Πίνακες με ξωκκλήσια του Μιχάλη Οικονόμου και Μποτίλια στη θάλασσα του Γιώργου Σεφέρη

Ξωκκλήσια με θέα στη θάλασσα

   Θα συνεχίσω με μαγικά ταξίδια φυγής μέσα από τις ονειρικές αχνές εικόνες του αγαπημένου μου Μιχάλη Οικονόμου (1888-1933). Επέλεξα μία σειρά από πίνακες μ' ένα "ελληνικό" θέμα σε παραλλαγές: Μοναχικά λευκά εκκλησάκια με θέα στη θάλασσα περιβάλλονται από αχλύ ονείρου. Παραθαλάσσια τοπία με εκκλησάκια, που έχουν συντροφιά πεύκα, κυπαρίσσια και ελιές... Απομονωμένα εκκλησάκια σε βράχους και λόφους που βλέπουν την απέραντη θάλασσα να απλώνεται...Εκκλησάκια μοναχικά στην παραλία, που καθρεφτίζονται στη θάλασσα...

Μιχάλης Οικονόμου, Άγιος Ανδρέας. Ιδιωτική Συλλογή. Μία γυναικεία φιγούρα πηγαίνει να προσκυνήσει.

Μιχάλης Οικονόμου, Ξωκκλήσι. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης Οικονόμου, Ξωκκλήσι με ελιές. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης Οικονόμου, Ξωκκλήσι με κυπαρίσσια. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης, Εκκλησάκι με κόκκινη τέντα. Ιδιωτική Συλλογή. Κάτω από την κόκκινη τέντα δύο γυναικείες φιγούρες. Ο Οικονόμου συνήθιζε να ζωγραφίζει παραθαλάσσια σπίτια με κόκκινες  τέντες. (βλ. http://annagelopoulou.blogspot.gr/2015/07/blog-post_12.html)

Οι πίνακες του Οικονόμου μου θύμισαν ένα αγαπημένο ποίημα του Γιώργου Σεφέρη. Ένας μοντερνιστής ζωγράφος συναντιέται ένα μοντερνιστή ποιητή.

Γιώργος Σεφέρης, Μποτίλια στο πέλαγο

Τρεῖς βράχοι λίγα καμένα πεῦκα κι ἕνα ρημοκλῆσι
καὶ παραπάνω
τὸ ἴδιο τοπίο ἀντιγραμμένο ξαναρχίζει.
τρεῖς βράχοι σὲ σχῆμα πύλης, σκουριασμένοι
λίγα καμένα πεῦκα, μαῦρα καὶ κίτρινα
κι ἕνα τετράγωνο σπιτάκι θαμμένο στὸν ἀσβέστη.
καὶ παραπάνω ἀκόμη πολλὲς φορὲς
τὸ ἴδιο τοπίο ξαναρχίζει κλιμακωτὰ
ὡς τὸν ὁρίζοντα ὡς τὸν οὐρανὸ ποὺ βασιλεύει.
Ἐδῶ ἀράξαμε τὸ καράβι νὰ ματίσουμε τὰ σπασμένα κουπιά,
νὰ πιοῦμε νερὸ καὶ νὰ κοιμηθοῦμε.
Ἡ θάλασσα ποὺ μᾶς πίκρανε εἶναι βαθιὰ κι ἀνεξερεύνητη
καὶ ξεδιπλώνει μίαν ἀπέραντη γαλήνη.
Ἐδῶ μέσα στὰ βότσαλα βρήκαμε ἕνα νόμισμα
καὶ τὸ παίξαμε στὰ ζάρια.
Τὸ κέρδισε ὁ μικρότερος καὶ χάθηκε.
Ξαναμπαρκάραμε μὲ τὰ σπασμένα μας κουπιά.

Μιχάλης Οικονόμου, Στη βάρκα. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης Οικονόμου, Βάρκες. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης Οικονόμου, Εκκλησάκι. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης Οικονόμου, Βυζαντινή Εκκλησία. Ιδιωτική Συλλογή. Ένας υπέροχος πίνακας. Η απόκοσμη εκκλησία, μνημείο του παρελθόντος, καθρεφτίζεται στο νερό.

Μιχάλης Οικονόμου, Εκκλησάκι σε παραθαλάσσιο τοπίο. Ιδιωτική Συλλογή. Αχνές γραμμές και ονειρική ατμόσφαιρα...και πάλι η αγαπημένη κόκκινη τέντα.

 Μιχάλης Οικονόμου, Εκκλησάκι στην Ύδρα. 1. Ιδιωτική Συλλογή. Αφαιρετική εικόνα. Οι γραμμές ενώνονται...μία φιγούρα ανθρώπινη στο βράχο έξω από το εκκλησάκι, κάτω στη θάλασσα μία βάρκα...

Μιχάλης Οικονόμου, Εκκλησάκι στην Ύδρα. 2. Ιδιωτική Συλλογή. Το εκκλησάκι αιωρείται, κυματίζει, "χορεύει", ρέει προς τη θάλασσα.

https://paletaart.wordpress.com/2012/07/04/οικονόμου-μιχαήλ-michail-oikonomou-1888-1933/

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/george_seferis/various.htm#ΜΠΟΤΙΛΙΑ_ΣΤΟ_ΠΕΛΑΓΟ

Ταξίδι στην Ταορμίνα. Ένα ποίημα του Κώστα Ουράνη και πίνακες ζωγραφικής για την Ταορμίνα

Ταξίδι στην ουτοπία. Ταορμίνα

   Ένας "ουτοπικός" τόπος είναι για τον Κώστα Ουράνη η Ταορμίνα, "η Πατρίδα" του "εξόριστου ονείρου", που τον καλεί να φύγει, "ν' αφήσει τη ζωή του-για να ζήσει"... Στο ομώνυμο ποίημα ο ποιητής εκφράζει τον πόθο για ένα ταξίδι φυγής στην Ταορμίνα όπου τον περιμένει η ευτυχία. Η Ταορμίνα δίνει το όνομά της σ' αυτόν το φανταστικό τόπο, στον οποίο το ποιητικό υποκείμενο σχεδιάζει να ταξιδέψει, αλλά ποτέ δεν αποφασίζει να ξεκινήσει το ταξίδι. Η Ταορμίνα είναι εκεί και τον περιμένει, αλλά η αίσθηση αυτής της αναμονής είναι τόσο γλυκιά που δεν επιτρέπει τελικά την πραγματοποίηση του ταξιδιού...

John Brett, Οι ακτές της Σικελίας από την Ταορμίνα. 1893. Ιδιωτική Συλλογή.

   Ταορμίνα είναι το ιταλικό όνομα της αρχαίας ελληνικής αποικίας "Ταυρομένιον" (ο Στράβων αναφέρει ότι ήταν αποικία της Νάξου), που βρίσκεται στη Σικελία, ανάμεσα στη Μεσσήνη και την Κατάνη. Ήδη από τον 19ο αιώνα ήταν αγαπημένος τουριστικός προορισμός Ευρωπαίων και Αμερικανών περιηγητών, ζωγράφων, ποιητών και διαφόρων καλλιτεχνών. Πολλοί ζωγράφοι που συνήθιζαν να περνούν ένα μεγάλο διάστημα στην Ιταλία, ζωγραφίζοντας τοπία και αρχαιολογικούς χώρους, έχουν επισκεφθεί την Ταορμίνα. Αγαπημένο τους θέμα ήταν οι ακτές της Σικελίας και το αρχαίο θέατρο της Ταορμίνα με θέα στο βάθος το ηφαίστειο της Αίτνας. 

  Ας ταξιδέψουμε, λοιπόν, στην Ταορμίνα με τους στίχους του πολυταξιδεμένου Κώστα Ουράνη και τις εικόνες των Βρετανών ζωγράφων John Brett και Willial Logsdail, των Αμερικανών Thomas Cole και William Haseltine και του Αυστριακού Ferninand Georg Waldmüller.

Thomas Cole, Το ηφαίστειο Αίτνα από το αρχαίο θέατρο της Ταορμίνα. 1843. Wadsworth Athenaum Συλλογή Τέχνης.

Κώστα Ουράνη, Ταορμίνα

Όλο λέω να φύγω μιαν ημέρα,

όλο λέω να πάω στην Ταορμίνα...

Σε πέλαο γαλάζιας νοσταλγίας

Τ΄Όνειρο τραγουδάει σα σειρήνα:

-Ταορμίνα! Ταορμίνα! Ταορμίνα!...

Ω κάλεσμα γλυκό σαν των πουλιώνε

σε πρωϊνές βραγιές το Μάη το μήνα!

William Stanley Haseltine, Το όρος Αίτνα από το αρχαίο θέατρο της Ταορμίνα. 1871. Μουσείο Τέχνης του Birmingham. Alabama.

Κι όλο λέω να φύγω, κι όλο λέω
τα πάντα στη ζωή μου ναν τ' αφήσω,
να διπλομανταλώσω όλες τις πόρτες
και, δίχως καν τα μάτια να γυρίσω,
μ' άτρεμα τα φτερά-ν' αποδημήσω.

Πώς τρικυμίζει μέσα μου η λαχτάρα
ν' αφήσω τη ζωή μου-για να ζήσω!

Ferninand Georg Waldmüller, Τα ερείπια του αρχαίου ελληνικού θεάτρου στην Ταορμίνα της Σικελίας. 1844. Πριγκιπικές Συλλογές του Λίχνεσταϊν.

Τα βράδια πλάι στη λάμπα μου σκυμένος,

ξέθωρους χάρτες ναυτικούς κοιτάω,

μπροστά μου έχω παμπάλαια βιβλία,

που κάθε τόσο τα φυλλομετράω:

το δρόμο που θα πάρω μελετάω.

Μα τα χρόνια περνάνε κι όλο μένω,
πάντα κάτι τυχαίνει-και δεν πάω...

Κι ούτε θα πάω ποτές! Η Ταορμίνα
(κι άν υπάρχει) για μένα θε να μείνει
του εξόριστου τ' Ονείρου μου η Πατρίδα,
σα μια Ευτυχία που μου' ναι ταγμένη
και που, ό,τι κι αν συμβεί-με περιμένει,

ενώ, αν είχα πάει, τι θά' χα τώρα
την άχαρη ζωή μου να γλυκαίνει;

John Brett, Το όρος Αίτνα από την Ταορμίνα. 1870. Μουσεία του Sheffields.

William Logsdail, Το αρχαίο ελληνικό θέατρο της Ταορμίνα στη Σικελία. 1890-1900. Συλλογή Beverley. East Riding του Yorkshire.

Bλ. Κώστας Ουράνης, Ποιήματα, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 2009.

http://www.artsbma.org/pieces/mt-aetna-from-taormina/
http://www.liechtensteincollections.at/en/pages/artbase_main.asp?module=browse&action=m_work&lang=en&sid=87294&oid=W-147200412195342064
http://www.artnet.com/artists/john-brett/the-sicilian-sea-from-the-taormina-cliffs-GP5yKNf0kVxz_nFi4qPLRQ2
http://www.bbc.co.uk/arts/yourpaintings/paintings/mount-etna-from-taormina-sicily-71694
http://argus.wadsworthatheneum.org/Wadsworth_Atheneum_ArgusNet/Portal/public.aspx?lang=en-US&p_AAEE=tab4&g_AABX=Wadsworth_Atheneum_ArgusNet+%7CObject+%7CDepartment+%3d%3d+%27572cfe28-4398-4698-bcd1-003c654a7789%27
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cole_Thomas_Mount_Aetna_from_Taormina_1844.jpg
http://www.eastriding.gov.uk/culture/museums/collections/detail.php?t=objects&type=related&kv=916
http://www.bbc.co.uk/arts/yourpaintings/paintings/the-greek-theatre-taormina-sicily-79837

Το καράβι στην ποίηση. Ποιήματα φυγής του Κώστα Ουράνη και του Κώστα Καρυωτάκη και πίνακες του Κωνσταντίνου Βολανάκη

Κώστα Ουράνη, Ένα καράβι φεύγει,  
Ταξίδι στα Κύθηρα, Είναι κάποια νησιά

  Αυτή την εποχή διαβάζω ξανά τα ποιήματα του Κώστα Ουράνη και  διαπιστώνω για ακόμη μία φορά πόσο έντονη είναι η διάθεση της νοσταλγίας, η επιθυμία για ταξίδι φυγής στο όνειρο, πόσο συχνά χρησιμοποιεί το μοτίβο της θάλασσας, των θαλασσινών ταξιδιών, του καραβιού, των ναυτικών και του ναυαγίου.
  Επιλέγω να μοιρασθώ μαζί σας κάποια από τα ποίηματά του, στα οποία το "καράβι" λειτουργεί ως σύμβολο που εκφράζει τη διάθεση για "ταξίδι" φυγής από την πραγματικότητα και τη δύσκολη καθημερινότητα. Ποιήματα που "επικοινωνούν" διακειμενικά με αγαπημένο ποίημα του Κώστα Καρυωτάκη, το "Τελευταίο ταξίδι".

Κωνσταντίνος Βολανάκης (1837-1907), Στην αποβάθρα. 1869-1875. Ιδιωτική Συλλογή.

Κώστα Ουράνη, Ένα καράβι φεύγει

Ἕνα μεγάλο τετρακάταρτο καράβι

                                            ἀφήνει ἀγάλια τὸ λιμάνι -πρὸς τὸ βράδυ.

Ἡ νηνεμία τῶν νερῶν, καθὼς τὴ σχίζει,

                                             μ᾿ ἀντιφεγγίσματα λευκῶν πανιῶν γεμίζει.

Εἶν᾿ ἕνα ξενικὸ καράβι, στὰ πλευρά του

                                             μὲ κόπο συλλαβίζει ὁ κόσμος τ᾿ ὄνομά του.

Ἀπὸ ποιὰ μακρινὰ ἔχει ἔρθει μέρη

                                                 καὶ τὸ ποῦ πάει κανένας δὲν τὸ ξέρει.

Οὔτ᾿ ἕνα ἄσπρο μαντήλι δὲν τὸ χαιρετάει,

                                            τώρα ποὺ ἀπ᾿ τ᾿ ἀκρολίμανο σιγὰ περνάει.

 Μόνο οἱ γυναῖκες τὸ κοιτᾶν ἀπ᾿ τὰ μπαλκόνια,

                                         σὰ ν᾿ ἀπολησμονήθηκαν ἐκεῖ ἀπὸ χρόνια.

Ὡστόσο ἀφήνοντας γιὰ πάντα τὸ λιμάνι,

                                              ἕνα τεράστιο ψυχρὸ κενὸ ἔχει κάνει.

Καὶ τώρα ποὺ στὸ πέλαγο ἀρμενίζει

                                                  κι ὁ δειλινὸς ὁ ἥλιος τὸ φωτίζει,

-λάμπουν ἀπὸ χρυσάφι τὰ κατάρτια,

                                                  πορφύρες κυματίζουνε στὰ ξάρτια-,

οἱ ἀνθρῶποι ποὺ κοιτᾶν στὴν παραλία

                                             νοιώθουν πιὸ ἄδεια, πιὸ στενὴ τὴν πολιτεία

καὶ πιὸ γυμνὴ ὁ καθένας τὴ ζωή του

                                                   -σὰν κάτι νὰ τοὺς ἔφυγε μαζί του...

Από την ποιητική συλλογή Αποδημίες

Κωνσταντίνος Βολανάκης (1837-1907), Η αναχώρηση. Ιδιωτική Συλλογή.

Κώστας Ουράνη, Ταξίδι στα Κύθηρα

Τ᾿ ὡραῖο καράβι, ἕτοιμο στὸ χαρωπὸ λιμάνι,

                                         γιορταστικὰ μὲ γιασεμιὰ καὶ ρόδα στολισμένο,

             μὲ τὶς παντιέρες του ἁλαφριὲς στὴν ἀνοιξιάτικη αὔρα

      καὶ τ᾿ Ὄνειρό μας στὸ χρυσὸ πηδάλιο καθισμένο,

  μᾶς πῆρε γιὰ τὰ Κύθηρα, τὰ θρυλικά, ὅπου μέσα

                                       σὲ δέντρα καὶ λούλουδα καὶ γάργαρα νερά
                                      ὑψώνεται ὁ μαρμάρινος ναὸς γιὰ τὴ λατρεία
                                      τῆς Ἀφροδίτης - τοῦ ἔρωτα τὴ θριαμβικὴ θεά.

   Μὰ τὸ ταξίδι ἦταν μακρὺ κ᾿ ἡ χειμωνιὰ μᾶς βρῆκε!...

                                     Οἱ φανταχτερὲς κι ἀνάλαφρες παντιέρες μουσκευτῆκαν
                                     τὰ χρώματα ξεβάψανε καὶ τ᾿ ἄνθη ἐμαραθῆκαν

    καί, κάτου ἀπὸ τοὺς ἄξενους τοὺς οὐρανούς, τὸ πλοῖο

                                   ἀπόμεινε ἀκυβέρνητο στὸ κῦμα τ᾿ ἀφρισμένο

                                   μὲ τὸ φτωχό μας Ὄνειρο στὴν πρύμνη πεθαμένο.

Από την ποιητική συλλογή Vixit

Κωνσταντίνος Βολανάκης (1837-1907), Ηλιοβασίλεμα και καράβια. Ιδιωτική Συλλογή.

Kώστας Ουράνης, Είναι κάποια νησιά...

Είναι κάποια νησιά που σαν πλοία

μέσ' στα πέλαγα, λεν, ταξιδεύουν:

όσοι τα' δανε, μάταια πλέον

να τα δούνε ξανά τα γυρεύουν˙

είναι κάποια νησιά που ακόμα

πόδι ανθρώπου δεν έχει πατήσει:

-Πώς τα βρήκες, Ψυχή μου, και πήγες

κι από τότες δεν έχεις γυρίσει;

Από την ποιητική συλλογή Νοσταλγίες

Κωνσταντίνος Βολανάκης, Ηλιοβασίλεμα. Ιδιωτική Συλλογή.

Κώστα Καρυωτάκη, Τελευταίο ταξίδι

Καλό ταξίδι, αλαργινό καράβι μου, στου απείρουκαι στης νυχτός την αγκαλιά, με τα χρυσά σου φώτα!Να ’μουν στην πλώρη σου ήθελα, για να κοιτάζω γύρουσε λιτανεία να περνούν τα ονείρατα τα πρώτα. 5Η τρικυμία στο πέλαγος και στη ζωή να παύει,μακριά μαζί σου φεύγοντας πέτρα να ρίχνω πίσω,να μου λικνίζεις την αιώνια θλίψη μου, καράβι,δίχως να ξέρω πού με πας και δίχως να γυρίσω!Από την ποιητική συλλογή Ελεγεία και σάτιρες Κωνσταντίνος Βολανάκης (1837-1907), Καράβι 1, Ιδιωτική Συλλογή.

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/kwstas_oyranhs_poems.htm
http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=6&text_id=1036
https://paletaart.wordpress.com/2012/07/07/βολανάκης-κωνσταντίνος-konstantinos-volanakis-1837-1907/

  

Σπίτια στο όνειρο. Πίνακες του Μιχάλη Οικονόμου και ποιήματα του Κώστα Καρυωτάκη και του Γιώργου Σεφέρη

Ταξιδεύοντας με τα "σπίτια που ονειρεύονται" του Μιχάλη Οικονόμου

   Εδώ και καιρό θέλω να κάνω αυτή την ανάρτηση και να σας καλέσω να ταξιδέψουμε στο όνειρο μαζί με τα ελληνικά "σπίτια που ονειρεύονται" του Μιχάλη Οικονόμου, ενός ζωγράφου της νεότερης ελληνικής τέχνης, το έργο του οποίου αγαπώ πολύ, αν και δεν σας το έχω παρουσιάσει ακόμα…ίσως, γιατί τις εικόνες που αγαπάμε πολύ, τις κρατάμε καλά "κρυμμένες", για να τις ανακαλέσουμε στις δύσκολες στιγμές για να μας δώσουν δύναμη και κουράγιο.

  Ο Μιχάλης Οικονόμου (1844-1933) πήρε μαθήματα ζωγραφικής από τα νεανικά του χρόνια κοντά στον μεγάλο Έλληνα ζωγράφο Κωνσταντίνο Βολανάκη. Το 1906 έφυγε στο Παρίσι για να σπουδάσει όχι ζωγραφική αλλά ναυπηγική. Στη γαλλική πρωτεύουσα, όμως,  όπου παρέμεινε ως το 1926, δεν μπορούσε να μην έρθει σε επαφή με τα καλλιτεχνικά κινήματα και ρεύματα, με τα έργα ζωγραφικής γνωστών μουσείων και εκθέσεων και με τους ίδιους τους δημιουργούς τους. Το αποτέλεσμα ήταν να στραφεί για σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών και να αφιερωθεί στη ζωγραφική. Το έργο του προκάλεσε από την αρχή ενδιαφέρον και εξέθεσε σε διάφορες ομαδικές και ατομικές εκθέσεις στο Παρίσι, το Λονδίνο και την Αθήνα.
   Ζωγράφιζε συνήθως τοπία και κυρίως μοναχικά, απομονωμένα, μάλλον φτωχικά ή και ερειπωμένα σπίτια που βρίσκονται χτισμένα στην άκρη της θάλασσας ή λίμνης, καθρεφτίζονται στα νερά και φωτίζονται από τον ήλιο. Τα αχνά χρώματα και οι φωτοσκιάσεις δημιουργούν ονειρική, ποιητική ατμόσφαιρα, μία αίσθηση απόκοσμης γαλήνης, που μαγεύει και γοητεύει τον θεατή. Τον θεώρησαν ιμπρεσιονιστή και ασφαλώς αξιοποιεί τα διδάγματα του ιμπρεσιονισμού, το έργο του όμως κινείται πέρα από τον υπαιθρισμό του ιμπρεσιονισμού, είναι πραγματικά ιδιότυπο και κινείται συχνά στο χώρο του συμβολισμού. Τα σπίτια του είναι άυλες οπτασίες που δίνουν την εντύπωση ότι κινούνται στην αχλύ, αιωρούνται, "ταξιδεύουν" στο χωροχρόνο. Το δυνατό, σκληρό χρώμα του καλοκαιρινού ελληνικού ήλιου γίνεται απαλό, "μαλακώνει", "χρυσίζει", το επίσης σκληρό λευκό, δεν είναι εκτυφλωτικό αλλά γλυκό, απόκοσμα ονειρικό. Πρόκειται ασφαλώς για απεικονίσεις των κινήσεων της ψυχής, απεικάσματα του ψυχικού κόσμου ενός ευαίσθητου καλλιτέχνη που κατέληξε στο Δρομοκαΐτειο όπου και πέθανε.

   Θα ξεκινήσω με ένα από τα πιο αγαπημένα μου σπίτια. Το σπίτι με την "κόκκινη τέντα". Οι γραμμές του σπιτιού κινούνται χορευτικά, ρέουν, χύνονται προς την παραλία και τη θάλασσα. Η κόκκινη τρυπημένη τέντα ανεμίζει και καθρεφτίζεται στο νερό. Μία γυναικεία μορφή ενώνεται με το σπίτι, γίνεται ένα μαζί του...

Μιχάλης Οικονόμου, Η κόκκινη τέντα. 1925-1927. Εθνική Πινακοθήκη.

   Ακόμα ένα σπίτι με κόκκινη τέντα μπροστά στο ρευστό γυμνό κορμό ενός δέντρου. Δύο μορφές διακρίνονται…

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι με κόκκινη τέντα. Δημοτικό Μουσείο Λάρισας. Συλλογή Κατσίγρα.

    Η κόκκινη τέντα φωτίζει ακόμα ένα σπίτι, ένα παραθαλάσσιο σπίτι ψαρά. Ρούχα κρέμονται κάτω από την τέντα.

Μιχάλης Οικονόμου, Το σπίτι του ψαρά. Εθνική Πινακοθήκη.

   Ένα ακόμα ρευστό σπίτι που καθρεφτίζεται στα νερά…στην άκρη μια γυναικεία μορφή απλώνει τα λευκά ρούχα.

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτια με νερά. 1926-1927. Συλλογή Εμφιετζόγλου.

    Στους παρακάτω πίνακες βλέπουμε μοναχικά "ονειρικά" σπίτια στην ακροθαλασσιά. Είναι το ίδιο αγαπημένο θέμα του καλλιτέχνη σε παραλλαγή.

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι με βάρκα. 1920-1926. Εθνική Πινακοθήκη.

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι που ονειρεύεται. 1929-1930. Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ. Χρυσαφένιο χρώμα περιβάλλει το τοπίο. Σπιτάκι και βαρκούλα καθρεφτίζονται στο νερό.

"Το σπίτι που ονειρεύεται"! Τα σπίτια του Οικονόμου αποκτούν ανθρώπινη υπόσταση, προσωποποιούνται…και ως άνθρωποι βρίσκονται σε περισυλλογή,  ρεμβάζουν, ονειρεύονται, αναπολούν, νοσταλγούν…είναι η απεικόνιση μίας ψυχής που ξεχειλίζει από ανείπωτη γλυκιά θλίψη...

Μιχάλης Οικονόμου, Ψαράδικο στην παραλία. 1929-1930. Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ.

Κ. Καρυωτάκη, {Ένα σπιτάκι απόμερο}

Ένα σπιτάκι απόμερο, στο δείλι, στον ελαιώνα, μια καμαρούλα φτωχική, μια βαθιά πολυθρόνα, μια κόρη που στοχαστικά τον ουρανό κοιτάει, ω, μια ζωή που χάνεται και με τον ήλιο πάει!Από τη συλλογή "Ελεγεία και σάτιρες"

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι στην Ύδρα. 1928-1931. Εθνική Πινακοθήκη. Μία γυναικεία αιθέρια μορφή ανεβαίνει τις σκάλες. Το παράθυρο του σπιτιού φαίνεται έτοιμο να "δακρύσει". Η κόκκινη βαρκούλα καθρεφτίζεται στη θάλασσα.

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι στη θάλασσα. 1927. Ιδιωτική Συλλογή.

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτια με βάρκα. Ιδιωτική Συλλογή,

Γιώργου Σεφέρη, Το σπίτι κοντά στη θάλασσα

Τὰ σπίτια ποὺ εἶχα μου τὰ πῆραν. Ἔτυχε

νά᾿ ναι τὰ χρόνια δίσεχτα πόλεμοι χαλασμοὶ ξενιτεμοὶ

κάποτε ὁ κυνηγὸς βρίσκει τὰ διαβατάρικα πουλιὰ

κάποτε δὲν τὰ βρίσκει- τὸ κυνήγι

ἦταν καλὸ στὰ χρόνια μου, πῆραν πολλοὺς τὰ σκάγια-

οἱ ἄλλοι γυρίζουν ἢ τρελαίνουνται στὰ καταφύγια.

Μὴ μοῦ μιλᾶς γιὰ τ᾿ ἀηδόνι μήτε γιὰ τὸν κορυδαλλὸ

μήτε γιὰ τὴ μικρούλα σουσουράδα

ποὺ γράφει νούμερα στὸ φῶς μὲ τὴν οὐρά της-

δὲν ξέρω πολλὰ πράγματα ἀπὸ σπίτια

ξέρω πὼς ἔχουν τὴ φυλή τους, τίποτε ἄλλο.

Καινούργια στὴν ἀρχή, σὰν τὰ μωρὰ

ποὺ παίζουν στὰ περβόλια μὲ τὰ κρόσσια τοῦ ἥλιου,

κεντοῦν παράθροφυλλα χρωματιστὰ καὶ πόρτες

γυαλιστερὲς πάνω στὴ μέρα-

ὅταν τελειώσει ὁ ἀρχιτέκτονας ἀλλάζουν,

ζαρώνουν ἢ χαμογελοῦν ἢ ἀκόμη πεισματώνουν

μ᾿ ἐκείνους ποὺ ἔμειναν μ᾿ ἐκείνους ποὺ ἔφυγαν

μ᾿ ἄλλους ποὺ θὰ γυρίζανε ἂν μποροῦσαν

ἢ ποὺ χάθηκαν, τώρα ποὺ ἔγινε

ὁ κόσμος ἕνα ἀπέραντο ξενοδοχεῖο.

Δὲν ξέρω πολλὰ πράγματα ἀπὸ σπίτια,

θυμᾶμαι τὴ χαρά τους καὶ τὴ λύπη τους

καμιὰ φορά, σὰ σταματήσω-

ἀκόμη

καμιὰ φορά, κοντὰ στὴ θάλασσα, σὲ κάμαρες γυμνὲς

μ᾿ ἕνα κρεβάτι σιδερένιο χωρὶς τίποτε δικό μου

κοιτάζοντας τὴ βραδινὴν ἀράχνη συλλογιέμαι

πὼς κάποιος ἑτοιμάζεται νὰ ῾ρθεῖ, πὼς τὸν στολίζουν

μ᾿ ἄσπρα καὶ μαῦρα ροῦχα μὲ πολύχρωμα κοσμήματα

καὶ γύρω του μιλοῦν σιγὰ σεβάσμιες δέσποινες

γκρίζα μαλλιὰ καὶ σκοτεινὲς δαντέλες,

πὼς ἑτοιμάζεται νὰ ᾿ ρθει νὰ μ᾿ ἀποχαιρετήσει-

ἤ, μιὰ γυναίκα ἐλικοβλέφαρη βαθύζωνη

γυρίζοντας ἀπὸ λιμάνια μεσημβρινά,

Σμύρνη Ρόδο Συρακοῦσες Ἀλεξάντρεια,

ἀπὸ κλειστὲς πολιτεῖες σὰν τὰ ζεστὰ παράθυροφυλλα,

μὲ ἀρώματα χρυσῶν καρπῶν καὶ βότανα,

πὼς ἀνεβαίνει τὰ σκαλιὰ χωρὶς νὰ βλέπει

ἐκείνους ποὺ κοιμήθηκαν κάτω ἀπ᾿ τὴ σκάλα.

Ξέρεις τὰ σπίτια πεισματώνουν εὔκολα, σὰν τὰ γυμνώσεις.
Από την "Κίχλη"

Μιχάλης Οικονόμου, Σπιτάκι στη θάλασσα. Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας. Συλλογή Κατσίγρα. Το σπίτι μοιάζει με καράβι στη θάλασσα. Μία γυναικεία φιγούρα "ανεμίζεται"…

Το γαλανό χρώμα του Αιγαίου κυριαρχεί…

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι στη θάλασσα. Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας. Συλλογή Κατσίγρα.

Μιχάλης Οικονόμου, Φτωχόσπιτο. Εθνική Πινακοθήκη.

Μιχάλης Οικονόμου, Βρεττάνη. 1924. Εθνική Πινακοθήκη. Ο Οικονόμου έχει ζωγραφίσει και πολλά τοπία με μοναχικά σπίτια στη Ν. Γαλλία.

 Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτια στη λίμνη. Δημοτικό Μουσείο Λάρισας. Μουσείο Κατσίγρα.

Μιχάλης Οικονόμου, Σπίτι στη λίμνη. Δημοτικό Μουσείο Λάρισας. Μουσείο Κατσίγρα.

http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?artist_id=4285&sel=352

www.larissa-katsigras-gallery.gr/gallery/el/artist/oikonomou-mixalis
Μιχάλης_Οικονόμου#/media/File:Economou_michael_houses_on_water_1926-27.jpeg
http://averoffmuseum.gr/site/content.php?setlocale=1&sel=125&elemid=93
veroffmuseum.gr/site/content.php?setlocale=1&sel=125&elemid=94
http://www.eikastikon.gr/zografiki/oikonomou.html
https://paletaart.wordpress.com/2012/07/04/οικονόμου-μιχαήλ-michail-oikonomou-1888-1933/
http://www.invaluable.com/auction-lot/michalis-economou-greek-1888-1933-104-c-vdp270h417
https://www.bonhams.com/auctions/19963/lot/22/

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/george_seferis/kixlh.htm
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/kwstas_karywtakhs/03_index.htm
http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=6&text_id=1044

Για την Ελλάδα και την ελληνικότητα. Οδυσσέας Ελύτης, Ο Μικρός Ναυτίλος και ελληνικά τοπία του Νίκου Λύτρα και Κωνσταντίνου Μαλέα

Οδυσσέας Ελύτης, Μικρός Ναυτίλος και ελληνικά τοπία
του Νίκου Λύτρα και του Κωνσταντίνου Μαλέα

   Για την ελληνικότητα και την Ελλάδα είχαμε σήμερα συζήτηση.  Τι είναι Ελλάδα και ελληνικότητα, ποια στοιχεία-συστατικά την συνθέτουν; Ο τόπος ως "χωροχρόνος", ως ιστορία; οι άνθρωποι, αυτοί που έζησαν, που ζουν και θα ζήσουν στον τόπο; Ξέρω πως δεν είναι εύκολη η απάντηση. Ας την αναζητήσουμε, λοιπόν στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Στο αύλο φως και το χρώμα του τόπου…ίσως γιατί έχουμε ανάγκη από φως και χρώμα στη ζωή μας; Θυμήθηκα αποσπάσματα από τον Μικρό Ναυτίλο του Οδυσσέα Ελύτη και τα φωτεινά ελληνικά τοπία δύο μοντερνιστών Ελλήνων ζωγράφων, του Νίκου Λύτρα (ήταν γιος του Νικηφόρου Λύτρα) και του Κωνσταντίνου Μαλέα, οι οποίοι μαζί με τον Κωνσταντίνο Παρθένη, έφεραν πνοή ανανέωσης στη νεοελληνική ζωγραφική των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα.  

  Ας ταξιδέψουμε, λοιπόν, με τον Μικρό Ναυτίλο του Οδυσσέα Ελύτη και ας αναζητήσουμε τη χαμένη ελληνικότητα μέσα από το βλέμμα του Νίκου Λύτρα και του Κωνσταντίνου Μαλέα. 

Νίκος Λύτρας, Βάρκα με πανί. 1925. Εθνική Πινακοθήκη.

Οδυσσέα Ελύτη, Ο Μικρός Ναυτίλος (αποσπάσματα)

ΧΙΙΙ

    Στις ακρογιαλιές του Ομήρου υπήρχε μια μακαριότητα, ένα μεγαλείο, που έφθασαν ως τις

ημέρες μας άθιχτα. Η πατούσα μας, που ανασκαλεύει την ίδιαν άμμο, το νιώθει. Περπατάμε χιλιάδες χρόνια, ο άνεμος ολοένα λυγίζει τις καλαμιές κι ολοένα εμείς υψώνουμε το πρόσωπο. Κατά πού; Ως πότε; Ποιοι κυβερνάνε;

 Νίκος Λύτρας, Φάρος. 1925-1927. Εθνική Πινακοθήκη.

Κωνσταντίνος Μαλέας, Θαλασσινό τοπίο. 1918-1920. Εθνική Πινακοθήκη.

   Μας χρειάζεται μια νομοθεσία που να διαμορφώνεται όπως το δέρμα επάνω μας τον καιρό που μεγαλώνουμε. Κάτι νεανικό και δυνατό συνάμα, σαν το εν δι' ύδατ' αενάοντα ή το θαλερόν κατά δάκρυ χέοντες. Έτσι που να μπορεί κείνο που γεννά ο άνθρωπος να ξεπερνά τον άνθρωπο δίχως να τον καταπιέζει.

Νίκος Λύτρας, Ο Κοκκιναράς. 1915-1927. Εθνική Πινακοθήκη.

ΧΙV

Τ' ανώτερα μαθηματικά μου τα έκανα στο Σχολείο της θάλασσας. Ιδού και μερικές πράξεις για παράδειγμα.

1. Εάν αποσυνδέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι και ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις.

Νίκος Λύτρας, θαλασσογραφία. 1925. Εθνική Πινακοθήκη.

Κωνσταντίνος Μαλέας, Τοπίο. 1920-1921. Εθνική Πινακοθήκη

2. Το γινόμενο των μυριστικών χόρτων επί την αθωότητα δίνει πάντοτε το σχήμα κάποιου Ιησού Χριστού.

Νίκος Λύτρας, Άγιος Δημήτριος. Καριά. 1923. Εθνική Πινακοθήκη.

4. Όπου υπάρχουν συκιές υπάρχει Ελλάδα. Όπου προεξέχει το βουνό απ' τη λέξη του υπάρχει ο ποιητής. Η ηδονή δεν είναι αφαιρετέα.

5.  Ένα δειλινό στο Αιγαίο περιλαμβάνει τη χαρά και τη λύπη σε τόσο ίσες δόσεις που δε μένει στο τέλος παρά η αλήθεια.

Κωνσταντίνος Μαλέας, Σαντορίνη. 1924-1928. Εθνική Πινακοθήκη.

6. Κάθε πρόοδος στο ηθικό επίπεδο δεν μπορεί παρά να είναι αντιστρόφως ανάλογη προς την ικανότητα που έχουν η δύναμη κι ο αριθμός να καθορίζουν τα πεπρωμένα μας.

7. Ένας "Αναχωρητής" για τους μισούς είναι, αναγκαστικά, για τους άλλους μισούς, ένας "Ερχόμενος".

Κωνσταντίνος Μαλέας, Μέθανα. 1918-1920. Εθνική Πινακοθήκη.

http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=375
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=247
http://www.nationalgallery.gr/site/content.php?sel=247&artist_id=4293