Κική Δημουλά, Του Λαζάρου. Ένα ποίημα για το Σάββατο του Λαζάρου

Σάββατο του Λαζάρου...

...είναι σήμερα. Σύννεφα...και μάλλον ψιλοβρέχει σιγανά. Ανοιξιάτικη βροχούλα που θυμίζει Φθινόπωρο. Σε λίγο αρχίζει η Μεγάλη Εβδομάδα, η Εβδομάδα των Παθών του Πάσχα...και οδεύομεν προς την Ανάσταση του Κυρίου για ακόμη μια χρονιά.

  Από το Σάββατο του Λαζάρου στο Μεγάλο Σάββατο, από την Ανάσταση του Λαζάρου στην Ανάσταση του Κυρίου. Αυτός που ανέστησε, θα αναστηθεί και ο ίδιος, σκέφτομαι. Θυμάμαι ένα ποίημα της Κικής Δημουλά με θέμα ένα Σάββατο του Λαζάρου, ένα Σάββατο με ψιλόβροχο. Το ποιητικό υποκείμενο αποδομεί τον θρησκευτικό μύθο και τον αναπλάθει σε προσωπική ιστορία.

Henry Ossawa Tanner (1859-1936), Η Ανάσταση του Λαζάρου. 1896. Μουσείο του Ορσέ. Παρίσι.

Κική Δημουλά, Του Λαζάρου

Nεφοσκεπές ψιλόβροχο ημέρας.
Kάτι μωραί καμπάνες πιτσιλάνε
τον ύπνο του Λαζάρου να εξέλθει.
Kαλά στοκαρισμένο το φως γύρω γύρω.

Eίχα και γω να δεύρο κάποιους έξω
μα δε μου αποκρίθηκαν αν θέλουν.

Πώς ν' αποκριθούν 
με ωτακουστή που άφησες καλά στοκαρισμένο
το φως γύρω γύρω.

Kι έπειτα γιατί τους ρωτάς αν θέλουν.
Tο θαύμα δε ρωτάει.
Σ' αρπάζει από το αυτί και
σέρνοντας σε πετάει στο φως.
Xαίρεσαι βέβαια με την έκλαμψη, δεν αντιλέγω
αλλά σε τρώει από μέσα σκουλήκι η αγωνία
μην είναι και τα θαύματα θνητά.

Άστους λοιπόν καλύτερα εκεί
μην έχωμεν να άρωμεν για δεύτερη φορά
κενόν τον κράββατόν τους.

Tίποτα δεν άκουσες;
Kι όμως, όλην αυτή την ώρα εδώ μέσα
με άλλα κουβεντιάζοντας να πάρω λίγο αέρα
σε σένανε μιλούσα εκεί κάτω.
ότι δε σε προσφώνησα;
Mε ποιο απ' όλα τα Λερναία ονόματα 
να σε πρωτοφωνάξω.
Όποιο κι αν κόψω αποζητώντας σε
φυτρώνει αμέσως άλλο.

Από την ποιητική συλλογή, Ενός Λεπτού μαζί, εκδ. Ίκαρος 1998.

...Και αν ο Λάζαρος δεν επιθυμεί την Ανάσταση;

Salvador Dali, "Λάζαρε, Δεύρο Έξω". 1964. (Κατά Ιωάννου 11:44). Ένας ονειρικός πίνακας του χαρισματικού Dali.

http://www.snhell.gr/anthology/content.asp?id=283&author_id=69

https://www.wikiart.org/en/salvador-dali/lazarus-come-forth-lazare-veni-foras-1964

   https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Henry_Ossawa_Tanner,_Resurrection_of_Lazarus.jpg

Πασχαλιές. Πίνακες του Μihail Vrubel ...και ο Απρίλης είναι σκληρός μήνας...

Πασχαλιές

    ...Έχουν ανθίσει οι πασχαλιές... Μια ελαφριά μεθυστική ευωδιά μου το θύμισε στον απογευματινό μου περίπατο...και σκέφτηκα ότι έρχεται για ακόμα μια χρονιά το Πάσχα...ότι ήλθε ο Απρίλης ο μήνας του Πάσχα και της Πασχαλιάς...ο πιο "σκληρός" μήνας, γιατί σου θυμίζει ότι δεν μπορείς να λησμονήσεις τις αισθήσεις και τα αισθήματα...

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1900. 

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1900.  Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα.

    Για αυτό, λοιπόν, πίνακες με πασχαλιές ενός πολύ ιδιότυπου ζωγράφου, του Ρώσου Mihail Aleksandrovich Vrubel (1856-1910), που θεωρείται ότι ανήκει στους Ρώσους ζωγράφους του συμβολισμού και του κινήματος  Art Nouveau. Στην πραγματικότητα, όμως, η τέχνη του Vrubel έχει τις ρίζες της στη ζωγραφική της Ύστερης Βυζαντινής Περιόδου και της Πρώιμης Αναγέννησης.  Ο Vrubel έχει ζωγραφίσει μία σειρά από μωβ πασχαλιές, απόκοσμες, μεταφυσικές, σχεδόν "ανατριχιαστικές", ίσως αισθησιακές...

  

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1900. Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα. Μία μαυροφορεμένη μορφή διακρίνεται στη άκρη, μέσα στις πασχαλιές...

...και θυμάμαι τους στίχους του Τ. Σ. Έλιοτ από την "Έρημη Χώρα".

Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός, γεννώντας 
Μες απ’ την πεθαμένη γη τις πασχαλιές, σμίγοντας 
Θύμηση κι επιθυμία, ταράζοντας
Με τη βροχή της άνοιξης ρίζες οκνές...

Απόσπασμα από την "Έρημη Χώρα" του Τ. Σ. Έλιοτ 

σε μετάφραση Γιώργου Σεφέρη

Mihail Vrubel, Πασχαλιές. 1901. Πινακοθήκη Tretyakov. Μόσχα. Μία λευκοφορεμένη γυναικεία μορφή στο παγκάκι. Πάνω της σχεδόν απειλητική η πασχαλιά...

https://www.wikiart.org/en/mikhail-vrubel/lilacs-1900
https://www.tretyakovgallery.ru/en/collection/_show/author/_id/92
https://en.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Vrubel
https://www.tretyakovgallery.ru/en/collection/_show/image/_id/258
https://www.tretyakovgallery.ru/en/collection/_show/image/_id/3710

Ένα ποίημα της Κικής Δημουλά για τις Κυριακές του Απρίλη και πίνακες του William Henry Margetson.

Κική Δημουλά, οι λυπημένες φράσεις

Πρώτη Κυριακή του Απρίλη σήμερα. Η Άνοιξη έχει έρθει για τα καλά και εισέρχεται παντού, διεισδύει μέσα μας και αναταράσσει το σώμα και την ψυχή μας. Ο Απρίλης είναι η καρδιά της Άνοιξης, μίας εποχής "σκληρής" και σχεδόν μοιραίας, γιατί μας φέρνει αντιμέτωπους με την Αναγέννηση της φύσης, την επίγνωση του κύκλου της ζωής και την αδυναμία των ανθρώπων να σταματήσουν τη ροή του χρόνου και την αμετάκλητη πορεία προς τη λήξη, προς το τέλος. Για αυτό, θυμήθηκα το ποίημα της Κικής Δημουλά "οι λυπημένες φράσεις" που αναφέρεται σε μία Κυριακή του Απριλίου.

  Το ποιητικό υποκείμενο περιγράφει με ρεαλιστικές αλλά και ταυτόχρονα λυρικές εικόνες τη μονοτονία μιας Ανοιξιάτικης Κυριακής, μίας Κυριακής του Απριλίου. Μιλά με "λυπημένες φράσεις", γιατί αισθάνεται μοναξιά και θλίψη, αισθήματα που γίνονται πιο έντονα και δυνατά σε μία Ανοιξιάτικη Κυριακή. Το ποίημα συνοδεύεται με "λουλουδιασμένους" ανοιξιάτικους πίνακες του Άγγλου ζωγράφου William Henry Margetson (1861-1940) που απεικονίζει όμορφες και αιθέριες γυναικείες μορφές σε στιγμές της καθημερινότητας.

William Henry Margetson (1861-1940), Στην πόρτα του αγροτικού σπιτιού. Γύρω στα 1900.

William Henry Margetson (1861-1940), Η νέα ημέρα.

William Henry Margetson (1861-1940), Προάγγελοι της Άνοιξης. 1911.

Μὲ ἡμέρα ἀρχίζει ἡ ἑβδομάδα,

μὲ ἡμέρα τελειώνει.

Κι ἡ Κυριακή, κόμπος σφιχτὸς

νὰ μὴ λυθοῦν οἱ ἑβδομάδες.

Ἔρχεται πάντα ἀπὸ τὸ ἴδιο Σαββατόβραδο

καὶ φέρνει λίγο ὕπνο παραπάνω τὸ πρωὶ

καὶ τὸ θεό, ὅσο τὸν δίνουν οἱ ὀρθρινὲς καμπάνες.

Λίγο νὰ σταθεῖς στ᾿ ἀνοιχτὰ παράθυρα

καὶ νὰ κοντοσταθεῖς σ᾿ αὐτὰ ποὺ δὲν συμβαίνουν,

περνάει ἡ ὥρα.

Δημοτικὰ τραγούδια ἀπ᾿ τὰ παράθυρα

ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖκα θὰ σὲ πάρει,

σιγὰ-σιγὰ ἡ Κυριακὴ μεσουρανεῖ

σὰν τρομαγμένη ἀπορία.

William Henry Margetson (1861-1940), Γυναίκα σε ανοιξιάτικο τοπίο. 1924.

William Henry Margetson (1861-1940), Γυναίκα της Εδουαρδινής εποχής με πανσέδες.

Στὶς γειτονιὲς

περνᾶνε γύφτισσες νὰ πῶ τὸ ριζικό σου,

ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖκα θὰ σὲ πάρει,

δημοτικὰ τραγούδια ἀπ᾿ τὰ παράθυρα, ριζικά.

Πιὸ πέρα κάποιο ντέφι, ἕν᾿ ἀρκουδάκι

δεῖξε πῶς βάζουν πούδρα τὰ κορίτσια

στὸν καθρέφτη, πῶς γδύνεται ἡ Μονρόε...

Μὴ γελᾷς. Βρέθηκε κάποτε νεκρὴ ἡ Μονρόε.

Μὲ πράγματα ποὺ δὲν ἀντέχουν μὴ γελᾷς.

Ἄχ, οἱ λυπημένες φράσεις, οἱ λυπημένες λέξεις,

πῶς μοιάζουν στοὺς τυφλοὺς ὀργανοπαῖχτες

στοὺς δρόμους τοὺς ἐμπορικούς, τὶς Κυριακές.

William Henry Margetson (1861-1940), Πρωινή βόλτα.

William Henry Margetson (1861-1940), Άνοιξη.

Νὰ εἴχαμε μίαν ἄνοιξη.

Μὴ γελᾷς.

Μὲ πράγματα ποὺ δὲν ὑπάρχουν μὴ γελᾷς.

Ἂς λένε τὰ πουλιὰ κι οἱ μυρωδιὲς στὰ πλάγια

πῶς εἶναι Ἀπρίλης.

Τὸ λένε τὰ πουλιὰ κι οἱ ἔρωτες τῶν ἄλλων.

Ἐμένα μ᾿ ἐξαπατοῦνε οἱ θεοὶ

κάθε ποὺ ἀλλάζει ὁ καιρός,

κάθε ποὺ δὲν ἀλλάζει.

Μὴ γελᾷς.

Ἔαρ δὲν γίνεται

μὲ ρίμες

ἥλιοι-Ἀπρίλιοι,

ἥλιοι-Ἀπρίλιοι,

ὁμοιοκατάληκτες στιγμές,

χρόνος χρωμάτων,

στρέμματα φωτός,

χαμομηλιῶν ἀνυπομονησία νὰ μυρίσουν.

Δημοτικὰ τραγούδια ἀπ᾿ τὰ παράθυρα

ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖκα θὰ σὲ πάρει,

καὶ ὅλα τ᾿ ἄλλα τρόποι

γιὰ νὰ πεθαίνουνε ἀνώδυνα τὰ ἡμερολόγια.

Τὴν Κυριακὴ τραβάει σὲ μάκρος

τῶν τραγουδιῶν ἡ ἀγωνία

ποιὰ γυναῖ- ποιὰ γυναῖ-

Ἄχ, οἱ λυπημένες φράσεις, οἱ λυπημένες λέξεις,

στοὺς δρόμους τοὺς ἐμπορικούς,

τὶς Κυριακὲς τὶς ἀνοιξιάτικες.

William Henry Margetson (1861-1940), Ποτίζοντας τους νάρκισους.

William Henry Margetson (1861-1940), Ποτίζοντας τα λουλούδια.

William Henry Margetson (1861-1940),  Tαχτοποιώντας λουλούδια. Γύρω στα 1920.

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/kikh_dhmoyla/1971_to_ligo_toy_kosmoy.htm#ΟΙ_ΛΥΠΗΜΕΝΕΣ_ΦΡΑΣΕΙΣ
https://en.wikipedia.org/wiki/William_Henry_Margetson
http://www.artnet.com/artists/william-henry-margetson/past-auction-results
http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=tu&aid=2782

Η Άνοιξη στη ζωγραφική. Γυναίκες με λουλούδια του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Robert Lewis Reid

Πορτραίτα γυναικών με λουλούδια του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή

Robert Lewis Reid

  Εκπνέει ο Μάρτης ...και έρχεται ο Απρίλιος...Βρισκόμαστε στην καρδιά της Άνοιξης. Η μέρα μεγαλώνει κάθε μέρα και γίνεται πιο φωτεινή! Οι αχτίνες του ήλιου δυναμώνουν....Δέντρα σε ανθοφορία, λουλούδια παντού...Χρώματα και ευωδιές... Κύματα και δονήσεις. Η φύση αναγεννάται για ακόμη μία χρονιά...

 Για αυτό, ας δούμε πίνακες του Αμερικανού ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Robert Lewis Reid (1862-1929), που απεικονίζουν πορτρέτα γυναικών σε Ανοιξιάτικα τοπία...

Robert Lewis Reid, Γυναίκα στη βεράντα με λουλούδια. 1906. Σε περισυλλογή και περίσκεψη η γυναικεία μορφή αγγίζει την τεράστια γλάστρα. Πίσω της ένας κήπος όπου τα λουλούδια έχουν θεριέψει.

 Σκέφτομαι ότι για όσους δεν έχουν τη δύναμη να "αναγεννηθούν" η Άνοιξη είναι "σκληρή" εποχή. Μας φέρνει αντιμέτωπους με την αδυναμία της "ανανέωσης", με την επίγνωση της αναπόφευκτης "γήρανσης"...μας αναστατώνει η Άνοιξη, μας αναταράσσει...ξυπνά επιθυμίες και πόθους... Είναι ένας αγώνας καθημερινός η Άνοιξη. Για αυτό,  δεν πρέπει να μας βρει απροετοίμαστους, όπως λέει ο Γιάννης Ρίτσος.

Robert Lewis Reid, Κρίνοι. 1895-1900. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. Νέα Υόρκη.

“Η άνοιξη αυτή μας βρήκε όλους απροετοίμαστους

κι ανόρεξους ή αδιάφορους –

απροετοίμαστη κι η άνοιξη, σε κάθε της βήμα κοντοστέκεται

σαστίζει και σωπαίνει κάτω απ’ τα λίγα της δέντρα– δε ρωτάει.

Το φως επιστρέφει

απ’ το περσινό καλοκαίρι κατάκοπο κι αφηρημένο, απόμακρο,

παραξενεμένο απ’ την καινούρια του νεότητα…”

Γ. Ρίτσος, Οδηγός ασανσέρ, Κέδρος

Robert Lewis Reid, Το κίτρινο λουλούδι (ή η γυναίκα του καλλιτέχνη). 1908.

Robert Lewis Reid, Γυναίκα σε κήπο. 1900.

 Robert Lewis Reid, Άνοιξη. 1906

Robert Lewis Reid, Κοπέλα με λουλούδια.

Robert Lewis Reid, Ανοιξιάτικο μπουκέτο.

Robert Lewis Reid, Άνοιξη. 1910.

Robert Lewis Reid,  Νούφαρα. 1908.

Robert Lewis Reid, Το τρίο. 1898.

http://www.metmuseum.org/art/collection/search/11858
http://www.the-athenaeum.org/art/list.php?m=a&s=du&aid=1109
https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Lewis_Reid
http://maherartgallery.blogspot.gr/2013/08/robert-lewis-reid-1862-1929.html
https://www.wikiart.org/en/robert-lewis-reid
https://itzikas.wordpress.com/2013/03/23/πες-το-με-ποίηση-5-πληγωμένη-άνοιξη/

Ο Αθανάσιος Διάκος στην ποίηση και την τέχνη

Αθανάσιος Διάκος

   Ο Αθανάσιος Διάκος ήταν από τους αγαπημένους μου ήρωες της ελληνικής επανάστασης, όταν ήμουν μικρή. Θυμάμαι την προσωπογραφία του από τα μαθητικά βιβλία και τις διακοσμήσεις των σχολικών γιορτών της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου. Δυνατό και καθαρό βλέμμα, μακριά μαλλιά, τσιγκελωτό μουστάκι. Τότε, βέβαια, δεν ήξερα ότι ήταν το πορτρέτο του Αθανάσιου Διάκου από τον ζωγράφο της ελληνικής επανάστασης Διονύσιο Τσόκο. Ο Αθανάσιος Διάκος αγωνίστηκε ηρωικά στη μάχη της Αλαμάνας, αιχμαλωτίστηκε, βασανίστηκε και είχε μαρτυρικό θάνατο στη Λαμία τον Απρίλιο του 1821. Αντιμετώπισε το μαρτύριο με αξιοπρέπεια και ψυχικό σθένος, αρνήθηκε να αλλάξει την πίστη του και να υποταχθεί, αντιστάθηκε έως θανάτου και δεν υπέκυψε στο φόβο του σωματικού πόνου.
   Στη συλλογική λαϊκή συνείδηση έγινε το σύμβολο του αγνού ήρωα, της ατρόμητης ψυχής που επιλέγει το θάνατο -και μάλιστα φρικτό-από τη ζωή στη σκλαβιά.

Διονύσιος Τσόκος, Αθανάσιος Διάκος. 1861. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Αθήνα.

Peter Von Hess, «ο Διάκος οδηγεί τους Δερβενοχωρίτας εις την μάχην». Μόναχο γύρω στα 1835. Από το Λεύκωμα του Peter Von Hess "Eλληνικός Ηρωισμός" ή "Η απελευθέρωση της Ελλάδος".

Αλέξανδρος Ησαΐας (1800-1839), Η μάχη της Αλαμάνας. Λιθογραφία.  Από τη συλλογή των επτά λιθογραφιών με τίτλο "Ιστορία της Ελλάδος" που τύπωσε το 1839 (λίγο πριν το θάνατό του) στην Τεργέστη. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. 

   Στην παραπάνω λιθογραφία απεικονίζεται ένα στιγμιότυπο από τη Μάχη στο γεφύρι της Αλαμάνας (22-23 Απριλίου 1821), έξω από τη Λαμία. Διακρίνουμε,  όρθιο στα αριστερά με το γιαταγάνι στο χέρι, τον Αθανάσιο Διάκο να μάχεται ηρωικά. Η Μάχη της Αλαμάνας ήταν από τις πρώτες ένοπλες συγκρούσεις των επαναστημένων Ελλήνων με τα τουρκικά στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη, που κατέβαιναν προς την Πελοπόννησο για να καταστείλουν την επανάσταση. Στη μάχη αυτή η μικρή ομάδα των επαναστατών που προσπάθησε να ανακόψει την κάθοδο του πολυπληθούς στρατεύματος ηττήθηκε. Ο Αθανάσιος Διάκος τραυματίστηκε, συνελήφθη και οδηγήθηκε στον Ομέρ Βρυώνη. Βασανίστηκε και εκτελέστηκε δια ανασκαλοπισμού.

 Ήρως της ελληνικής επαναστάσεως. Αθανάσιος Διάκος. Λαϊκή απεικόνιση της σύλληψης του Διάκου. Εκδοση Άγγελου Απέργη. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Αθήνα.

  Η αντίσταση και ο ηρωικός θάνατος του Αθανάσιου Διάκου είχαν ισχυρή απήχηση στη λαϊκή συνείδηση, γεγονός που αποδεικνύεται από τις αναφορές σε διάφορα δημοτικά τραγούδια. Συναντάμε, επίσης,  αναφορές για τον Αθανάσιο Διάκο στον έντεχνο ποιητικό λόγο από ποιητές, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Κρυστάλης,  ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης. Από την άλλη πλευρά, η μορφή του Αθανασίου Διάκου ενέπνευσε και διάφορους καλλιτέχνες, λαϊκούς αλλά και λόγιους ζωγράφους.

Τρία πορτρέτα του Αθανάσιου Διάκου από τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ.

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ (1870-1934), Ο ήρως Αθανάσιος Διάκος το 1821.  Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Θεσσαλονίκη.

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ (1870-1934), Ο ήρως Αθανάσιος Διάκος. 1929.

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, Ο ήρωας Αθανάσιος Διάκος. 1930.

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ (1870-1934), Αθανάσιος Διάκος. 1910.

  Από τα ποιήματα με θέμα τον Αθανάσιο Διάκο, επιλέγω ένα ποίημα από έναν ποιητή που δεν περιμένουμε να έχει εμπνευστεί από μορφές της ελληνικής επανάστασης, τον Κώστα Καρυωτάκη. Ανατρεπτικός ο Καρυωτάκης, συνθέτει ένα αντιηρωικό σονέτο, εστιάζοντας στην ομορφιά της ανοιξιάτικης φύσης τον Απρίλιο (μας θυμίζει τον Σολωμό), της εποχής του μαρτυρικού θανάτου του Αθανάσιου Διάκου. Δεν υπάρχει καμία αναφορά στην επανάσταση και σε ιστορικά γεγονότα...το όνομα του ήρωα βρίσκεται μόνο στον τίτλο. Το ποιητικό υποκείμενο περιγράφει το ανοιξιάτικο τοπίο και τελειώνει μεταφέροντας μέσα σε εισαγωγικά την απορία ενός προσώπου που αναρωτιέται πώς να πεθάνει...

Κώστας Καρυωτάκης, Διάκος

Μέρα τ' Απρίλη.
Πράσινο λάμπος,
γελούσε ο κάμπος
με το τριφύλλι.

Ως την εφίλει
το πρωινό θάμπος,
η φύση σάμπως
γλυκά να ομίλει.

Εκελαδούσαν
πουλιά, πετώντας
όλο πιο πάνω.

Τ' άνθη ευωδιούσαν.
Κι είπε απορώντας:
«Πώς να πεθάνω;»

Από την Ηρωική Τριλογία, Ελεγεία και Σάτιρες (1927).

Φώτης Κόντογλου (1895-1965), Αθανάσιος Διάκος (λεπτομέρεια τοιχογραφίας από το Δημαρχείο της Αθήνας). Τέλη Δεκαετίας 1930.

Φώτης Κόντογλου (1895-1965), Από αριστερά: Αθανάσιος Διάκος, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Γεώργιος Καραϊσκάκης, Ανδρέας Μιαούλης (λεπτομέρεια τοιχογραφίας από το Δημαρχείο της Αθήνας). Στην τοιχογραφία απεικονίζονται σημαντικές μορφές της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα έως την ελληνική επανάσταση. Τέλη Δεκαετίας 1930.

   Η θέση του Αθανάσιου Διάκου στη συλλογική νεοελληνική συνείδηση αναδεικνύεται κυρίως από το παρακάτω αριστούργημα ενός μεγάλου Έλληνα ζωγράφου, του Κωνσταντίνου Παρθένη, που μετέφερε στη ζωγραφική τον συνδυασμό του ελληνοκεντρισμού και του μοντερνισμού της Γενιάς του 30. Στο βαθύτατα συμβολικό αυτό έργο, ο Αθανάσιος Διάκος, με την άρνησή του να αλλάξει πίστη και τον ηρωικό μαρτυρικό του θάνατο, "αποθεώνεται"...  Με προφανείς θρησκευτικές αναφορές που θυμίζουν την Ανάσταση και Ανάληψη του Κυρίου, απεικονίζεται η σκηνή της ανάληψης στους ουρανούς του ήρωα...

Κωνσταντίνος Παρθένης, Η αποθέωσις του Αθανασίου Διάκου. 1931. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα. Ποιητική ατμόσφαιρα και επιρροές από την αρχαία ελληνική εικονογραφία, τη βυζαντινή αγιογραφία, αλλά και την Αναγεννησιακή ζωγραφική (για την ανάλυση του πίνακα, βλ. http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?artwork_id=71220).

https://el.wikipedia.org/wiki/Αρχείο:Athanasios_Diakos_by_Hess.jpg

http://homouniversalisgr.blogspot.gr/2013/04/blog-post_24.html
http://karyotakis.awardspace.com/poems/elegeia/diakos.htm
https://el.wikipedia.org/wiki/Αλέξανδρος_Ησαΐας
http://www.athanasios-diakos-museum.gr/syllogi.html
https://paletaart.wordpress.com/2013/05/10/εθνικό-ιστορικό-μουσείο-national-historical-museum-
athens/
https://el.wikipedia.org/wiki/Αρχείο:Αθανάσιος_Διάκος._Λάδι_σε_χαρτόνι._Θεόφιλος.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/44/Theofilos_Athanasios_Diakos.jpg
https://paletaart.wordpress.com/2012/08/27/κόντογλου-φώτης-photis-kontoglou-1895-1965/κόντογλου-φώτης-αθανάσιος-διάκος/
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?artwork_id=71220
http://www.nikias.gr/view_artist_additional.php?prod_id=1267&ptid=11852&mode=painting_comments&mtag=&chartpage=&paintspage=33

Ποιήματα για την ποίηση. Γιάννης Ρίτσος, Το χρέος των ποιητών

Ένα ποίημα του Γιάννη Ρίτσου για το χρέος των ποιητών

Ο Γιάννης Ρίτσος στον Άη Στράτη. 1951.

Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος εξόριστος στη Μακρόνησο. 1949-1950.

  "Το χρέος των ποιητών" του Γιάννη Ρίτσου είναι ένα ποίημα αυτοαναφορικό. Ένα ποίημα για την ποίηση. Ένα ποίημα για τα ποιήματα και για το "χρέος των ποιητών" από έναν επικολυρικό ποιητή που υπήρξε ο κύριος εκπρόσωπος της "στρατευμένης" νεοελληνικής ποίησης, από έναν αφοσιωμένο ποιητή που αφιέρωσε το έργο και τη ζωή του στους κοινωνικούς αγώνες, τον Γιάννη Ρίτσο.

Η πρώτη ποιητική συλλογή του Γιάννη Ρίτσου "Τρακτέρ" εκδόθηκε 
από τις εκδόσεις Γκοβόστη το 1934. 
 Ο πρώτος στίχος είναι: "Mητέρα, Ποίηση, δέξε με".

Γιάννη Ρίτσου, Το χρέος των ποιητών

Πολλά ποιήματα είναι ποτάμια. Άλλα είναι χαμολούλουδα σε βραδινό κάμπο. Άλλα είναι σαν πέτρες που δε χτίζουν τίποτα.

Πολλοί στίχοι είναι σα στρατιώτες έτοιμοι για τη μάχη. Άλλοι σα λιποτάχτες κρυμμένοι πίσω απ' τ' ανθισμένα δέντρα. Άλλοι σαν άγνωστοι στρατιώτες που δεν έχουν πρόσωπο.

Πολλά ποιήματα φωνάζουν δυνατά χωρίς ν' ακούγονται. Άλλα σωπαίνουνε με σταυρωμένα χέρια άλλα σταυρώνονται και μιλούν σταυρωμένα.

Πολλοί στίχοι είναι σαν εργαλεία, εργαλεία σκουριασμένα, ριγμένα στο χώμα κι άλλα καινούργια που δουλεύουν το χώμα.

Πολλά ποιήματα είναι σαν όπλα όπλα πεταμένα στο χώμα κι όπλα στραμμένα στην καρδιά του εχθρού.

Πολλοί στίχοι στέκονται πίσω απ' τη σιωπή σαν τα χλωμά παιδιά πίσω απ' τα τζάμια ενός ορφανοτροφείου — κοιτάζουν μακριά μες στη βροχή — δεν ξέρουν τι να κάνουν, πού να πάνε.

Πολλά ποιήματα είναι σα δέντρα άλλα σαν κυπαρίσσια σ' ένα λιόγερμα θλίψης άλλα σα δέντρα οπωροφόρα σ' ένα κολχόζ.

Πολλοί στίχοι είναι σαν πόρτες — πόρτες κλειστές σ' ερημωμένα σπίτια και πόρτες ανοιχτές σε ήμερες συγυρισμένες ψυχές.

Είναι και μαύρες πόρτες καμένες σε μία πυρκαϊά, κι άλλες τιναγμένες από μιαν έκρηξη κι άλλες που μεταφέρουν ένα σκοτωμένο σύντροφο.

Υπάρχουν ποιήματα που καλπάζουν μες στο χρόνο σαν το κόκκινο ιππικό του Σμύρνενσκη ποιήματα καβαλάρηδες που αφήνουν τα γκέμια και πιάνουν την αξίνα.

Πολλά ποιήματα γονατίζουν στη μέση του δρόμου, πολλά ποιήματα άνεργα μ' αδούλευτα χέρια, πολλά ποιήματα εργάτες που ξεπερνούν χίλιες φορές τη νόρμα τους.

Υπάρχουν στίχοι σα δαντέλες στο λαιμό των κοριτσιών ή σα δακτυλιδόπετρες με μικρές μυστικές παραστάσεις κι άλλοι που πλαταγίζουν ψηλά σα ρωμαλέες σημαίες.

Πολλά ποιήματα μένουν αργά τη νύχτα στην ερημιά· βρέχουν κάθε τόσο τα τέσσερα δάκτυλα των στίχων τους σ' ένα ρυάκι, ύστερα χάνονται ονειροπαρμένα μες στο δάσος και πια δεν επιστρέφουν.

Πολλοί στίχοι είναι σαν αργυρές κλωστές δεμένες στα καμπανάκια των άστρων — αν τους τραβήξεις, μια ασημένια κωδωνοκρουσία δονεί τον ορίζοντα.

Πολλά ποιήματα βουλιάζουν μες στην ίδια τους τη λάμψη, περήφανα ποιήματα· δεν καταδέχονται τίποτα να πουν. Ξέρω πολλά ποιήματα που πνίγηκαν στο χρυσό πηγάδι της σελήνης.

Ένα σωστό ποίημα ποτέ δεν καθυστερεί σε μια γωνιά του ρεμβασμού. Είναι πάντα στην ώρα του σαν τον συνειδητό, πρόθυμο εργάτη είναι ένας έτοιμος στρατιώτης που λέει παρών στο πρώτο κάλεσμα της εποχής του.

Κάποτε οι ποιητές μοιάζουν με πουλιά στο δάσος του χρόνου, οι άλμπατρος του Μπωντλαίρ, τα κοράκια του Πόε, κάποτε σα σπουργίτια μες στο χιόνι ή σαν αητοί ψηλά σ' απόκρημνα ιδανικά.

Υπάρχουν και ποιήματα όμορφα σαν τα πουλιά Γκλουχάρ — το Μάη και τον Απρίλη πνίγονται μες στο ίδιο τους ερωτικό τραγούδι πνίγονται μες στη μελωδία τους και κουφαίνονται.

Το Μάη και τον Απρίλη τα χαράματα μες στην κρυστάλλινη δροσιά του δάσους βγαίνουν οι κυνηγοί με τα ντουφέκια τους και τα γκλουχάρ δεν τους ακούνε.

Ο Γιάννης Ρίτσος και ο Μάνος Κατράκης  στη Μακρόνησο. 1949-1950. Το νου σας σύντροφοι ποιητές, αδέλφια μου, ας κρατάμε τ' αυτί μας στυλωμένο στο γυαλί της σιωπής — τα βήματα του εχθρού και του φίλου μας μοιάζουν στο θαμπόφωτο του δάσους. Πρέπει να διακρίνουμε.

Το νου σας σύντροφοι ποιητές, μη και βουλιάξουμε μέσα στο τραγούδι μας μη και μας εύρει ανέτοιμους η μεγάλη ώρα — ένας ποιητής δίνει παρών στο πρώτο κάλεσμα της εποχής του.

Αλλιώς θα μείνουν τα τραγούδια μας πάνω απ' τις σκάλες των αιώνων ταριχευμένα, ωραία κι ανώφελα πουλιά σαν τα γκλουχάρ εκείνα τα γαλαζόμαυρα μες στους βασιλικούς διαδρόμους της Μπίστριτζας.

Σαν τα γκλουχάρ εκείνα με τα δυο φτερά τα σταυρωμένα, σιωπηλά πένθιμα ταριχευμένα — διακόσμηση ξένων παλατιών — με τα μάτια δυο μάταιες στρογγυλές απορίες κάτω απ' τα κόκκινα φρύδια τους.

Το νου σας σύντροφοι ποιητές, — ένας ποιητής είναι ένας εργάτης στο πόστο του, ένας στρατιώτης στη βάρδια του, ένας υπεύθυνος αρχηγός μπροστά στις δημοκρατικές στρατιές των στίχων του.

(Τα επικαιρικά, Βάρνα, 20-6-58)

Ο Γιάννης Ρίτσος εξόριστος στον Άη Στράτη. 1952.

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C132/638/4102,18790/index_3_03.html

http://yannisritsos.gr

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/literature_history/search.html?details=70

Οδυσσέα Ελύτη H ποδηλάτισσα

Οδυσσέα Ελύτη, Η ποδηλάτισσα

Lilla Cabot Perry, νεαρή ποδηλάτισσα. Περίπου 1894-95. Ιδιωτική Συλλογή.

Το δρόμο πλάι στη θάλασσα

περπάτησα που `κανε κάθε

μέρα η ποδηλάτισσα.

Βρήκα τα φρούτα που `χε

στο πανέρι της, το δαχτυλίδι

που `πεσε απ’ το χέρι της.

Βρήκα το κουδουνάκι και το

σάλι της, τις ρόδες, 

το τιμόνι, το πεντάλι της.

Βρήκα τη ζώνη της, βρήκα σε

μιαν άκρη, μια πέτρα διάφανη

που `μοιαζε με δάκρυ.

Τα μάζεψα ένα ένα και τα

κράτησα κι έλεγα πού `ναι

πού `ναι η ποδηλάτισσα.

Την είδα να περνά πάνω

απ’ τα κύματα, την άλλη μέρα

πάνω από τα μνήματα.

Την τρίτη νύχτωσ’ έχασα

τ’ αχνάρια της, στους ουρανούς

άναψαν τα φανάρια της.

Από τα Ρω του Έρωτα (1979)

Alan Kingsbury, Η ποδηλάτισσα.

http://www.the-athenaeum.org/art/detail.php?ID=46319
http://www.artcardscornwall.co.uk/showdetails.asp?id=118