο και με το άλλο το καπέλο της. Είναι ένας πίνακας του Ιρλανδού ζωγράφου William Orpen (1878-1931).

Sir William Orpen, Η Grace διαβάζει στην παραλία του Howth. Γύρω στα 1900. 

Και ένα ποίημα του Φερνάντο Πεσσόα

ΧΙΙΙ

Ελαφρύ, ελαφρύ, πολύ ελαφρύ,

ένα αεράκι πολύ ελαφρύ περνάει,

και φεύγει, πάντα πολύ ελαφρύ.

Κι εγώ δεν ξέρω τι σκέφτομαι

μήτε να το μάθω θέλω.

Φερνάντο Πεσσόα, ο φύλακας των κοπαδιών

Βλ.  Fernando Pessoa, Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο, μετάφραση Μαρία Παπαδήμα, Gutenberg, Αθήνα, 2014, σ.57.

http://fineartamerica.com/featured/grace-reading-at-howth-bay-sir-william-orpen.html

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sir_William_Orpen_-_Grace_reading_at_Howth_Bay.jpg

Το φθινόπωρο στη ζωγραφική. Ένας πίνακας του Edward Cucuel

Φθινοπωρινός ήλιος

    Σήμερα ήταν μια όμορφη φθινοπωρινή ημέρα με λιακάδα. Πήγα μια βόλτα στο ποτάμι για να χαρώ το φθινοπωρινό ήλιο. Και εκεί θυμήθηκα έναν πίνακα του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Edward Cucuel (1875-1954). 

   Eίναι μια φθινοπωρινή ηλιόλουστη ημέρα. Δύο λευκοφορεμένες γυναίκες κάνουν περίπατο στην όχθη του ποταμού. Τα δέντρα με τα κίτρινα φύλλα κατεβαίνουν ως το νερό. Βλέπουμε τις αντανακλάσεις στο νερό του ποταμού. Η μία γυναίκα κρατά ομπρέλλα για να προστατευθεί από τις αχτίνες του φθινοπωρινού ήλιου…ετοιμάζεται να μπει στη βάρκα. Η άλλη, καθισμένη στο έδαφος και ακουμπισμένη στον κορμό του δένδρου, φαίνεται ότι μάλλον διαβάζει...

Edward Cucuel (1875-1954), Φθινοπωρινός ήλιος. Ιδιωτική Συλλογή.

Τι γλυκό που είναι το φθινόπωρο, σκέφτομαι, όταν επιμένει να αντιστέκεται στον ερχομό του χειμώνα.

https://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=4698&size=large
http://www.edwardcucuelpaintingexpert.com/edwardcucuelpaintings.htm

Για πίνακες του Cucuel με φθινοπωρινό θέμα, βλ. και http://annagelopoulou.blogspot.gr/2014/09/edward-cucuel.html

Έμιλυ Ντίκινσον, Αυτή η αργή Μέρα προχωρούσε

Αυτές οι ημέρες προχωρούν αργά και γρήγορα ταυτόχρονα, για αυτό και θυμήθηκα το υπέροχο ποίημα της αγαπημένης Έμιλυ Ντίκινσον.

{1120}

Αυτή η αργή Μέρα προχωρούσε-

Άκουγα τους τροχούς της να τρίζουν

Σαν να μην μπορούσαν να κυλήσουν

Και την κίνηση να μισούσαν-

Κάλεσα την ψυχή μου νά'ρθει-

Δεν ωφελούσε άλλο η προσμονή-

Πήγαμε, παίξαμε και γυρίσαμε πάλι

Αλλά η Μέρα δεν ήταν εκεί-

Carl Vilhelm Holsoe (1863-1935), Αντανακλάσεις. Ιδιωτική Συλλογή.

Βλ. Emily Dickinson, Έλα στον κήπο μου. Ποιήματα, Μετάφραση Κώστας Λάνταβος, εκδ. Αρμός, Αθήνα 2013, σ. 98-99.

http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=86357

Ποίημα του Γιώργου Σαραντάρη και ένας πίνακας του Carl Holsoe

Γιώργος Σαραντάρης, θα ήθελα να μείνει…

Θα 'θελα να μείνει αυτή η στιγμή˙

κι όμως δεν περιέχει τίποτα ενδιαφέρον

ούτε χαρά ούτε θλίψη,

μονάχα που εσταμάτησε ολόκληρη

και μ' αφήνει να κοιτάζω έξω,

να βλέπω τη ζωή μου που διαβαίνει…

δεν ξέρω τι θα γίνει μα φοβάμαι

το πιο παράδοξο απ' όλα,

μήπως ξαναρχίσομε τον δρόμο

κι εγώ και η στιγμή…

Carl Wilhelm Holsoe (1863-1935), Περιμένοντας στο παράθυρο. Ιδιωτική Συλλογή.

http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Carl_Holsøe

http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=746